SOCAR Proceedings

SOCAR Proceedings

Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin "Neftqazelmitədqiqatlayihə" İnstitutunun rəsmi nəşri olan "SOCAR Proceedings" jurnalı 1930-cu ildən nəşr edilir və neft–qaz sənayesinin mütəxəssisləri, aspirantları və elmi işçiləri üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Jurnal beynəlxalq sitatgətirmə sistemləri Web of Science (Emerging Sources Citation Index), Scopus və Rusiya Elmi Sitatgətirmə İndeksi, və EI’s Compendex, Petroleum Abstracts (Tulsa), Chemical Abstracts, Inspec xülasələndirmə sistemlərinə daxildir.

A.V.Osipov1,V.Y.Kərimov2, E.İ.Vasilenko1, A.S.Monakova1

1İ.M.Qubkin adına Rusiya Dövlət Neft və Qaz Universiteti (Milli Tədqiqat Universiteti), Moskva, Rusiya; 2S.Ordjonikidze adına Rusiya Dövlət Geoloji Kəşfiyyat Universiteti, Moskva, Rusiya

Volqa-Ural neftli-qazlı əyalətinin cənub-şərq hissəsinin dərinliyində yerləşən çöküntülərində karbohidrogen sistemlərinin formalaşması şəraiti


Məqalədə neft-qazlılığın formalaşması şəraitinə baxılmış və geoloji-geofiziki və geokimyəvi tədqiqatların və karbohidrogen sistemlərinin modelləşdirilməsinin nəticələrinin kompleks təhlili əsasında Volqa-Ural (Rusiya Federasiyası) neftli-qazlı əyalətinin cənub-şərq hissəsinin dərinliyində yerləşən (5 km və daha çox) çöküntülərində neft və qaz toplanmalarının axtarış perspektivləri qiymətləndirilmişdir. Volqa-Ural neftli-qazlı əyalətinin böyük yataqlarında karbohidrogen hasilatının düşməsi və bütovlükdə region üzrə KH resurs bazasının tükənməsi dərinliyində yerləşən çöküntülərdə geoloji kəşfiyyat işlərinin yeni obyektlərinin axtarışları problemini olduqca aktual edir. İşdə dərində yerləşən karbohidrogen sistemlərinin elementləri və prosesləri tədqiq edilmiş, süxurların orqanik maddəsinin (OM) katagenezinin zonallığı müəyyən edilmiş, generasiya miqyasları göstərilmiş, tələlərin formalaşma müddəti təyin edilmişdir ki, bu da öyrənilmiş çöküntülərin neft-qazlılıq proqnozunun kriterial bazasını yaratmağa imkan vermişdir. Volqa-Ural neftli-qazlı əyalətinin cənubşərq hissəsi ərazisində böyük dərinliklərdə neft-qaz yığılmalarının axtarışları üçün daha perspektivli
lokal obyektlər seçilmişdir.

Açar sözlər: anomal yüksək buxar təzyiqləri; böyük dərinliklər; Volqa-Ural neftli-qazlı əyaləti; qaz; modelləşdirmə; ana neft-qaz süxuru; neft; orqanik maddə; generasiya mənbəyi; karbohidrogen sistemləri.

Məqalədə neft-qazlılığın formalaşması şəraitinə baxılmış və geoloji-geofiziki və geokimyəvi tədqiqatların və karbohidrogen sistemlərinin modelləşdirilməsinin nəticələrinin kompleks təhlili əsasında Volqa-Ural (Rusiya Federasiyası) neftli-qazlı əyalətinin cənub-şərq hissəsinin dərinliyində yerləşən (5 km və daha çox) çöküntülərində neft və qaz toplanmalarının axtarış perspektivləri qiymətləndirilmişdir. Volqa-Ural neftli-qazlı əyalətinin böyük yataqlarında karbohidrogen hasilatının düşməsi və bütovlükdə region üzrə KH resurs bazasının tükənməsi dərinliyində yerləşən çöküntülərdə geoloji kəşfiyyat işlərinin yeni obyektlərinin axtarışları problemini olduqca aktual edir. İşdə dərində yerləşən karbohidrogen sistemlərinin elementləri və prosesləri tədqiq edilmiş, süxurların orqanik maddəsinin (OM) katagenezinin zonallığı müəyyən edilmiş, generasiya miqyasları göstərilmiş, tələlərin formalaşma müddəti təyin edilmişdir ki, bu da öyrənilmiş çöküntülərin neft-qazlılıq proqnozunun kriterial bazasını yaratmağa imkan vermişdir. Volqa-Ural neftli-qazlı əyalətinin cənubşərq hissəsi ərazisində böyük dərinliklərdə neft-qaz yığılmalarının axtarışları üçün daha perspektivli
lokal obyektlər seçilmişdir.

