SOCAR Proceedings

SOCAR Proceedings

Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin "Neftqazelmitədqiqatlayihə" İnstitutunun rəsmi nəşri olan "SOCAR Proceedings" jurnalı 1930-cu ildən nəşr edilir və neft–qaz sənayesinin mütəxəssisləri, aspirantları və elmi işçiləri üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Jurnal beynəlxalq sitatgətirmə sistemi Scopus, Rusiya Elmi Sitatgətirmə İndeksi və EI’s Compendex, Petroleum Abstracts (Tulsa), Chemical Abstracts, Inspec xülasələndirmə sistemlərinə daxildir.

2017-ci ildə beynəlxalq indekslədirmə və xülasələndirmə sistemi Emerging Sources Citation Index daxil olunub.

Ad.A.Əliyev, O.R.Abbasov, A.J.İbadzadə, A.N.Məmmədova

AMEA-nın Geologiya və Geofizika İnstitutu, Bakı, Azərbaycan

Şərqi Azərbaycanın yanar şistlərinin genezisi və üzvi geokimyəvi xüsusiyyətləri


Məqalədə, Şərqi Azərbaycanın müxtəlif tektonik zonalarında intişar tapmış yanar şistlərin genezisi və üzvi geokimyəvi xüsusiyyətləri təhlil olunur. Yanar şist saxlayan çöküntülərin litostratiqrafik xarakteristikaları, həmçinin şistlərin tərkibində çoxluq təşkil edən üzvi maddənin təkamül dinamikası, sturktur tipi və s. araşdırılır. Onların əmələgəlməsi təqribən eyni palecoğrafi (dayaz və şirinsulu qapalı hövzələrdə (laqunalarda)) şəraitdə baş vermiş çöküntütoplanma ilə əlaqələndirilir. Şistlərin tərkibindəki üzvi maddələri, əsasən fitoplankton (yosunlar) və zooplanktonlar (balıq sürfələri və s.) təşkil etmişdir. Orogen fazalarla əlaqədar olaraq Böyük Qafqazın cənub-şəqr yamacında yanar şistlərlə bərabər, kömür təzahürlərinin və neftin əmələgəlməsi onların oxşar genetik səciyyələrə malik olması ilə izah olunur. Yanar şistlərin pilləli termiki təhlili daha yüksək temperaturda (≥400 °C) öz kütləsini azaldan üzvi maddələrin alifatik, aşağı temperaturda (≥200 °C) itirənlərin isə aromatik tipli struktura uyğunluğunu göstərir. Şist nümunələrinin priloz nəticələrinə görə, ilk mərhələdə (500-550 °C) neftəoxşar maddələrin (bitum), piroliz suyunun, həmçinin temperatur artdıqca qazların miqdarı artır. Temperaturun yüksəldilməsi (800-850 °C) nəticəsində iri molekullu kerogen kiçik molekullu karbohidrogenlərə, qazlara və koks qalığına çevrilir. Belə nəticəyə gəlmək olar ki, temperaturun artması ilə qazların miqdarı artır, neftəoxşar maddələrin miqdarı tədricən azalır. Böyük temperatur intervallarında kerogenin kömürləşməsi prosesi müşahidə olunur. 400 °C temperaturda isə kəskin sıçrayış (bitumun artımında) baş verir. Müxtəlif sahələrdən götürülmüş yanar şistli nümunələrin termiki analizi və pirolizinin nəticələrinə əsasən, Diyallı sahəsinin bəzi sınaqlarının kerogenlərini kifayət qədər yetişkən hesab etmək olar. 

Açar sözlər: yanar şistlər; genezis; üzvi maddə; kerogen; termiki analiz; piroliz.


