SOCAR Proceedings

SOCAR Proceedings

Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin "Neftqazelmitədqiqatlayihə" İnstitutunun rəsmi nəşri olan "SOCAR Proceedings" jurnalı 1930-cu ildən nəşr edilir və neft–qaz sənayesinin mütəxəssisləri, aspirantları və elmi işçiləri üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Jurnal beynəlxalq sitatgətirmə sistemi Scopus, Rusiya Elmi Sitatgətirmə İndeksi və EI’s Compendex, Petroleum Abstracts (Tulsa), Chemical Abstracts, Inspec xülasələndirmə sistemlərinə daxildir.

2017-ci ildə beynəlxalq indekslədirmə və xülasələndirmə sistemi Emerging Sources Citation Index daxil olunub.

K.M. Tuxtaev

«İGİRNİGM» SC, Daşkənd, Özbəkistan

Paleozoy kompleksi və çökmə örtüyün alt horizontları üzrə Cənubi Üstyurd çökəyinin geotektonik rayonlaşdırılması


Rayonlaşdırılma yer qabığının yuxarı hissəsində qeyri-bərabər ikitərəfli üfüqi sıxılmanın neogen-dördüncü geodinamik rejimi nəticəsində əmələ gəlmiş maili və yerdəyişmə qırılma pozulmaları üç çoxsəviyyəli reqmatik sistemlərinin olması nəzərə alınmaqla, mövcud geoloji-geofiziki məlumatlar əsasında aparılmışdır. Hazırlanmış geotektonik xəritə nisbətən sərt əsaslı və daha plastik örtən qalınlığı olan ikimərtəbəli geoloji mühiti əks etdirir. Alt mərtəbə dörd hipsometrik səviyyədə yerləşən izometrik və xətti qeyri-bircins blokların məcmusundan ibarətdir. Üst mərtəbə böyük yarılma pozuntuları və ya fleksur-yarılma zonaları ilə ayrılmış hamar bloklar məcmusundan ibarətdir. Mümkün neftqaz perspektivli obyektlər kimi çatlı paleozoy süxurlarının onları örtən çöküntülərlə ayrı-ayrı blokları baxıla bilərlər ki, onlar zəif sıxılmaya və ya dartılmaya məruz qalır və paleozoy rift sistemlərində cəmlənmiş neftin və qazın generasiyası mənbələrindən karbohidrogenlərin miqrasiyası yollarında yerləşirlər. 

Açar sözlər: geoloji-geofiziki məlumatlar; geotektonik rayonlaşdırılma; geotektonik xəritə; geoloji mühit; hipsometrik səviyyələr.


DOI: 10.5510/OGP20200100416

E-mail: igirnigm@ing.uz


E. Haməkçi, M. Qasəmi, M.X. Şahsavari, M.Ş. Ərdəkani

Yataqların İşlənməsi Departamenti, Əmirkəbir Texnoloji Universiteti, İran

İran yataqlarından birinin timsalında asfalten çökmələrinin yaranmasına təsir edən parametrlərin tədqiqi və hasilat prosesinin optimallaşdırılması


Məqalədə müəlliflər Bil (Beal), Kliver-Yeyts (Cleaver-Yates) və Eskobedo-Mansuri (Escobedo-Mansoori) modelləri əsasında asfaltenlərin çökmə prosesini modelləşdirirlər. Modein işə salınmasından sonra hidrodinamik xassələr və flüid xassələri kimi parametrlərə modelin həssaslığının təhlili aparılmışdır. Məlum olmuşdur ki, asfaltenlərin çökmə sürətinə axının sürəti və mayenin özlülüyü əks təsir, boruların nahamarlığı və mayenin sıxlığı isə düz təsir göstərir. Bu halda quyu ağzındakı təzyiq və boruların daxili diametri asfaltenlərin çökmə sürətinə əhəmiyyətli təsir göstərmir. Hesablama nəticələri göstərir ki, neft hasilatının 1000 günündən sonra boruların daxili diametri 0,6 düym azalır. Hissəciklər dəstəsi üsulu ilə optimallaşdırma alqoritmindən istifadə edərək, çökdürülmüş asfaltenin minimal qalınlığı zamanı maksimal ümumi hasilat üçün optimal şərait müəyyən edilmişdir. Optimallaşdırma nəticələri göstərdi ki, NKB diametrinin və ştuserin ölçüsünün optimal qiymətləri 4.25 düym və 48/64 düym təşkil edir, maksimal asfalten çökmələrinin və ümumi hasilatın proqnoz qiymətləri isə müvafiq olaraq təxminən 0.32 düym və 5.6 × 107 barel təşkil edir.