Açar sözlər: anomal yüksək buxar təzyiqləri; böyük dərinliklər; Volqa-Ural neftli-qazlı əyaləti; qaz; modelləşdirmə; ana neft-qaz süxuru; neft; orqanik maddə; generasiya mənbəyi; karbohidrogen sistemləri.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. С.Е.Башкова, Т.В.Карасева. Прогноз нефтегазоносности глубокопогруженных отложений Волго-Уральской НГП //Геология, геофизика и разработка нефтяных и газовых месторождений. -2015. -№ 11. -С.9-14. 
  2. A.L.Lapidus, V.Y.Kerimov, R.N.Mustaev, et al. Caucasus Maykopian kerogenous shale sequences: Generative potential //Oil Shale. -2018. -No.35(2). -P.113-127. 
  3. И.В.Голованова. Тепловое поле южного Урала. Диссертация на соискание ученой степени доктора физико-математических наук. Уфа: РАН Уфимский научный центр, Институт геологии, 2003. 
  4. И.В.Голованова, Р.Ю.Сальманова. Анализ данных по тепловому потоку Урала //Геологический сборник. - 2008. -№7. - С. 233-239. 
  5. В.Е.Сальников. Геотермический режим южного Урала. М.: Наука, 1984. 
  6. А.П.Виноградов. Атлас литолого-палеогеографических карт СССР. М.: Министерство геологии СССР, 1968. 
  7. B.P.Wygrala. Integrated study of an oil field in the southern Po basin, Northern Italy. Ph.D dissertation. Köln University: Jülich, Research Centre Jülich, 1989. 
  8. V.Yu.Kerimov, G.N.Gordadze, R.N.Mustaev, A.V.Bondarev. Formation conditions of hydrocarbon systems on the Sakhalin shelf of the sea of okhotsk based on the geochemical studies and modeling //Oriental Journal of Chemistry. -2018 -No.34(2). -P.934-947. 
  9. И.С.Гулиев, В.Ю.Керимов, А.В.Осипов, Р.Н.Мустаев. Генерация и аккумуляция углеводородов в условиях больших глубин земной коры // SOCAR Proceedings. -2017. -№1. -C. 4-16. 
  10. В.Ю.Керимов, А.В.Бондарев, Р.Н.Мустаев, В.Н.Хоштария. Оценка геологических рисков при поисках и разведке месторождений углеводородов // Нефтяное хозяйство. - 2017. - №8. - C. 36-41. 
  11. В.Ю.Керимов, А.В.Бондарев, А.В.Осипов, С.Г.Серов. Эволюция генерационно-аккумуляционных углеводородных систем на территории Байкитской антеклизы и Курейской синеклизы (Восточная Сибирь) // Нефтяное хозяйство. -2015. -№5. -C. 39-42. 
  12. V . Y u . K e r i m o v , A . A . G o r b u n o v , E . A . L a v r e n o v a , A . V . O s i p o v . M o d e l s o f h y d r o c a r b o n s y s t e m s i n t h e R u s s i a n P l a t f o r m – U r a l j u n c t i o n z o n e / / L i t h o l o g y a n d M i n e r a l R e s o u r c e s . - 2 0 1 5 . - V o l . 5 0 . – N o . 5 . - P . 3 9 4 - 4 0 6 .