DOI: 10.5510/OGP20180300356

E-mail: ad_aliyev@mail.ru


О.А.Melkişev1, V.İ.Qalkin1, S.V.Qalkin1, V.Ş.Qurbanov2, К.А.Кoşkin3

1Perm milli tədqiqat politexnik universiteti, Perm, Rusiya; 2AMEA-nın «Neft və Qaz İnstitutu», Bakı, Azərbaycan; 3«UralOyl» MMC, Ekaterinburq, Rusiya

Yaxşı öyrənilmiş ərazilərin neftinin ilkin ümumi resurslarının sıxlığının qiymətləndirilməsi vaxtı klaster təhlilinin tətbiqi


Karbohidrogenlərin generasiya, miqrasiya və akkumulyasiya proseslərini xarakterizə edən ehtimal-statistik meyarlar əsasında vizey terrigen neft-qaz kompleksi nümunəsində Perm vilayəti ərazisinin neft-qaz-geoloji rayonlaşdırılması üçün klaster təhlilinin nəticələrinin kompleks istifadəsinə baxılmışdır. Vizey terrigen neft-qaz kompleksində lokallaşmamış neft resurslarının qiymətləndirilməsi aparılmışdır. Nəticədə Perm vilayətinin cənub hissəsi üçün vizey terrigen NQK neftinin ilkin ümumi resurslarının (İÜR) sıxlığının qiymətləndirilməsi sxemi qurulmuşdur. Sxemə əsasən neftin İÜR-nın daha böyük sıxlığı ilə Başqırd tağının bort zonalarının və Bımsk-Kunqur monoklinalının mərkəzi hissəsinin, Nojovsk yataqlar qrupunun əraziləri, Perm tağının cənub sonluğu səciyyələnirlər. Neftin ümumi resurslarının sıxlığının miqdar qiymətləndirilməsi seysmik kəşfiyyat işlərinin planlaşdırılması vaxtı neftin (D1 kateqoriyası) perspektiv resurslarının miqdarını qiymətləndirməyə imkan verir. İÜR sıxlığının hesablama ölçüsü hərtərəfli seysmik işlərin (2D və 3D) iqtisadi planlaşdırılması vaxtı tələ konturları həddində D0 kateqoriyalı hazırlanmış resursların sıxlığının ən ehtimal edilən qiyməti kimi baxıla bilər. Nəticələr neftqazlılıq baxımından daha perspektivli sahələrdə dərin qazımanın təşkili vaxtı istifadə edilə bilər.

Açar sözlər: neftin ilkin ümumi resursları, neft-qaz-geoloji rayonlaşdırılma, ehtimal-statistik neftqazlılıq


DOI: 10.5510/OGP20180300357

E-mail: doc_galkin@mail.ru


T.Ş.Salavatov1, İ.R.Həsənov2

1Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti, Bakı, Azərbaycan; 2«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan

Karbohidrogenlərin məsaməli mühitdə faza vəziyyətinin proqnozlaşdırılması


Yataqların işlənməsi zamanı təbii karbohidrogen sistemlərinin faza vəziyyətinin modelləşdirilməsi böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bunların nəzəri əsasını Van-der-Vaals tənliyi və onun müxtəlif modifikasiyaları təşkil edir.Yerinə yetirilən hesablamaların əlverişli şəkildə sadəliyi və köklərin analitik şəkildə ifadə edilməsi bu tənlikləri çoxəmsallı tənliklərdən fərqləndirir. Belə ki, son illərdə yataqların işlənməsi zamanı karbohidrogenlərin faza vəziyyətinin modelləşdirilməsində bu istiqamət üstünlük təşkil edir. Məqalədə iki fazalı sahəni hüdudlandıran əyrilərin (binodal, spinodal) analitik forması verilmişdir. Bu düsturların tətbiqi hidrodinamikanın digər düsturları ilə birgə riyazi məsələlərin həllini sadələşdirir. Bu isə öz növbəsində neft və qazkondensat yataqlarının layihələndirilməsinin və istismarının keyfiyyətini yaxşılaşdırır.

Açar sözlər: fazaların tarazlığı; proqnozlaşdırma; həcm; təzyiq; temperatur; binodal; spinodal.


