SOCAR Proceedings

SOCAR Proceedings

Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin "Neftqazelmitədqiqatlayihə" İnstitutunun rəsmi nəşri olan "SOCAR Proceedings" jurnalı 1930-cu ildən nəşr edilir və neft–qaz sənayesinin mütəxəssisləri, aspirantları və elmi işçiləri üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Jurnal beynəlxalq sitatgətirmə sistemi Scopus, Rusiya Elmi Sitatgətirmə İndeksi və EI’s Compendex, Petroleum Abstracts (Tulsa), Chemical Abstracts, Inspec xülasələndirmə sistemlərinə daxildir.

2017-ci ildə beynəlxalq indekslədirmə və xülasələndirmə sistemi Emerging Sources Citation Index daxil olunub.

R. Abdullayev1, Q. Birrel2, R. Hüseynzadə1

1SOCAR, Bakı, Azərbaycan; 2BP, Böyük Britaniya

SOCAR və BP əməkdaşlıği: «Azəri-Çıraq-Günəşli (AÇG)» yataqlarında səmt neft qazının utilizasiyası layihəsi


Ölkənin sosial-iqtisadi həyatının bütün sahələri ilə yanaşı, ətraf mühitin qorunması da Azərbaycan Respublikası Hökumətinin əsas prioritet istiqamətlərindən biridir. Hal-hazırda, bütün digər sahələrdə olduğu kimi, SOCAR və BP də ətraf mühitin qorunmasını qlobal problem kimi daim diqqət mərkəzində saxlayır və 2008-ci ildən Ümumdünya Bankı ilə tərəfdaşlıq çərçivəsində məşəllərdə yandırılan qazın azaldılması sahəsində qarşılıqlı əməkdaşlıq edirlər. 2011-ci ildə bu tərəfdaşlıq çərçivəsində SOCAR və BP arasında birgə işçi qrup yaradılmışdır ki, bu qrup tərəfindən AÇG yataqlarında qazın məşəllərdə yandırılmasının azaldılması istiqamətində bir sıra tədbirlər həyata keçirilmişdir. Layihənin baza ssenarisi üçün ilkin qiymət kimi 2010-2011-ci illərdə məşəllərdə yandırılmış səmt neft qazının orta hesabla 4%-i qəbul edilmişdir. Qeyd olunan layihə çərçivəsində 2012-ci ildə məşəllərdə yandırılan qazın həcminin azaldılmasına yönəldilmiş abadlaşdırma planı hazırlanmışdır. Planın həyata keçirilməsi nəticəsində yandırılan qazın həcmi 4%-dən (baza ssenarisi) 2%-ə qədər azaldılmış, 2019-cu ildə isə 0.9% səviyyəsi əldə edilmişdir. Bu layihənin nəticəsi qazın məşəllərdə yandırılmasının azaldılması, aşağı təzyiqli qazın mövcud infrastruktur vasitəsilə yığılması və nəql edilməsi, qazın istehlakçılara çatdırılması, enerji resurslarının səmərəli istifadəsi və istehlakçıların enerji əldə etməsinin yaxşılaşdırılması oldu.

Açar sözlər: layihə; əməkdaşlıq; ətraf mühit; səmt neft qazı; qazın yandırılmasının azaldılması.


DOI: 10.5510/OGP20200200427

E-mail: rafiga.huseynzade@socar.az


E.P. Qasımov1, R.A. Qasımov2

1Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti, Bakı, Azərbaycan; 2Şimali Qafqaz Federal Universiteti, Stavropol, Rusiya

Neft-qaz yataqlarında geoloji-texniki (texnoloji) tədbirlərin icra edilməsi zaman innovativ risklərin idarə olunması


Məqalə neft-qaz-kondensat yataqlarında (NQKY) innovativ həllərlə geoloji-texniki tədbirlərin (QTT) icra edilməsi zaman istehsal risklərinin idarə olunması və qiymətləndirilməsi problemlərinə həsr edilmişdir. NQKY-nın və bütovlükdə neftqazçıxarma şirkətinin spesifikaları, xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla, QTT-in həyata keçirilməsi zaman innovasiyaların səmərəliliyinə müxtəlif amillərin təsiri müəyyən edilmişdir. Neft-qaz yataqlarının işlənməsi prosesində QTT-in icrası vaxtı yaranan risklərin əsas səbəbləri, həmçinin həyata keçirilən tədbirlərin səmərəliliyinə təsir edən amillər göstərilmişdir.

Açar sözlər: innovasiya; NQKY; QTT; quyu; risklərin idarə olunması; karbohidrogenlər; neftqazverimi; hasilat; iqtisadi səmərə; layihə.