  13. В.Ю.Керимов, Н.Б.Кузнецов, Р.Н.Мустаев и др. Условия формирования скоплений углеводородов во взбросо-надвиговых структурах восточного борта Предуральского прогиба //Нефтяное хозяйство. -2017. -№7. -С. 36-41. 
  14. R.N.Mustaev, W.N.Hai, V.Y.Kerimov, E.A.Leonova. Generation and conditions formation of hydrocarbon deposits in kyulong basin by simulation results hydrocarbon systems //Geomodel 2015 - 17th Scientific-Practical Conference on Oil and Gas Geological Exploration and Development. -P. 212-216. 
  15. R.N.Mustaev, V.Y.Kerimov, G.Y.Shilov, S.S.Dmitrievsky. Modeling of thermobaric conditions formation of the shale hydrocarbon accumulations in low-permeability reservoirs khadum formation ciscaucasia //Geomodel 2016 - 18th Science and Applied Research Conference on Oil and Gas Geological Exploration and Development. 
  16. V.Yu.Kerimov, R.N.Mustaev, N.Sh.Yandarbiev, E.M.Movsumzade. Environment for the Formation of Shale Oil and Gas Accumulations in Low-Permeability Sequences of the Maikop Series, Fore-Caucasus //Oriental Journal of Chemistry. -2017. -Vol. 33. -№2. -P. 879-892. 
  17. В.Ю.Керимов, А.В.Осипов, Е.А.Лавренова. Перспективы нефтегазоносности глубокопогруженных горизонтов в пределах юго-восточной части Волго-Уральской нефтегазоносной провинции //Нефтяное хозяйство. -2014. -№4. -С. 33-35. 
  18. В.Ю.Керимов, А.В.Осипов, А.С.Нефедова. Углеводородные системы южной части Предуральского краевого прогиба // Нефтяное хозяйство. -2017. -№4. -C. 36-40. 
  19. V.Yu.Kerimov, M.Z.Rachinsky, R.N.Mustaev, A.V.Osipov. Groundwater Dynamics Forecasting Criteria of Oil and Gas Occurrences in Alpine Mobile Belt Basins //Doklady Earth Sciences. -2017. -Vol. 476. -Part 1. -P. 1066–1068. 
  20. В.Ю.Керимов, Е.И.Василенко, А.В.Осипов, Г.Я.Шилов. Оценка геофлюидальных и аномально высоких пластовых (поровых) давлений в разрезе осадочного комплекса южной части Предуральского прогиба // Нефтяное хозяйство. -2017. -№5. -С. 22-26. 
  21. A.V.Osipov, A.S.Monakova, M.V.Zakharchenko, R.N.Mustaev. Assessment of Caprock Fluid-Resistive Characteristics of Pre-Urals Fore Deep Southern Part // Proceedings of the 17th Scientific-Practical Conference on Oil and Gas Geological Exploration and Development - «Geomodel 2015». Gelendzhik, 2015. - P. 1-4. 
  22. M.Z.Rachinsky, V.Yu.Kerimov. Fluid dynamics of oil and gas reservoirs. USA: Scrivener Publishing Wiley, 2015.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP20190100374

