SOCAR Proceedings

SOCAR Proceedings

Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin "Neftqazelmitədqiqatlayihə" İnstitutunun rəsmi nəşri olan "SOCAR Proceedings" jurnalı 1930-cu ildən nəşr edilir və neft–qaz sənayesinin mütəxəssisləri, aspirantları və elmi işçiləri üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Jurnal beynəlxalq sitatgətirmə sistemi Scopus, Rusiya Elmi Sitatgətirmə İndeksi və EI’s Compendex, Petroleum Abstracts (Tulsa), Chemical Abstracts, Inspec xülasələndirmə sistemlərinə daxildir.

2017-ci ildə beynəlxalq indekslədirmə və xülasələndirmə sistemi Emerging Sources Citation Index daxil olunub.

İ.S.Quliyev1, V.Y.Kərimov2, R.N.Mustayev2, A.V.Bondaryov2

1Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, Bakı, Azərbaycan; 2İ.M.Qubkin adına Rusiya Dövlət Neft və Qaz Universiteti (ETU), Moskva, Rusiya

Aşağıkeçiricilikli şist qatlarının generasiya potensialının qiymətləndirilməsi (Qafqazın maykop seriyası)


Məqalə Qafqazın maykop seriyasından olan aşağıkeçiricilikli gil qatlarının generasiya potensialının qiymətləndirilməsinə həsr edilmişdir. Karbohidrogenlərin «şist» yığıntılarının formalaşması üçün əlverişli şərait bu potensialla bağlıdır. Aşağıkeçiricilikli şist qatlarında qeyriənənəvi karbohidrogen resursları çox vaxt hələ tam ərsəyə gəlməmiş, lakin neftəmələgəlmənin əsas fazasının başlanğıc və ya ona yaxın mərhələsində yerləşən «zəngin» və «çox zəngin» potensial ana neft süxurları olan sahələrlə bağlı olur. Onlarda Corq qatılaşması ilk on faizdə baş verə bilər. «Şist nefti» dedikdə aşağıkeçiricilikli yüksəkbitumlu, sapropel orqanik maddələrlə zəngin qatlarda olan paraautoxton yığıntıların nefti başa düşülür. Ana süxurun generasiya potensialının dəqiq qiymətləndirilməsi üçün TOC və HI-nin ilkin qiymətlərini nəzərə almaq zəruridir. Neftli-qazlı şistlərdən çıxardılan karbohidrogenlərin laydakı qatılığı onların «in situ» dakı generasiyası nəticəsində yaranan qatılıqda olacaqdır. Şist karbohidrogenlərinin axtarışları üçün əsas meyar karbohidrogenlərin yığıldığı və yataq əmələ gətirdiyi tələ deyil, bilavasitə karbohidrogenlərin əmələ gəldiyi, lakin emiqrasiyalarının baş vermədiyi ana neft süxurlarıdır. Predqafqaz xadum lay dəstəsinin şist aşağıkeçiricilikli kollektorlarının geofiziki və geokimyəvi xarakteristikalarının analizi əsasında qamma-karotaj məlumatlarına görə Corq qiymətləndirilməsi üçün metodik yanaşma təklif edilmişdir. Quyu kəsiklərində kernin götürülməsinin məhdud olmasına baxmayaraq, bu yanaşma Corq qiymətləndirilməsi üçün imkanları əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirir. Karbohidrogen yıgıntılarının axtarışları üçün perspektivli zonaları daha operativ seçmək imkanı meydana çıxır.

Açar sözlər: maykop seriyası; qeyri-ənənəvi resurslar; şist karbohidrogenlər; generasiya; axtarışlar və kəşfiyyat


DOI: 10.5510/OGP20180100335

E-mail: r.mustaev@mail.ru


G.Yu.Yuldaşev

«Özbəkgeofizika» AC, Daşkənd, Özbəkistan

Buxara-Xivə regionunun neftqaz perspektivli obyektlərinin axtarışında elektrik kəşfiyyatı və termogeokimyəvi planaalmaların kompleksləşdirilməsi


Məqalədə, Özbəkistanın Buxara-Xivə regionunda (BXR) neftqaz perspektivli obyektlərinin axtarışında geoloji-kəşfiyyat işlərinin səmərəliliyinin artırılması yolları göstərilmişdir. Karbohidrogenlərin toplanması zonalarının lokal proqnozlaşdırılması və BXR-da dərin istilik-kütlə ötürülmə kanallarının aşkar edilməsi üçün, resurslara qənaətedici elektrik kəşfiyyatı (MTZ) və termoqeokimyəvi xəritəalma üsullarının kompleksləşdirilməsi təklif edilir. Üsulların kompleksləşdirilməsi imkan verir ki, qısa müddətdə seysmik kəşfiyyat ÜDNÜ üsulu ilə ayrı-ayrı ərazilərin əhatələrində neft-qazlı perspektivli obyektlərin təyin olunma vaxtını azaldır.