DOI: 10.5510/OGP20200200428

E-mail: r.gasumov@yandex.ru


İ.Y. Şirəli

SOCAR-ın Sənayenin Təhlükəsizliyi İdarəsi, Bakı, Azərbaycan

Dinamik yükləmə zamanı quyu divarı süxurlarının qiymətləndirilməsi


Məqalədə quyu divarının deformasiya prosesləri araşdırılmış, vulkanik süxurların plastik modelindən istifadə olunmuş və dinamik qeyri-sabitlik problemi həll edilmişdir. Dağ süxurlarının sabitliyinin itməsinin qarşısını almaq üçün quyu təzyiqinin dəyişməsinin sürətini və amplituda xüsusiyyətlərini qiymətləndirmək məqsədilə bir üsul (metod) hazırlanmışdır (bu, divarda quyunun elastik süxurlarının çökməsinin qarşısını almaq üçündür). Fəzada əlavə təzyiqin dövri dəyişikliyi zamanı həcmli elastik dağ süxurlarının nisbi deformasiyasının nəzəri tədqiqi əsasında onun sabit və dəyişkən olması üçün şərait yaradılmışdır.

Açar sözlər: quyu divarının süxurları; dinamik qeyri-sabitlik; tezlik və amplituda xüsusiyyətləri; həcm deformasiyası.


DOI: 10.5510/OGP20200200429

E-mail: isgandar.shirali@socar.az


N.N.Həmidov

«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan

Qazkondensat yataqlarının müxtəlif işlənmə mərhələlərində «quru» karbohidrogen qazla təsir prosesinin öyrənilməsi


Təqdim olunan işdə qazkondensat yataqlarının müxtəlif işlənmə mərhələlərindən asılı olaraq quyudibi zonaya «quru» karbohidrogen qazlarla təsir prosesinin səmərəliliyi tədqiq olunmuşdur. Müxtəlif yataqların konkret işlənmə şəraitlərindən doğan spesifik amillərin təsirini aradan qaldırmaq məqsədilə təcrübələr xüsusi ardıcıllıqla PVT bombasında aparılımışdır. Bu məqsədlə 5 seriya təcrübə aparılmış, bəzi təcrübələr isə nəticələrin təsdiqlənməsi baxımından bir neçə dəfə təkarar olunmuşdur. Alınmış nəticələr təsir prosesinin qiymətləndirilməsinə imkan verməklə yanaşı, səmərəli təsir variantının seçilməsi üçün də yaralı olmuşdur. Beləliklə, ilk dəfə olaraq qazkondensat yataqlarının bütün işlənmə mərhələlərində quyudibi zonaya «quru» qazlarla təsir prosesi təcrübi yolla tədqiq olunmuş və prosesin yataqların ilk işlənmə mərhələsində aparılmasının daha səmərəli olması müəyyən olunmuşdur. Həmçinin müəyyən olunmuşdur ki, lay sisteminin kondensat miqdarına (tutumuna) və birfazalı halına nəzarət etməklə lay təzyiqinin azalması fonunda da maksimal kondensat hasilatına nail olmaq olar.

Açar sözlər: retroqrad kondensat; yatağın tükənməsi; qazkondensat sistemi; çökmüş kondensatın buxarlanması; kondensasiyanın başlanma təzyiqi; karbohidrogen qazla təsir.


DOI: 10.5510/OGP20200200430

E-mail: natiq.hamidov@socar.az


E.Ş. Seitxaziyev

«KaspiyMunayQaz» SC-nin «KMG İnjiniring» MMC, Atırau, Qazaxıstan

Axtarış quyularından götürülmüş şlam və süxur nümunələrinin kompleks geokimyəvi tədqiqatları və «neft-ana neft süxuru»nun korrelyasiyası


Məqalədə Xəzəryanı hövzənin cənub hissəsində yerləşən 5 müxtəlif yataqdan («Karaton», «Akkuduk», «Botaxan», «Ş.Nurjanov» və «Balqimbaev») götürülmüş 5 neft və 10 süxur nümunəsinin kompleks geokimyəvi tədqiqatlarının nəticələri təqdim edilmişdir. Süxur nümunələrinin tədqiqatlarının nəticələrinə görə təyin edilmişdir ki, bütün nümunələrin arasında yalnız «Karaton» yatağının №600 quyusunun (1300-1580 m) gilli nümunələri neftin yaranması mərhələsinin başlanğıcındadırlar, lakin sənaye potensialına malik deyillər. Hər rezervuardan götürülmüş neft və şlam və süxur ekstraktları arasında genetik əlaqənin olub olmamasını müəyyən etmək məqsədilə, onların terpanlarının mass-fraqmentoqrammaları «neft-ana neft süxuru»nun korrelyasiyası ilə müqayisəsi aparılmışdır. «Karaton» və «Akkuduk» yataqları timsalında eyni yatağın neft və ekstraktları müxtəlif genetik xüsusiyyətlər göstərmişdir.