E-mail: osipov.a@gubkin.ru


B.A.Süleymanov1, Y.A.Lətifov2, E.F.Vəliyev1

1«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan; 2SOCAR, Bakı, Azərbaycan

Layın neftveriminin artırılması üçün yumşaldılmış suyun istifadə olunması


Məqalədə neft veriminin artırılması üçün ikinci və üçüncü təsir əməliyyatları zamanı yumşaldılmış sudan (SoftenedWater) istifadəyə baxılmışdır. Aşağı minerallı (LSW) və aşağı codluqlu (SofW) suyun səthi gərilmənin azalmasına, islanma bucagının dəyişməsinə, adsorbsiyaya, emulsiyanın stabilliyinə və gilin şişməsinə təsirinin təhlili aparılmışdır. SW-dən istifadə zamanı daha stabil emulsiya əmələgəlmə və gilin şişməsinin azalması müşahidə olunmuşdur. İkinci təsir zamanı sıxışdırıcı agent kimi SofW-2 və SofW-1-in istifadə edilməsi susuz dövr ərzində neftçıxarma əmsalını (NÇƏ) sintetik dəniz suyunun (SDS) vurulmasıyla müqayisədə ən azı 29% və 25% artırdı, neftçıxarmanın son artımı isə müvafiq olaraq 21% və 15% təşkil etdi. Üçüncü təsir zamanı neftçıxartmanın artması kiçik minerallı (LSW) suyun vurulmasıyla müqayisədə SofW-2 və SofW-1 üçün müvafiq olaraq 13% və 10% təşkil etdi. Müşahidə olunmuşdur ki, sıxışdırıcı agent kimi SofW-nin tətbiqi zamanı neftin debiti LSW-da oldugu kimi, qeyri-xətti asılılığa malikdir. Müşahidə edilən effekt məhsulun sulaşması 50%-dən çox olmadıqda, emulsiyanın əmələ gəlməsi ilə izah edilir, bu kəmiyyət artdıqda isə debit stabilləşir və artıq xətti xarakter daşıyır. 

Açar sözlər: neftçıxarmanın artırılması üsulları; aşağı codluqlu su; neftin sıxışdırılması; neftin çıxarılma əmsalı; bentonitin şişməsi; aşağı minerallı su; emulsiya. 

Məqalədə neft veriminin artırılması üçün ikinci və üçüncü təsir əməliyyatları zamanı yumşaldılmış sudan (SoftenedWater) istifadəyə baxılmışdır. Aşağı minerallı (LSW) və aşağı codluqlu (SofW) suyun səthi gərilmənin azalmasına, islanma bucagının dəyişməsinə, adsorbsiyaya, emulsiyanın stabilliyinə və gilin şişməsinə təsirinin təhlili aparılmışdır. SW-dən istifadə zamanı daha stabil emulsiya əmələgəlmə və gilin şişməsinin azalması müşahidə olunmuşdur. İkinci təsir zamanı sıxışdırıcı agent kimi SofW-2 və SofW-1-in istifadə edilməsi susuz dövr ərzində neftçıxarma əmsalını (NÇƏ) sintetik dəniz suyunun (SDS) vurulmasıyla müqayisədə ən azı 29% və 25% artırdı, neftçıxarmanın son artımı isə müvafiq olaraq 21% və 15% təşkil etdi. Üçüncü təsir zamanı neftçıxartmanın artması kiçik minerallı (LSW) suyun vurulmasıyla müqayisədə SofW-2 və SofW-1 üçün müvafiq olaraq 13% və 10% təşkil etdi. Müşahidə olunmuşdur ki, sıxışdırıcı agent kimi SofW-nin tətbiqi zamanı neftin debiti LSW-da oldugu kimi, qeyri-xətti asılılığa malikdir. Müşahidə edilən effekt məhsulun sulaşması 50%-dən çox olmadıqda, emulsiyanın əmələ gəlməsi ilə izah edilir, bu kəmiyyət artdıqda isə debit stabilləşir və artıq xətti xarakter daşıyır. 

Açar sözlər: neftçıxarmanın artırılması üsulları; aşağı codluqlu su; neftin sıxışdırılması; neftin çıxarılma əmsalı; bentonitin şişməsi; aşağı minerallı su; emulsiya. 