Açar sözlər: elektrik kəşfiyyatı; maqnittellorik zondlama (MTZ); geoelektrik kəsiliş; dərinlik kanalı ilə istilik kütlə keçiriciliyi; termogeokimyəvi xəritəalma; keçirici anomal zona; geosolitonlar.


DOI: 10.5510/OGP20180100336

E-mail: gafur_yuldashev49@mail.ru


R.R.Cəfərov, S.M.Hüseynova

«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan

Termodinamik parametrlərdən asılı olaraq KH-in faz tərkibinə görə paylanması (Cənubi Xəzər çökəkliyi qərb yamacında yerləşən yataqların timsalında)


Böyük dərinliklərdə (6500 m) ilk lay təzyiqi və temperatura malik stratiqrafik intervalların proqnozlaşdırılması və bununla əlaqədar KH-in faz tərkiblərinə görə paylanması dərin quyuların layihələndirilməsi və qazılmasında ən vacib məsələlərdən hesab edilir. Bundan başqa, göstərilən parametrlərin dərində yerləşən yataqlarda paylanması işlənmə məsələlərinin həllində əhəmiyyət kəsb edir. Bununla əlaqədar olaraq Т=f(H)Pl.=f(H), lay təzyiqi və temperaturunun dərinlikdən asılılıq qrafiki qurulmuşdur. Məlum olmuşdur ki, əgər temperaturun dərinlikdən asılı olaraq dəyişilməsi düzxətli olmayıb, parabolaya yaxın əyri ilə ifadə olunursa, tendensiya Pl=f(H) əksinə 2500-6300 m intervalında lay təzyiqinin artma tempi yüksəlir və geostatik təzyiq əyrisinə yaxınlaşır. Termobarik parametrlərin dərinlikdən asılı olaraq dəyişilmə xarakterinə uyğun KH yataq daxilində faz tərkiblərinə görə paylanması təhlil edilmiş və beş termodinamik sahə ayrılması qeyd edilmişdir. Bundan əlavə, KH faz tərkiblərinə görə paylanması məsələsi təhlil edilmiş və müəyyən olmuşdur ki, burada əsas rolu termobarik parametrlər oynayır; yer səthinə yaxın yerləşmiş yataqlarda (tağətrafı sahələrdə çöküntülərin yuyulması) geoloji faktorların rolu böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Açar sözlər: lay təzyiqi; hidrostatik təzyiq; temperatur; Məhsuldar Qat; yataq.


DOI: 10.5510/OGP20180100337

E-mail: sedaye.huseynova@socar.az


B.S.Aslanov1, N.İ.Babayev2

1«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan; 2Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti, Bakı, Azərbaycan

Azərbaycanın neftqazkondensat yataqlarının formalaşmasına neotektonik proseslərin ehtimal təsiri


Zəlzələ, günəş və vulkan aktivliyi, ay-günəş qabarma-çəkilmələri neftqazkondensat yataqlarının formalaşmasına təsir edir və bu yataqların quruluşu rotasion, üfiqi və şaquli yerdəyişmələrə səbəb olan neotektonik hərəkətlərin təsiri ilə müəyyən olunur. Məqalədə, son GPS məlumatlarına əsaslanaraq, Xəzəryanı-Quba NQR ərazisində və Kür çökəkliyində yerləşən neft-qaz yataqlarında, eləcə də Kürdəmir-Saatlı-Muğan gömülmüş qalxımlar zonasında neotektonik hərəkətlərin ehtimal təsiri araşdırılmış və nəticə olaraq müəlliflər güman edir ki, Xəzəryanı-Quba NQR ərazisində şaquli, Kürdəmir-Saatlı-Muğan gömülmüş qalxımlar zonasında rotasion, Kür çökəkliyində isə üfüqi neotektonik hərəkətlər yataqların  formalaşmasında mühüm rol oynayırlar.

Açar sözlər: Ərəbistan plitəsi; neft miqrasiyası; yataq; kontinentdaxili deformasiya; kinematik plastina; subduksiya.