Açar sözlər: Rok-eval; vitrinitin reflektor qabiliyyəti; biomarkerlər; «neft-ana neft süxuru» korellyasiyası; газохроматография; kinetik analiz; İQ-spektroskopiya


DOI: 10.5510/OGP20200200431

E-mail: esimhan89-89@mail.ru


E.F. Vəliyev

«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan

Layda maye axınının istiqamətinin dəyişdirilməsinin müasir texnologiyaları


Məqalədə layda axının istiqamətinin dəyişidirilməsi texnologiyaları və onların yataqlara tətbiqi barədə icmal verilmişdir. Hal-hazırda əksər neftverimin artırılması üsulları su əsaslı reagentlərin laya vurulması ilə neftin sıxışdırılmasına əsaslanır, bu da öz növbəsində yüksək keçirici kanalların yaranmasına və neftin az keçirici zonalarda qalmasına gətirib çıxarır. Bu səbəbdən axının istiqamətinin dəyişidirilməsi texnologiyalarının əhəmiyyəti artır. Adı çəkilən texnologiya layın qeyri-bircinsliyini azaltmaqda çox effektivdir. Cari tendensiya əvvəlcədən hazırlanmış gel hissəciklərinin laya tətbiqinin artdığını göstərir. Lakin, icmalda təhlil olunan texnologiyalar hələ də tam öyrənilməmişdir və tədqiqatçılar arasında aktuallığını qoruyur. Son işlənmə mərhələsində olan yataqların sayı artdıqca layda maye axının istiqamətini dəyişdirilməsi texnologiyalarının əhəmiyyəti artmaqda davam edəcək.

Açar sözlər: neftverimin artırılması; layda maye axınının istiqamətinin dəyişdirilməsi; layın qeyri-bircinsliyi; sıxışdırılma effektivliyinin artırılması; işlənmənin son mərhələsində olan yataqlar; quyunun qəbul etmə qabiliyyəti


DOI: 10.5510/OGP20200200432

E-mail: elchinf.veliyev@socar.az


N.V. Nağıyeva

«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan

Vurucu quyuların profilinin hamarlaşdırılması üçün kolloid dispers gellər


Bu tədqiqat işində yüksək temperaturlu və yüksək duzluluqlu neft yataqlarında filtirasiya axınlarının istiqamətini dəyişmək üçün kolloid dispers gelin sintezi təsvir edilmişdir. Sərt lay şəraitinə davamlı tərkib almaq üçün kolloid dispers gelin kimyəvi stabilliyi polimer qarışığından istifadə etməklə artılmışdır. Kolloid dispers gel 2-akrilamid 2-metilpropan sulfon turşusu (AMPS), akril turşusu (AАc), qismən hidrolizə olunmuş poliakrilamid (HPAM) və xrom 3 asetat istifadə etməklə sərbəst radikal mexanizmi ilə tikilmə hesabına sintez edilmişdir. Tikici/polimer qatılığı, duzluluq, gelləşmə müddəti, reoloji xassələr, hissəciklərin ölçü üzrə paylanması, eyni zamanda termokimyəvi stabillik və müqavimət/qalıq müqavimət əmsalları tədqiq edilmişdir. Təklif olunan tərkibin istifadəsi məsaməli mühitin hidravlik müqavimətini artırmağa imkan verir ki, bu da müqavimət və qalıq müqavimət əmsallarının artması ilə müşahidə olunur. Aparılmış tədqiqatlar, bu tərkibin vurucu quyuların profilinin hamarlaşdırılması üçün effektiv olduğunu göstərmişdir.

Açar sözlər: kolloid dispers gellər; vurucu quyuların profili; quyu; müqavimət əmsalı; reologiya.