Ədəbiyyat siyahısı

  1. J.C.Martin. The effects of clay on the displacement of heavy oil by water //Paper SPE-1411-G presented at the SPE Venezuelan Annual Meeting, Caracas, Venezuela, 14-16 October 1959. 
  2. G.G.Bernard. Effect of floodwater salinity on recovery of oil from cores containing clays //Paper SPE-1725-MS presented at the SPE California Regional Meeting, Los Angeles, California, 26-27 October 1967.
  3. N.R.Morrow, G.Q.Tang, M.Valat, X.Xie. Prospects of improved oil recovery related to wettability and brine composition //Journal of Petroleum Science and Engineering. - 1998. - Vol.20. - P. 267-276. 
  4. J.S.Buckley. Mechanisms and consequences of wettability alteration by crude oils [dissertation]. Heriot-Watt University Petroleum Engineering; 1996. 
  5. K.Webb, C.Black, H.Al-Ajeel. Low salinity oil recovery log-inject-log //Paper SPE-89379-MS presented at the SPE/DOE Symposium on Improved Oil Recovery, Tulsa, Oklahoma, USA, 17-21 April 2004. 
  6. J.Seccombe, A.Lager, G.Jerauld, et al. Demonstration of low-salinity EOR at interwell-scale, Endicott field, Alaska //Paper SPE-129692-MS presented at the SPE Improved Oil Recovery Symposium, Tulsa, Oklahoma, USA, 24-28 April 2010. 
  7. K.Skrettingland, T.Holt, M.T.Tweheyo, I.Skjevrak. Snorre low-salinity-water injection-coreflooding experiments and single-well field pilot //SPE Reservoir Evaluation and Engineering. -2010. -Vol. 14. -P.182-192. 
  8. F.F.Abdulla, H.S.Hashem, A.Abdulraheem, et al. First EOR trial using low salinity water injection in the greater, Burgan field, Kuwait //Paper SPE-164341-MS presented at the SPE Middle East Oil and Gas
    Show and Conference, Manama, Bahrain, 10-13 March 2013. 
  9. P.Jadhunandan, N.Morrow. Effect of wettability on waterflooding recovery for crude oil/brine/rock systems //SPE Reservoir Engineering. -1995. -Vol. 10. -P. 40-46. 
  10. G.Tang, N.Morrow. Salinity, temperature, oil composition and oil recovery by waterflooding // SPE Reservoir Engineering. -1997. - Vol. 12. - P. 269-276. 
  11. N.Loahardjo, X.Xie, P.Yin, N.R.Morrow. Low salinity waterflooding of a reservoir rock //Paper SCA2007-29 presented at the International Symposium of the Society of Core Analysts, Canada, Calgary, 10-12 September 2007. 
  12. M.Cissokho, S.Boussour, P.Cordier, et al. Low salinity oil recovery on clayey sand-stone: Experimental study //Journal of Petrophysics. -2010. -Vol. 51. -P. 305-313. 
  13. S.Rivet, L.Lake, G.Pope. A coreflood investigation of low-salinity enhanced oil recovery //Paper SPE-134297-MS presented at the SPE Annual Technical Conference and Exhibition, Florence, Italy, 19-22
    September 2010. 
  14. T.Austad, A.RezaeiDoust, T.Puntervold. Chemical mechanism of low salinity water flooding in sandstone reservoirs //Paper SPE-129767-MS presented at the SPE Improved Oil Recovery Symposium, Tulsa, Oklahoma, USA, 24-28 April 2010. 
  15. A.Yousef Ali, S.Al-Saleh, M.Al-Jawfi. Improved/enhanced oil recovery from carbonate reservoirs by tuning injection water salinity and ionic content //Paper SPE-154076-MS presented at the SPE Improved
    Oil Recovery Symposium, Tulsa, Oklahoma, USA, 14-18 April 2012. 
  16. B.A.Suleimanov, Y.A.Latifov, E.F.Veliyev, H.Frampton. Comparative analysis of the EOR mechanisms by using low salinity and low hardness alkaline water //Journal of Petroleum Science and Engineering.
    -2018. -Vol. 162. -P.35-43. 