DOI: 10.5510/OGP20180300358

E-mail: ilyashasanr@gmail.com


K.İ.Mətiyev1, Ə.D.Ağa-zadə1, M.E.Əlsəfərova1, F.M.Əhmədov2

1«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan; 2SOCAR Midstream Operations MMC, Bakı, Azərbaycan

Yüksək donma temperaturlu parafinli neftlər üçün depressor aşqarı


Yüksək parafinli neftlərin donma temperaturunu azaltmaq üçün depressor aşqarı işlənib hazırlanmışdır. Depressor aşqarın tərkibinə qeyri-ionogen səthi-aktiv maddə, depressor xassəli reagent və həlledici daxildir. Hazırlanmış depressor aşqarları neftin donma temperaturunu və özlülük xassələrini azaltma qabiliyyətinə malikdirlər. Hazırlanmış aşqarların depressor xassələri «Azneft» İB N.Nərimanov adına NQÇİ-nin 20, 53, 266 və 444№li istismar quyularının neftlərində tədqiq olunmuşdur. Bu neftlərdə parafinin miqdarı 6.0-20.1%-dir. Ən yüksək depressor effekti, həmçinin özlülük effekti qiyməti 266 №li quyu neftində qeyd olunmuşdur. Depressor aşqar neftdən 0.02% və 0.04% miqdarda olduqda, müvafiq olaraq 27-28 оС və 30-31 оС depressor effektinin yaranmasına imkan yaradır. Bu neft üçün özlülük effekti neftdən 0.04% qatılıqda aşqar əlavə edilərək 35 оС və 40 оС-də təyin edilmiş və nəticələr müvafiq olaraq 48.29-51.80 % və 51.40-55.71 % olmuşdur. Qeyd olunmuşdur ki, həm depressor effekti, həmçinin özlülük effekti olan hallarda yüksək qiymətlərə nail olunmaq üçün neftin tərkibindəki parafinin miqdarı əsas rol oynayır.

Açar sözlər: depressor aşqarı; neft; yüksək donma; parafinlər; depressor effekti; dinamik özlülük; özlülük effekti.


DOI: 10.5510/OGP20180300359

E-mail: kazim.metiyev@socar.az


Y.T.Baspaev1, Y.O.Ayapberqenov1, S.D.Rzayeva2

1«QazNİPİmunayqaz» SC, Аktau, Qazaxstan; 2«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan

«Uzen» yatağının süxurlarının filtrasiya xüsusiyyətlərinə quyuların boğulması mayelərinin təsirinin təhlili


Boğulma mayeləri konkret geoloji şərait üçün müəyyən edilmiş fiziki-kimyəvi və texnoloji xüsusiyyətlərə malik olmalıdır ki, bu da onların komponent tərkibinin dəqiq seçimiylə əldə edilir. «Uzen» yatağının quyularında tətbiq edilən boğulma texnologiyasının təkmilləşdirilməsi üçün layın xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq, kimyəvi reagentlərin tədqiqatları keçirilmişdir. Tədqiq edilən mineral duzların sərf normasının, onların sıxlığının, yatağın duz turşusuyla və lay suyuyla uyğunluğunun, bir çox yaranmış çöküntü, qələvi-torpaq metallarının ionlarının kütlə payının (hissəsinin), süxurların filtrasiya-tutum xüsusiyyətlərinə onların təsirinin təyini üzrə tədqiqatlar keçirilmişdir. Laboratoriya tədqiqatları kompleksi əsasında boğulma mayelərinin mineral duzlar əsasında daha effektiv tərkibləri seçilmişdir.

Açar sözlər: quyuların boğulması mayesi; mineral duzlar; sərf norması; korroziya sürəti; keçiricilik; filtrasiya-tutum xüsusiyyətləri.