DOI: 10.5510/OGP20200200433

E-mail: nurana.naghiyeva@gmail.com


R.N. Qataullin, A.İ. Kadıyrov

REA-nın Kazan Elmi MərkəzininEnergetika və Perspektiv Texnologiyalar Institutu, Kazan, Rusiya

Məhsuldar laylara dalğa təsiri üsulları ilə neft hasilatının intensivləşdirilməsi


Məqalə məhsuldar laylara dalğa təsiri texnologiyalarının tətbiqi ilə karbohidrogenlərin çıxarılmasının intensivləşdirilməsi kimi aktual problemə həsr edilmişdir. Nefti çətin çıxarılan yataqların işlənməsi zaman dalğa təsiri üsullarının və texniki vasitələrin inkişaf vəziyyəti göstərilmiş, onların tətbiq xüsusiyyətləri aşkar edilmişdir. Məsaməli mühitlərdə gedən proseslərə elastik dalğaların təsirinin və süxurda olan flüidlərin tədqiqi sahəsi üzrə icmal verilmişdir. İnteqrasiya olunmuş texnologiyaya xüsusi diqqət ayrılmışdır ki, o, ənənəvi neftveriminin artırılması və laya dalğa təsiri üsullarının birləşdirilməsindən ibarətdir. Mədən sınaqlarının məlumatları və elmi-texniki tədqiqatların nəticələri karbohidrogen yataqlarının mənimsənilməsi zaman dalğa texnologiyalarının tətbiqinin perspektivini göstərir.

Açar sözlər: neft; dalğa təsiri; şüalandırıcı; quyu; tezlik; elastik dalğalar.


DOI: 10.5510/OGP20200200434

E-mail: rustem.acadrome@mail.ru


L.P. Semikhina1, E.A. Karelin1, A.M. Paşnina1, L.A. Pimneva2, O.V. Andreev1, D.V. Semixin1

1Tümen Dövlət Universiteti, Tümen, Rusiya; 2Tümen Dövlət Sənaye Universiteti, Tümen, Rusiya

Layların neftveriminin artırılması üçün ASP-texnologiyasında istifadə olunan reagentlərin yararlılığının onların misellərinin ölçülərinə və tipinə görə təhlili


Su və karbohidrogen məhlullarında SAM-ın misellərinin ölçülərinin eksperimental ölçülməsi, həmçinin SAM molekulları qablaşdırmasının onların misellərinin formasını müəyyən edən kritik parametrinin nəzəri hesablaması üzrə neftveriminin artırılmasının ASP-texnologiyası üçün səthi aktiv maddələrin yararlılığının təhlili aparılmışdır. Müəyyən edilmişdir ki, ASP-texnologiya üçün reagentin tərkibinə mütləq molekulları su və karbohidrogen məhlullarında 100-200 nm ölçülü qovuqcuqlar (veziküllər) şəklində ola bilən SAM daxil olmalıdır. ASP-texnologiya üçün kompozisiya reagentinin tərkibində əlavə SAM və co-SAM ona görə lazımdır ki, bu reagentin bütün komponentləri lay suyunda və lay temperaturunda əsasən qovuqcuqlar (veziküllər) şəklində olsun. Göstərilmişdir ki, kritik yığılma parametrin hesablamaları ASP-texnologiya üçün SAM-ın yararlılığını proqnozlaşdırmağa imkan verir, məhlullarda SAM misellərinin ölçülərinin ölçülməsi isə onların qarışıqlarının optimal tərkibini tez tapmağa imkan verir. Reagentlərin seçilməsi üzrə işlənmiş metodikanın üstünlüyü və ASP-texnologiyanın dəyərinin azaldılmasının mümkün yolu daxili olefinsulfonat və Rusiya istehsalı olan qeyri-ionogen SAM-ın qarışığı nümunəsində nümayiş etdirilmişdir.

Açar sözlər: ASP-texnologiya; neftveriminin artırılması üsulları; mikroemulsiyalar; neft-su sisteminin faza vəziyyətləri; səthi aktiv maddələr; misellər.


DOI: 10.5510/OGP20200200435

E-mail: o.v.andreev@utmn.ru


F.Q. Həsənov

«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan

Texnoloji dəniz obyektlərinin metal-boru dayaq svaylarının əsaslı təmiri zaman «polad köynək» konstruksiyasının tətbiqi


Məqalədə texnoloji dəniz obyektlərinin, konkret hal kimi «Neft Daşları» sahəsində yerləşən «SKS-2» - 2 saylı Sıxıcı Kompressor Stansiyasının istismar müddəti başa çatmış, həmin dövr ərzində güclü korroziyaya uğramış metal borulardan inşa edilmiş dayaq svay konstruksiyalarının əsaslı təmiri zamanı «polad köynək» konstruksiyasının tətbiq edilməsi və əsaslı təmir layihələrinin iqtisadi səmərəliliyi məsələsinə baxılır. Göstərilir ki, uzun müddət istismarda olan metal svay konstruksiyaların en kəsik sahələrinin dövri islanma zonasında korroziya səbəbindən kritik azalmasına baxmayaraq bu konstruksiyaların təkmilləşdirilmiş «polad köynək» konstruksiyalarından istifadə etməklə istismar müddətini daha 25 il artırmaq olar. Dəniz neftqazmədən qurğuları, xüsusən də texnoloji obyektlərin yerləşdiyi metal boru svay dayaqlı estakadaların və estakadayanı meydançaların təmirində ilk dəfə olaraq təkmilləşdirilmiş «polad köynək» konstruksiyalarından istifadə edilməsi təklif edilir.