DOI: 10.5510/OGP20180100338

E-mail: beyler@socar.az


Ş.X.Axundov1, X.R.Rüstəmova2 

1«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan; 2Bakı Dövlət Universiteti, Bakı, Azərbaycan

Kür və Qabırrı çaylararası neftli-qazlı rayonunda dərində yatan çöküntülərin hidrogeokimyəvi və geotermik zonallığı


Tədqiq olunan kəsilişin hidrokimyəvi zonallığının tez-tez dəyişməsinin səbəbi sulu horizontların qidalanması və boşalması ilə şərtlənir. Yayılmış üzvi maddənin tərkibi və dəyişməsinə baxılmışdır. Kəsilişdə üzvi maddə ilə ən zəngin Maykop çöküntüləridir. Metan-naften və aromatik karbohidrogenlərin cəmi miqdarı bitumoidlərin genetik tipindən asılı olaraq dəyişir. Qaz-maye xromatoqrafik laborator təhlili əsasında Tərsdəllər neftinin katagenetik çevrilmə dərəcəsi müəyyən edilmişdir. Aparılmış təhlil nəticəsində ən prioritetli axtarış istiqaməti – dərində yatan Təbaşir-Paleogen çöküntüləridir. Dərində yatan horizontların neft-qazlılıq perspektivliyini düzgün qiymətləndirmək üçün, 100 °C temperatur səthinin dərinlik üzrə dəyişməsi xəritəsi qurulub və neft-qaz yataqları axtarışı üçün sahələr seçilmişdir.

Açar sözlər: üzvi maddə; bitumoidlər; hidrogeokimyəvi zonallıq; neft əmələğəlməsinin temperatur intervalı


DOI: 10.5510/OGP20180100339

E-mail: akhundov.shahin@rambler.ru


Y.V.Tertışnaya, V.O.Martınenko, A.A.Qirenko, O.A.Tertışnıy, K.A.Zamikula

Ukrayna Dövlət Kimya-Texnologiya Universiteti, Dnepr, Ukrayna

Neftin aqreqat sabitliyinə bitki mənşəli əlavənin təsiri


Məqalədə neft dispers sistemlərinin asfaltenlərdən asılı olan aqreqat sabitliyinə bitki mənşəli əlavələrin təsirinin tədqiqatının nəticələri verilmişdir. Raps və gənəgərçək yağının emalından alınan məhsulların laboratoriya şəraitində sintezləşdirilmiş əlavələrinin ingibirləşdirici təsiri sənaye aşqarları ilə müqayisə edilmişdir. Dispers fazanın hissəciklərinin orta diametri və sistemin dayanıqlılıq əmsalı müəyyən edilmişdir. Çökmə prosesi sentrifuqa vasitəsilə sürətləndirilmişdir. Sentrifuqanın yuxarı və aşağı qatlarında hissəciklərin orta diametrinin qiymətlərinin müqayisəsi bitki aşqarların tətbiqi vaxtı onların fərqinin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasını göstərmişdir. Ən yaxşı nəticə bitki aşqarların 0.09% istifadəsi zamanı alınmışdır. Onların təsir effektivliyi təsdiqlənmiş sənaye aşqarlarının nəticələrinə uyğun olmuşdur. İQ-spektrlərin və spektral əmsalların analizi bitki mənşəli sintezləşdirilmiş aşqarların və sənaye aşqarlarının əlavə edilməsi vaxtı neftin funksional qruplarının dəyişikliklərini interpretasiya etməyə imkan vermişdir.

Açar sözlər: neft; bitki yağı; aşqar; inhibitor, sabitlik; İQ-spektr.


DOI: 10.5510/OGP20180100340

E-mail: t_elena2000@bigmir.net


B.Ə.Süleymanov1, N.İ.Hüseynova1, S.C.Rzayeva1, Q.D.Tuleşova2

1«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan; 2MMC «QazNİPİmunayqaz», Аktau, Qazaxstan

«Jetıbay» yatağında (Qazaxıstan) müəyyən olunmuş müddət ərzində laya turşu ilə ocaqlı təsir texnologiyasının mədən tətbiqi


Məqalədə yatağın seçilmiş sahəsində yerləşən vurucu quyuların müəyyən müddət ərzində turşu ilə işlənmə nəticələrinə baxılmışdır. Tətbiq olunan texnoloğıya quyularda qəbuletmə qabiliyyətini bərpa etməklə, sahə üzrə əhatə olunma əmsalını layın qalınlığı və yatımına görə artırır ki, bu da neftveriminin artımına səbəb olur. Quyuların interferensiyası nəzərə alınmaqla lay sisteminin hidrodinamiki xarakteristikasına əsaslanan yatağa təsir texnoloğiyasının səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi metodu təklif edilmişdir. Quyuların geofiziki tədqiqatları (GFT) əsasında baxılan sahədə layın sahə və qalınlıqları üzrə əhatə əmsalı təyin edilir.Təklif olunan metodun tətbiqi «Jetıbay» (Qazaxstan) yatağının istismar göstəricilərinə əsasən aparılmışdır.

Açar sözlər: aşağı keçiricikli kollektor; neft verimi; laya təsir; turşu ilə işlənmə; layın təsirlə əhatə əmsalı; ocaqlı təsir.