  17. P.Zhang, M.T.Tweheyo, T.Austad. Wettability alteration and improved oil recovery byspontaneous imbibition of seawater into chalk: Impact of the potential determining ions Ca2+, Mg2+, and SO42- //Colloids
    and Surfaces A: Physicochemical and Engineering Aspects. -2007. -Vol.301. -P.199-208. 
  18. K.Webb, C.Black, G.Tjetland. A laboratory study investigating methods for improving oilrecovery in carbonates //Paper presented at the International Petroleum Technology Conference, Doha, Qatar, 21-23
    November 2005. 
  19. O.Karoussi, A.A.Hamouda. Imbibition of sulfate and magnesium ions into carbonate rocksat elevated temperatures and their influence on wettability alteration and oil recovery //Energy& Fuels.
    -2007. -Vol. 21. -P.2138-2146. 
  20. P.L.Mcguire, J.R.Chatham, F.K.Paskvan, et al. Low salinity oil recovery: an exciting new EOR opportunity for Alaska's North Slope //Paper SPE-93903-MS presented at the SPE Western Regional Meeting, Irvine, California, USA, 30 March - 1 April 2005. 
  21. K.Spildo, A.Skauge, T.Skauge. Propagation of colloidal dispersion gels (CDG) in laboratory corefloods //Paper SPE-129927-MS presented at the SPE Improved Oil Recovery Symposium, Tulsa, Oklahoma, USA, 24-28 April 2010. 
  22. D.J.Ligthelm, J.Gronsveld, J.P.Hofman, et al. Novel waterflooding strategy by manipulation of injection brine composition //Paper presented at the EUROPEC/EAGE Conference and Exhibition, Amsterdam, The Netherlands, 8-11 June 2009. 
  23. W.G.Anderson. Wettability literature survey - Part 2: Wettability measurement //SPE Journal of Petroleum Technology. - 1986. - Vol. 38. - Issue 11. 
  24. W.G.Anderson. Wettability literature survey - Part 1: Rock/oil/brine interactions and the effects of core handling on wettability //SPE Journal of Petroleum Technology. - 1986. - Vol. 38. - Issue 10.
  25. J.M.Jacobson, J.H.Frenz, C.Horvath. Measurement of competitive adsorption isotherms by frontal chromatography //Industrial & Engineering Chemistry Research. -1987. -Vol.26. -P.43-50.
  26. API RP40. Recommended practices for core analysis. Second Edition. American Petroleum Institute, 1998. 
  27. A.Skauge, S.Standal, S.O.Boe, et al. Effects of organic acids and bases, and oil composition on wettability //Paper SPE-56673-MS presented at the SPE Annual Technical Conference and Exhibition,
    Houston, Texas, USA, 3-6 October 1999. 
  28. A.H.Nour, R.M.Yunus. Stability investigation of water-in-crude oil emulsion //Journal of Applied Science. - 2006. - Vol. 6(14). -P.2895-2900.
  29. A.M.O.Mohamed, M. el Gamal, A.Y.Zekri. Effect of salinity and temperature on water cut determination in oil reservoirs //Journal of Petroleum Science and Engineering. -2003. -Vol. 40. -P.177-188.
  30. F.L.Calderon, P.Poulin. Process in understanding emulsion metastability and surface forces // Current Opinion in Colloid & Interface Science. -1999. -No.4. -P.223-230.
  31. H. van Olphen. An introduction to clay colloid chemistry. 2nd Ed. New York: Wiley, 1997.
  32. N.V.Churaev, B.V.Derjaguin, V.M.Muller. Surface forces. New-York: Springer Science, 1987.
  33. S.Suzuki, S.Prayongphan, Y.Ichikawa, BG.Chae. Swelling of bentonite in contact with NaCl solutions by using the confocal laser scanning microscope //Applied Clay Science. -2005. -Vol. 29. -P.89-98.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP20190100375