DOI: 10.5510/OGP20180300360

E-mail: baspayev_e@kaznipi.kz


B.M.Muxtanov, A.A.Bektasov, V.Z.Xajitov

«Qazmunayqaz» HQT ETİ MMC-nin «Kaspiymunayqaz» filialı, Atırau, Qazaxıstan

Qazaxıstanda qüvvədə olan buxarın daimi vurulması texnologiyasının icmalı


Bu məqalədə «Kenkiyak» yatağının işlənməsinin təhlili əsasında termik təsir yolu ilə yüksək özlülüklü neftin çətin-çıxardılan ehtiyatlarının mənimsənməsi texnologiyasının tətbiqinin qiymətləndirilməsi və perspektivliliyi nəticələri verilmişdir. Buxarvurucu quyularda həyata keçirilən buxarın daimi vurulmasının effektivliyinin təyini üçün yaxındakı reaksiya verən quyuların işinin, temperaturlar kubunun profilinin və neftdoyumluluğunun təhlili keçirilmişdir. Buxarın davamlı vurulmasının nəticələri buxarın daimi vurulması texnologiyasının tətbiqinin effektivliyini göstərir: istilik frontu zonası böyüyür və neftdoyumluluğu qalıq səviyyəsinə qədər enir. Lakin yüksək özlülüklü neftli zonalarda buxarın daimi vurulmasını layın modelləşdirilməsinin və tədqiqat işlərinin nəticələrinə görə müəyyən vaxt müddətində vurulma elementlərini dəyişdirərək, məhdud vaxt ərzində tətbiq etmək lazımdır.

Açar sözlər: hasilatın intensivləşdirilməsi; termik texnologiyalar; su buxarı; buxarvurucu quyular; temperaturlar kubunun profili; neftdoyumluluğu; buxar-neft nisbəti.


DOI: 10.5510/OGP20180300361

E-mail: mukhtanov.b@llpcmg.kz


T.S.Caksılıkov

«Qazmunayqaz» HQT ETİ MMC-nin «Kaspiymunayqaz» filialı, Atırau, Qazaxıstan

Qazaxıstan yatağı timsalında çoxlaylı yataqlarda eyni zamanda ayrı-ayrılıqda su vurma texnologiyasının tətbiqi təcrübəsi


Müxtəlif keçiricilikli bir neçə laya suyun birgə vurulması ənənəvi üsulu layların hər biri üçün su sərfini tənzimləməyə imkan vermir ki, bu neft mədənlərinin qeyri-bərabər sulaşmasına səbəb olur. Bunun nəticəsində yüksək keçiricilikli neft laylarının vaxtından əvvəl sulaşması baş verir, müxtəlif keçiricilikli layların hər birinin əhatə olunmama, qeyribərabər təsir və işlənmə dərəcəsi artır. Eyni zamanda ayrı-ayrılıqda su vurma texnologiyası layların daha bərabər işlənməsi üçün bir quyu vasitəsilə hər layın kollektor xüsusiyyətlərinə uyğun olaraq müxtəlif laylara ayrı-ayrılıqda texnoloji mayenin vurulmasını ehtiva edir. Eyni zamanda ayrı-ayrılıqda su vurma texnologiyasının tətbiqi əsasən aşağıdakılara imkan verir: bir quyudan istifadə etməklə qazma həcmlərini azaltmağa və müvafiq olaraq qazmaya kapital qoyuluşlarını azaltmağa; müxtəlif kollektor xüsusiyyətlərinə malik olan bir neçə layın eyni zamanda istismar imkanını təmin etməyə; layların hər birinə differensial və idarə olunan təsir hesabına neft hasilatını 10-20% artırmağa; digər işlənmə obyektlərinin və ya bir işlənmə obyektinin xüsusiyyətlərinə görə müxtəlif laylarının qoşulması hesabına ayrı-ayrı quyuların rentabelliliyini artırmağa; layların hər birinə vurulan agentin nəzərə alınmasını təmin etməyə. Məqalədə Qazaxıstan yatağı timsalında eyni zamanda ayrı-ayrılıqda su vurma texnologiyası səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi üsullarına və yanaşmalarına baxılmışdır.

Açar sözlər: yataq; lay; eyni zamanda ayrı-ayrılıqda su vurma; məsaməlilik; keçiricilik.