DOI: 10.5510/OGP20180100341

E-mail: Baghir.Suleymanov@socar.az


N.S.Melenyuk1, İ.B.Ratnikov2, Y.A.Romanov3, R.S.Şulqa3, O.V.Andreyev4

1Sibir Neft Sənayesi Elmi Tədqiqat İnstitutu SC, Tümen, Rusiya; 2«Neftekom» MMC, Tümen, Rusiya; 3«Koretest Servis» MMC, Tümen, Rusiya; 4Tümen Dövlət Universiteti, Tümen, Rusiya

Vasyuqansk lay dəstəsinin Yu1-1 layının süxurlarının islanma qabiliyyəti


Vasyuqansk lay dəstəsinin Yu1-1 layının süxurlarının islanma göstəricisi (hidrofillik və hidrofobluq) kollektorun süzülmə-həcm xarakteristikasından və yatağın neftinin tərkibindən asılıdır. Yataqların neftləri parafin-naftenli kimi xarakterizə olunur və tərkibinə karbohidrogenlər: naften – 27 kütlə% (yataq 1, M1), 61 kütlə% (M2); parafin – 72 kütlə% (M1), 22 kütlə% (M2) daxildir. Flüiddə (M1) parafinin miqdarının yüksək olması süxurun yüksək hidrofoblaşması şəraitini yaradır. M1 süxurları 14-16 məsaməlilik əmsalına malikdir, məsamələrin üstünlük təşkil edən ölçüləri 0.69-1.69 və 1.62-3.90 mkm-dir ki, bu da parafinli karbohidrogenlərin sorbsiyasını müəyyən edir. Süxurların islanma göstəricisi 0.20-0.35-dir, islanma qabiliyyəti «əsasən hidrofob» kimi təyin edilir. M2-nin məsamələri üçün xarakterik olan kiçik ölçü – məsaməlilik 12-13.5%, 1.62-3.90 mkm, süxurun hidrofoblaşmasına mane olur. M2 süxurunun islanma qabiliyyəti «əsasən hidrofil» kimi xarakterizə olunur, islanma göstəricisi 0.62-0.75-dir. İslanma göstəricisinin ayenin sıxışdırılmasının başlanğıcını müəyyən edən sürüşmə təzyiqindən asılılıqları qurulmuşdur. M1 hidrofob süxurları sürüşmə təzyiqinindaha aşağı qiymətləri ilə xarakterizə olunur – 0.195 kqs/sm2, M2 hidrofil süxurlar üçün isə bugöstərici 0.571 kqs/sm2 təşkil edir.

Açar sözlər: islanma qabiliyyəti; su vurma; qatran-asfalten maddələri; sürüşmə təzyiqi; parafinlər; petroqrafik şliflər; adsorbsiya.


DOI: 10.5510/OGP20180100342

E-mail: nadezhdamelenyuk@yandex.ru


K.İ.Mətiyev, Ə.D.Ağa-zadə, M.E.Əlsəfərova, A.F.Əkbərova

«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan

Su-neft emulsiyasının parçalanması üçün effektiv deemulqatorun seçilməsi və baza deemulqatoru ilə bir araya sığa bilməsinin təyininin tədqiqi


Məqalədə su-neft emulsiyaları qarışığının müxtəlif zaman və temperaturda, reagentin xüsusi sərfindən asılı olaraq parçalanması üçün deemulqatorların seçilməsi, müxtəlif deemulqatorların emulsiyanın parçalanmsına təsiri üzrə tədqiqat nəticələrinə baxılmışdır. Aparılmış tədqiqatlar nəticəsində müəyyən olunmuşdur ki, ND tipli deemulqator (ND-1/5, ND-1/5-43) testin müəyyən şəraitlərində maksimal susuzlaşmanı təmin edir. «Prorva» neftin hazırlanması və vurulması sexindəki ümumi su-neft emulsiyasının parçalanması üçün baza reagenti olan F-929 deemulqatoru və ND-1/5, ND-1/5-43 deemulqatorları bir araya sığa bilirlər. Yataqların su-neft emulsiyaları qarışığından deemulqatorların təsiri ilə suyun ayrılmasının zamandan asılılığının kinetik əyriləri bir-birinə yaxın yerləşir, yəni ki, deemulqator cütləri bir araya sığandır. Su-neft emulsiyası qarışığının ND-1/5 deemulqatoru iştirakında duzsuzlaşması F-929 deemulqatoru olan halla müqayisədə intensiv gedir. Onları birlikdə istifadə etdikdə isə proses daha intensiv olur.

Açar sözlər: su-neft emulsiyası; deemulqator; deemulsasiya; qalıq su; susuzlaşdırma.


DOI: 10.5510/OGP20180100343

E-mail: kazim.metiyev@socar.az