Açar sözlər: texnoloji obyektlər; estakada; estakadayanı meydança; hidrotexniki qurğu; polad köynək; svay; təmir.


DOI: 10.5510/OGP20200200436

E-mail: fazilq.hasanov@socar.az


E.İ. Krıjanivskiy, D.A. Panevnik

İvano-Frankovsk Dövlət Neft və Qaz Texniki Universiteti, İvano-Frankovsk, Ukrayna

Şırnaqlı baltaüstü nasoslardan istifadənin səmərəliliyinin artırılması


Baltaüstü ejeksiya sisteminin təkmilləşdirilmiş konstruksiyası təklif edilmişdir ki, o, məlum vurucu və vurucu-sorucu tipli şırnaqlı nasoslarla müqayisədə quyudibi dövriyyə konturunda yuyucu maye sərfinin artmasını və quyunun dibində diferensial təzyiqin azalmasını eyni zamanda reallaşdırmağa imkan verir. Təklif edilmiş ejeksiya sisteminin şırnaqlı nasosun və onun hidravlik sisteminin xarakteristika tənlikləri şəklində riyazi modeli hazırlanmışdır. Hər iki şırnaqlı nasosun xarakteristikalarını əlaqələndirən tənliklər elektroanalogiyalar üsulundan istifadə etməklə alınmışdır. Alınmış tənliklərin birgə həlli yolu ilə quyu ejeksiya quraşdırmasının maksimal FİƏ-ni təmin edən konstruktor və rejim parametrlərinin optimal nisbətləri müəyyən edilmişdir. Baltaüstü ejeksiya sisteminin konstruksiyasında quyu dibinə enerjinin verilməsi mexanizminin təkmilləşdirilməsi quyuda təzyiqin düşməsi və məhsuldar horizontun ilkin açılması müddətinin azalması hesabına quyudibi zonanın təbii kollektor xüsusiyyətlərini saxlamağa və yatağın neftverimi əmsalını artırmağa imkan verir.

Açar sözlər: baltaüstü ejeksiya sistemi; şırnaqlı nasos; quyudibi dövriyyə konturu; quyudibi zonada axınların paylanması; nasosun işçi nöqtəsi.


DOI: 10.5510/OGP20200200437

E-mail: den.panevnik@gmail.com


A.X. Səfərov, Q.Q. Yaqafarova, L.R. Akçurina, N.S. Miniqazimov, D.İ. Yaqafarova

Ufa Dövlət Neft Texniki Universiteti, Ufa, Rusiya

Yüksəközlülüklü neflərlə çirklənmiş torpaqların rekultivasiyasının perspektiv istiqamətləri


Məqalə neft sənayesi kompleksinin müəssisələrinin neqativ təsirindən ətraf mühitin mühafizəsi kimi aktual problemə həsr edilmişdir. Xüsusilə aborigen (yerli) nefti destruksiya edən mikroorqanizmlər (ANMO) konsorsiumundan istifadə etməklə, ağır neftlə çirklənmiş torpaqların bioloji təmizlənmə prosesinin tədqiqat nəticələri verilmişdir. Göstərilmişdir ki, ANMO konsorsiumunun tətbiqi neftlə çirklənmiş torpaqların yüksək biotəmizlənmə dərəcəsini təmin edir. İlkin və biodeqradasiya olmuş (bioloji parçalanmış) neftin fraksiya tərkibinin təhlili göstərdi ki, ANMO karbon və enerji mənbəyi kimi təkcə alkanlar, naftenlər və aromatik birləşmələr deyil, qatranlar və asfaltenlər kimi daha ağır fraksiyalar da istifadə edə bilərlər.

Açar sözlər: ağır neft; biotransformasiya; mikrobioloji tərkib; aborigen (yerli) neft nefti destruksiya edən mikroorqanizmlər; qatranlar; asfaltenlər; aromatik və poliaromatik birləşmələr.


DOI: 10.5510/OGP20200200438

E-mail: akchurina_lr@mail.ru