DOI: 10.5510/OGP20180300362

E-mail: jaxylykov.T@llpcmg.kz


N.D.Sarsenbekov1, E.N.Yakupova2, S.B.Kairbekov1, Y.Ş.Seytxaziev1

1«Qazmunayqaz» HQT ETİ MMC-nin «Kaspiymunayqaz» filialı, Atırau, Qazaxıstan; 2«Kazmunayqaz» hasilat və qazma texnologiyaları ETİ MMC, Astana, Qazaxıstan

Çoxlaylı neft və neft-qaz yataqlarının işlənmə sisteminin səmərəliliyinin artırılmasında rezervuar neft geokimyasının rolu


Qazaxıstan üçün neftin geokimyəvi laboratoriya tədqiqatları yataqların geoloji modelinin yaradılması və karbohidrogen yataqlarının işlənməsinin təhlili zamanı innovasiya texnologiyası sayılır. Geokimyəvi tədqiqatların əsas növü faktiki olaraq «barmaq izlərini» öyrənən, yəni mədəndə məhsuldar layların, blokların neftinin hər nümunəsi üçün unikal olan neftin «finqerprintinqi» adlandırılan üsuldur. Bu tədqiqatların nəticələri neft biznesiylə məşğul olan inkişaf etmiş qərb ölkələrinin neft şirkətlərində və elmi-tədqiqat təşkilatlarında geniş istifadə olunur. Məqalədə finqerprintinq üsulu ilə müxtəlif məhsuldar layların neftinin geokimyəvi laboratoriya tədqiqatlarının nəticələrinə baxılır, geoloji modelin qurulması zamanı, layihə həllərinin qəbulu zamanı işləmənin təhlili üçün onların səmərəli istifadəsi nümunələri verilir, həmçinin Qazaxıstan Respublikasında tədqiqat təşkilatları tərəfindən geoloji və hidrodinamiki məsələlərin həlli vaxtı finqerprintinq üsulunun sonrakı tətbiqinin perspektivləri göstərilir.

Açar sözlər: geokimya; finqerprintinq; üsul; izlər; neft; quyu; nümunə; horizontlar; laylar; dendroqramma.


DOI: 10.5510/OGP20180300363

E-mail: sarsenbekov.N@llpcmg.kz


Q.S.Martınova1, F.R.Babayev2, P.Z.Muradov3, O.P.Maksakova1, R.Q.Nanacanova1 

1AMEA-nın Neft və Qaz İnstitutu, Bakı, Azərbaycan; 2Azərbaycan Texniki Universiteti, Bakı, Azərbaycan; 3AMEA-nın Mikrobiologiya İnstitutu, Bakı, Azərbaycan

Naftalan neftinin üstünlük təşkil edən bakteriyaları


GC/MS üsulu ilə mikrobioloji və karbohidrogen tərkib, həmçinin müalicəvi və yanacaq neftinin biomarkerləri öyrənilmişdir. Göstərilmişdir ki, normal və şaxələnmiş alkanlar (izoprenoidlər) artıq 20 gündən sonra bakteriyalarla praktik olaraq tamamilə məhv edilirlər, «naften hörgəci» əhəmiyyətli dərəcədə azalır və ətirli karbohidrogenlərin payı (hissəsi) artır. Biomarkerlərin paylanma mənzərəsi dəyişir, onların konfiqurasiyası tanınmaz olur. Naftalan neftinin nümunələrində 15 bakteriya növü müəyyən edilmişdir: Acinetobacter, Arthrobacter, Bacillus, Brevibacillus, Clostridium, Desulfobacter, Enterobacter, Klebciella, Methanobacterium, Methanococcus, Micrococcus, Methanothermobacter, Pseudomonas, Rhodococcus və Thermococcus. Qeydə alınmış növlərdən - Methanobacterium, Methanococcus, Methanothermobacter və Thermococcus müalicəvi Naftalan neftinin mikrobiotunun formalaşmasında əsas rol oynayan arxeyalara aiddirlər. Neftin biodeqredasiyası halında, mikroorqanizmlər fəaliyyətə başladıqda biomarkerlərin təhlilinə əsasən biodeqredasiya səviyyəsini qiymətləndirmək olar.

Açar sözlər: müalicəvi naftalan nefti; mikrobioloji təhlil; xromato-kütlə-spektrometriya; biomarkerlər.


DOI: 10.5510/OGP20180300364

E-mail: martgs@rambler.ru