Açar sözlər: asfalten çöküntüləri; asfalten çökmələri; çökmə prosesinin modelləşdirilməsi; həssaslığın təhlili; optimallaşdırma.


DOI: 10.5510/OGP20200100417

E-mail: khamehchi@aut.ac.ir


A.J.Abitova

«Kaznipimunayqaz», Aktau, Qazaxıstan

«Kalamkas» yatağında qatılaşdırılmış suyun istifadəsilə su-qaz qarışığının vurulması texnologiyasının təcrübi-sənaye sınaqlarının aparılması


Məlumdur ki, özlü neftin sıxışdırılması prosesini qatılaşdırılmış suyun vurulması ilə optimallaşdırmaq olar. Məsələn, qatılaşdırılmış suyun alınması məqsədilə suda yüksək molekulyar poliakrilamidi 0.05-0.1% qatılığına qədər həll edirlər. Texnologiyaya uyğun olaraq prosesin həyata keçirilməsi zaman tərkibdən ibarət haşiyə layın məsamə fəzasının 20% həcmində laya vurularaq sonradan adi su ilə sıxışdırılır. Bununla yanaşı, neftin sıxışdırılması xarakteri porşenli sıxışdırılmaya yaxındır və suvurma ilə müqayisədə daha sabitdir. Qatılaşdırılmış suyun vurulması texnologiyasında qaz komponentinin olmaması özlü neftin sıxışdırılmasını nisbətən daha az səmərəli edir. Eyni zamanda, su-qaz qarışığının vurulmasını qatılaşdırılmış suyun vurulması texnologiyası ilə birləşdirmək daha məqsədə uyğundur.

Açar sözlər: su-qaz qarışığının vurulması; suyun vurulması; qatılaşdırılmış su; poliakrilamid; neftin sıxışdırılması; məsamə həcmi.


DOI: 10.5510/OGP20200100418

E-mail: abitova_a@kaznipi.kz


М.N. Kravçenko1, V.V. Kadet1, V.V. Yarış1, N.N. Diyeva1,2, А.N. Lişuk3

1İ.M.Qubkin adına Rusiya Dövlət Neft və Qaz Universiteti, Moskva, Rusiya; 2Tyumen Dövlət Universiteti, Tyumen, Rusiya; 3«Qruppa GMS» İdarəedici şirkət» MMC, Moskva, Rusiya

Aktiv agentlərdən istifadə etməklə suvurma prosesinin hidrodinamik modelləşdirməsinə perkolyasiya yanaşması


Yataqların işlənməsi prosesinin müvəffəqiyyəti işləmə texnologiyasının və aparılan əməliyyatlar metodikasının seçilməsindən əhəmiyyətli dərəcədə asılıdır. Bu baxımdan müxtəlif sıxışdırıcı agentlərin vurulması hesabına lay flüidlərinin sıxışdırılması prosesinin düzgün təşkil edilməsi ən əhəmiyyətli məsələdir. Kimyəvi reagentlərin əlavələrindən istifadə edilməsi sıxışdırmanın xarakterini əhəmiyyətli şəkildə dəyişə bilər. Məhsuldar laya polimer məhlulların vurulması suvurmanın səmərəliliyinin artırılması üsullarından biridir. Buna görə kimyəvi aktiv agentlərdən istifadə etməklə aparılan sıxışdırma prosesinin riyazi modellərinin qurulması sıxışdırıcı flüidin müvafiq tərkibinin və prosesin təşkilinin texnoloji sxeminin seçilməsi yolu ilə sıxışdırma metodikasını optimallaşdırmağa imkan verir.