E-mail: baghir.suleymanov@socar.az


F.Q. Həsənov

«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan

Neft və qaz hasilatında separasiya sisteminin təhlili


Qaz hasilatında separasiya qurğusundan sonra nəql olunan qazdan kondensat və mexaniki bərk hissəciklərin xüsusi çəki fərqlərinə görə mexaniki enerjiləri hesabına ayrılması və yığılması üçün axın istiqamətində kəmərin davamı olaraq tələ rolunu oynayan şaquli kondensatyığıcı tutum quraşdırılmalı və tutumdan əvvələ üçlüklə qaz axınının istiqamətinin dəyişdirilməlidir.Neft hasilatında neftin təkibində olan mexaniki bərk hissəciklərin xüsusi çəki fərqlərinə görə mexaniki enerjiləri hesabına ayrılması və yığılması üçün neftqaz separatorundan əvvəl neft kollektorunun davamı üzərində tələ rolunu oynayan şaquli tutum quraşdırılmalıdır və tutumdan əvvələ üçlüklə neft axınının istiqaməti dəyişdirilərək neftqaz separatoruna yönəldilməlidir.

Açar sözlər: qaz separatoru; neftqaz separatoru; kondensat; mexaniki bərk hissəciklər; süzgəc; kondensatyığıcı tutum; sıxlıq.

Qaz hasilatında separasiya qurğusundan sonra nəql olunan qazdan kondensat və mexaniki bərk hissəciklərin xüsusi çəki fərqlərinə görə mexaniki enerjiləri hesabına ayrılması və yığılması üçün axın istiqamətində kəmərin davamı olaraq tələ rolunu oynayan şaquli kondensatyığıcı tutum quraşdırılmalı və tutumdan əvvələ üçlüklə qaz axınının istiqamətinin dəyişdirilməlidir.Neft hasilatında neftin təkibində olan mexaniki bərk hissəciklərin xüsusi çəki fərqlərinə görə mexaniki enerjiləri hesabına ayrılması və yığılması üçün neftqaz separatorundan əvvəl neft kollektorunun davamı üzərində tələ rolunu oynayan şaquli tutum quraşdırılmalıdır və tutumdan əvvələ üçlüklə neft axınının istiqaməti dəyişdirilərək neftqaz separatoruna yönəldilməlidir.

Açar sözlər: qaz separatoru; neftqaz separatoru; kondensat; mexaniki bərk hissəciklər; süzgəc; kondensatyığıcı tutum; sıxlıq.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Т.М.Бекиров, А.Т.Шаталов. Сбор и подготовка к транспорту природных газов. М.: Недра, 1986. 
  2. В.П.Демков, О.Н.Третьякова. Физика. Теория. Методика. Задачи. М.: Высшая школа, 2001.
  3. А.С.Смирнов, А.И.Ширковский. Добыча и транспорт газа. М.: Гостоптехиздат, 1957.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP20190100376

E-mail: fazilq.hasanov@socar.az


S.R.Rəsulov, A.N.Zeynalov

Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti, Bakı, Azərbaycan

Yüksək özlülüklü asfalten-qətran-parafinli neftlərin hasilatının səmərəliliyinin artırılması


Neftin çıxarılması, nəqli və hazırlanması zamanı ən ciddi mürəkkəbləşmələrdən biri asfaltenqətran- parafin çöküntüləridir. Onların yeraltı quyu avadanlıqlarında, eləcə də atqı xətlərində, yığım sisteminin boru kəmərlərində yaranması neftçıxartma xərclərini artırır. Bu məsələlərin həlli üçün kifayət qədər səmərəli reagentlər yoxdur. Bizim tərəfimizdən çoxkomponentli və çoxfunksiyalı MORE-R və РÇ-R reagentləri hazırlanmışdır. Bu reagentlərin neftlərin donma temperaturuna, parafinin parçalanmasına və həll olunmasına, eləcə də parafinin çökməsinə təsiri tədqiq edilmişdir. Yeni reagentlər «Neft Daşları» sahəsində tətbiq edilmiş və qənaətbəxş nəticələr əldə edilmişdir. Təklif edilən üç parametrli Gerşel-Balkli modeli neftlərin nəqli zamanı onların reoloji parametrlərinin qiymətləndirilməsi üçün istifadə oluna bilər.

Açar sözlər: asfalten-qətran-parafin çöküntüləri; nasos-kompressor boruları; reagentlər; parafinin parçalanması; reoloji parametrlər.