Açar sözlər: riyazi modelləşdirmə; perkolyasiya nəzəriyyəsi; kimyəvi təsir; sıxışdırmanın səmərəliliyi; polimerlərin laya vurulması.


DOI: 10.5510/OGP20200100419

E-mail: dep.ngipg@yandex.ru


E.T. Baspayev

«OPTIMUM» Layihə İnstitutu SC, Aktau, Qazaxıstan

Mənfi elektrod potensiallı metalların istifadəsi ilə quyuda qum tıxacının yaranmasının qarşısının alınması


Məqalədə mənfi elektrod potensiallı metalların istifadəsi ilə quyuda qum tıxacının yaranmasının qarşısının alınması üsulu təklif edilmişdir. Göstərilmişdir ki, nasos-kompressor borularının səthinin 0.7V-dan aşağı mənfi elektrod potensiallı metalların nazik təbəqəsi ilə örtülməsi quyuda qum tıxacının yaranmasının qarşısının alınmasına imkan verir. Nasos-kompressor borularının daxili səthinin mənfi elektrod potensiallı metalla örtülməsinin hündürlüyü yataqda qum tıxacının maksimal hündürlüyünə bərabər olmalıdır. DLFO nəzəriyyəsi əsasında müşahidə edilən effektlərin mexanizmi təklif edilmişdir.

Açar sözlər: qum tıxacı; metalın standart elektrod potensialı; quyu; nasos-kompressor boruları, neftqaz-çıxarma.


DOI: 10.5510/OGP20200100420

E-mail: ybaspayev@opm.kz


L.Q. Hacıkərimova

«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan

Qum təzahürlü quyuların istismar göstəricilərinin yüksəldilməsi


Dağılmış süxur hissəcikləri quyunun istismarı zamanı mürəkkəbləşmə yaradır. Quyudibi zonanın dağılmasının və qumun quyudibinə daxil olmasının qarşısını almaq üçün xüsusi süzgəcli propant yuyucu qurğu işlənmişdir. Qurğu propantın süzgəc arxasında sıx yerləşdirilməsinə və lazım gəldikdə propantın yuyularaq süzgəcin qaldırılmasına imkan verir. Ştanqlı nasoslarda qumun plunjer-silindr arasına düşməsinin qarşısını almaq uçun qurğu işlənmişdir. Qurğu NKB daxilindəki mayedə olan iri qum dənələrinin tutulub yığılmasına şərait yaradır. Plunjer-silindr araboşluğundan maye sızmasının qarşısını almaq üçün nasos işlənmişdir. Nəticədə plunjer silindr araboşluğundan həm maye sızmasının  həm plunjerin silindrdə pərçimlənməsi ehtimalını aradan qaldırmış oluruq.

Açar sözlər: propant; quyu; quyudibi; süzgəc; krossover; plunjer-silindr; nasos; sızma.


DOI: 10.5510/OGP20200100421

E-mail: lala.qadjikerimova@mail.ru


İ.R. Baykov, S.V. Kitayev, O.V. Smorodova, А.М. Şammazov

Ufa Dövlət Neft Texniki Universiteti, Ufa, Rusiya

Neftin qaz turbin intiqallı nasoslarla nəqli zamanı enerjiyə qənaət


Məqalədə neftin nəqli magistarında «paralel» sxem üzrə işləyən (avadanlığın faydalı iş əmsalının maksimal qiyməti sahəsində işləməsi şərtilə) vahid gücü müxtəlif olan qaz turbin intiqallı mərkəzdənqaçma nasosların  optimal iş rejimlərini hesablamağa imkan verən üsul təklif edilir.

Açar sözlər: optimallaşdırma; mərkəzdənqaçma nasos; qazturbin qurğusu; səmərəliliyik; faydalı iş əmsalı.


DOI: 10.5510/OGP20200100422

E-mail: svkitaev@mail.ru


А.V.Salnikov1, Т.Ş.Salavatov2, Z.X.Yaqubov1, G.R.Mustafayeva2

1Uxta Dövlət Texniki Universitet, Uxta, Rusiya; 2Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti, Bakı, Azərbaycan

«Yarega» yatağının neftindən əmələgələn asfalten-qətran-parafin çöküntülərinin borudaxili hamarlayıcı örtüklərinə qarşı adgeziya xüsusiyyətlərinin eksperimental qiymətləndirilməsi


Məqalədə neftin «Yarega - Uxta» boru kəməri ilə nəqli zamanı asfalten-qətran-parafin çöküntülərin qarşısının alınmasında silikat-minalı və tozlu epoksid borudaxili hamarlayıcı örtüklərin səmərəliliyinin müəyyən edilməsi məqsədilə örtüklərin adgeziya xüsusiyyətlərinin qiymətləndirilməsi üçün aparılan eksperimental tədqiqatların nəticələri təqdim edilir. Tədqiqatların məqsədi nümunələrin temperaturundan asılı olaraq asfalten-qətran-parafin çöküntülərinin silikat-minalı və tozlu epoksid hamarlayıcı örtüklərin səthinə adgeziya qüvvəsinin müəyyən edilməsi və örtüksüz boru nümunəsi üzərində alınan nəticələr ilə müqayisəsidir.

Açar sözlər: adgeziya; asfalten-qətran-parafin çöküntüləri; neft kəməri; yüksək özlüklü neft; borudaxili hamarlayıcı örtük.


DOI: 10.5510/OGP20200100423

E-mail: ugtusovet@yandex.ru


N.A. Eremin1,2, V.E. Stolyarov2

1İ.M.Qubkin adına Rusiya Dövlət Neft və Qaz Universiteti (ETU), Moskva, Rusiya; 2REA-nın Neft və Qaz Problemləri İnstitutu, Moskva, Rusiya

Yataqların işlənməsinin son mərhələlərində qazçıxarma proseslərinin rəqəmsallaşdırılması haqqında


Məqalədə rəqəmsal texnologiyaların istifadəsi ilə qaz istehsalı proseslərinin optimallaşdırılması məsələlərinə baxılmışdır. Yanaşmanın əsasını idarəetmənin keyfiyyətinin artırılması, yatağın inteqrasiya olunmuş modeli ya da rəqəmsal əkizi mövcud olduqda idarəedici hərəkətlərinin səmərəliliyinin təhlili təşkil edir. Rəqəmsal texnologiyaların və səmərəli idarəetmə alqoritmlərinin kompleks istifadəsi xərclərin optimallaşdırılmasının, avtomatik və/ya da robotlaşdırılmış idarəetməyə keçmənin, əsas qaz aktivlərinin gəlir əmsalının artımının əsasını təşkil edir. Yuxarıda göstərilən həllər xüsusilə qəliz iqlim şəraiti və ya infrastrukturu inkişaf etməmiş bölgələrdə, şelf və dəniz yataqlarında daha səmərəli olur. Təklif olunan kompleks yanaşma hasilatın aşağı düşməsi və mürəkkəbləşməsi dövrlərində  yataqların rentabel istismar müddətlərinin uzadılmasına imkan yaradır.

Açar sözlər: rəqəmsal qaz kompleksi; rəqəmsal iqtisadiyyat; rəqəmsallaşdırma;intellektləşdirmə; robotlaşdırma; rəqəmsal quyular və yataqlar; hasilatın və işlənmənin intellektləşdirilməsi; kompleks yanaşma.


DOI: 10.5510/OGP20200100424

E-mail: ermn@mail.ru


Т.B. Leybert, E.А. Хаlikova

Ufa Dövlət Neft Texniki Universiteti, Ufa, Rusiya

Səmt neft qazının hazırlanması və nəql edilməsi üçün kompressor stansiyasının quraşdırılması üzrə layihə həllərinin səmərəliliyinin iqtisadi qiymətləndirilməsi


Məqalədə layihə həllərinin hazırlanması mərhələsində nəzərə alınan risk komponentini nəzərə almaqla kompressor stansiyası quraşdırılarkən layihə həllərinin iqtisadi səmərəliliyinin qiymətləndirilməsinə dair metodiki yanaşmalara baxılmışdır. Baxılan metodiki müddəaların əsasında xalis pul axınlarının müəyyənləşdirilməsi metodikası və onların diskontlaşdırılması metodikası durur. Həmçinin layihə həllərinin və xalis diskontlaşdırma gəlirinin təyini variantları əsasında kompressor qurğularının istismarı üzrə əməliyyat xərclərinin müəyyənləşdirilməsinin metodiki müddəaları ətraflı şəkildə açıqlanmışdır. Rusiya Federasiyasının Xantı-Mansiysk muxtar mahalının ən böyük neftqaz yataqlarından birinin – Yuqranın timsalında avadanlıq sayı müxtəlif olan vahid gücə malik müxtəlif növ kompressorların dörd quraşdırma variantının iqtisadi səmərəliliyinin hesablamaları verilmişdir. Həmçinin texnoloji baxımdan avadanlığın dayanma riskinin azaldılması ehtiyacı əsaslandırılmışdır ki, bu diskontlaşdırma dərəcəsi nəzərə alınmışdır. Layihə həllərinin daha səmərəli variantının seçilməsi UNIDO metodikasına əsaslanan investisiya layihələrinin səmərəlilik meyarları əsasında həyata keçirilmişdir.

Açar sözlər: səmərəlilik; investisiyalar; səmt neft qazı; kompressor stansiyası; layihə riskləri; xalis diskontlaşdırılmış gəlir; texniki-iqtisadi əsaslandırma


DOI: 10.5510/OGP20200100425

E-mail: ydacha6@yandex.ru


İ.F. Dadaşov1, V.М. Loboyçenko2, V.М. Strelets2, М.А. Qurbanova1, F.М. Hacızadə3, А.İ. Morozov2

1Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Akademiyası, Bakı, Azərbaycan; 2Ukrayna Milli Mülki Müdafiə Universiteti, Xarkov, Ukrayna; 3AMEA-nın Geologiya və Geofizika İnstitutu, Bakı, Azərbaycan

Neft və neft məhsullarının söndürülməsində tətbiq olunan  yanğınsöndürücü vasitələrin ekoloji xüsusiyyətlərinin təhlili


Məqalədə, neft və neft məhsullarının yanması zamanı istifadə edilən yanğınsöndürücü vasitələrin ekoloji xüsusiyyətləri təhlil olunur. Perfluroktan turşusunun və perfluroktan sulfonatın qruntda, yeraltı və yerüstü sularda, çöküntülərdə toplanması, təsiri və nəqli ətraflı nəzərdən keçirilir və onların ətraf mühitə zərərli təsirləri qeyd olunur. Bu tərkibli maddələr antropogen mənşəyə malikdirlər, orqanizmlərdə toplanır, bioloji parçalanmaya məruz qalmayaraq insanlara, su və yerüstü ekosistemlərə təsir edirlər. Müasir dövrdə ekoloji şəraitin tələblərinə əsasən bioloji cəhətdən ətraf mühit üçün zərərsiz tərkiblərin tətbiqi əsas rol kəsb edir. Artıq bir çox dünya dövlətləri yanğınsöndürmə sahəsində ekoloji cəhətdən təhlükəsiz söndürücü vasitələrin tətbiqini nəzərə alaraq, yanğınsöndürücü köpüklərdən imtina etmək üçün müəyyən tədbirlər görürlər.

Açar sözlər: neft və neft məhsullarıı; yanğınsöndürücü vasitələr; yanğınsöndürücü köpüklər; geləmələgətirici sistem; ekoloji xüsusiyyətlər; ətraf mühit


DOI: 10.5510/OGP20200100426

E-mail: vloboichm@gmail.com