Neftin çıxarılması, nəqli və hazırlanması zamanı ən ciddi mürəkkəbləşmələrdən biri asfaltenqətran- parafin çöküntüləridir. Onların yeraltı quyu avadanlıqlarında, eləcə də atqı xətlərində, yığım sisteminin boru kəmərlərində yaranması neftçıxartma xərclərini artırır. Bu məsələlərin həlli üçün kifayət qədər səmərəli reagentlər yoxdur. Bizim tərəfimizdən çoxkomponentli və çoxfunksiyalı MORE-R və РÇ-R reagentləri hazırlanmışdır. Bu reagentlərin neftlərin donma temperaturuna, parafinin parçalanmasına və həll olunmasına, eləcə də parafinin çökməsinə təsiri tədqiq edilmişdir. Yeni reagentlər «Neft Daşları» sahəsində tətbiq edilmiş və qənaətbəxş nəticələr əldə edilmişdir. Təklif edilən üç parametrli Gerşel-Balkli modeli neftlərin nəqli zamanı onların reoloji parametrlərinin qiymətləndirilməsi üçün istifadə oluna bilər.

Açar sözlər: asfalten-qətran-parafin çöküntüləri; nasos-kompressor boruları; reagentlər; parafinin parçalanması; reoloji parametrlər.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. А.В.Шариффулин, Н.М.Нагимов, В.Г.Козин. Углеводородные композиты для удаления асфальтено-смолопарафиновых отложений //Геология, геофизика и разработка нефтяных и газовых месторождений. -2002. -№ 1. -C.51-57. 
  2. К.И.Maтиев, А.Д.Ага-заде, С.С.Келдибаева. Удаление асфальтосмолопарафиновых отложений различных месторождений //SOCAR Proceedings. -2016. -№ 4. -C.64-68.
  3. А.Н.Зейналов. Исследование эффективности химических реагентов «MORE-R», «РÇ-R» против асфальтосмолопарафиновых отложений в нефтепрoмысловом оборудовании //Материалы II Международной научно-практической конференции «Новые технологии в нефтегазодобыче». Б.: НИПИ «Нефтегаз» SOCAR, 06-07сентября 2012. -C. 177.
  4. Р.М.Саттаров, А.Н.Зейналов. О повышении эффективности борьбы с парафиноотложениями в нефтепромысловом оборудовании //Азербайджанское нефтяное хозяйство. - 2002. - № 11. - C. 53-57.
  5. Z.Wu, Z.Yang, L.Cao, G.Wang. Study on performance of surfactant-polymer system in deep reservoir //SOCAR Proceedings. - 2016. - № 1. -P. 34-41.
  6. Дж.Уайльд. Химическая обработка для борьбы с отложениями парафинов //Нефтегазовые технологии. -2009. -№ 9. -С. 25-29.
  7. Р.Бейли, Л.Хембек, Дж.Р.Стюарт. Новые методы борьбы с отложениями парафина //Нефтегазовые технологии. -2004. -№ 6. -С.36-37.
  8. В.О.Некучаев, А.Ю.Ляпин, М.М.Михеев. Методика и результаты исследования статического напряжения сдвига парафинистых нефтей Тимано-Печорской провинции с помощью реометра с контролируемой скоростью сдвига //SOCAR Proceedings. -2018. -№ 4. -C.18-25.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP20190100377

E-mail: rasulovsakit@gmail.com


V.F.Dyaqilev, N.K.Lazutin, V.N.Bakşeev

Tümen Sənaye Universiteti, Nijnevartovsk ş. filialı, Rusiya

Şimali-Orexovski yatağı timsalında suvurmanın neft hasilatına təsirinin qiymətləndirilməsi metodikasının aprobasiyası


Məqalədə istiqamətlər üzrə suvurmanın bölünməsinin mövcud neft-mədən sistemlərinə baxılır. Aparılmış tədqiqatlar nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, suvurmanın təsirinin qiymətləndirilməsi metodikasının praktiki əhəmiyyəti bunlardır: hasilat və vurucu quyular üzrə suvurma ilə hasilatın cari və yekun kompensasiyasının qiymətinin müəyyən edilməsi; sıxışdırmaya təsir etməyən suvurucu quyuların və suvurmanın təsirini tələb olunan səviyyədə almayan hasilat quyularının təyin edilməsi; kəmərarxasından su daxil olan quyuların təyin edilməsinə kömək edir; çevik çıxarılabilən qalıq ehtiyatların məskunlaşma zonasının təyini, qonşu hasilat quyuları ilə hasil edilən qalıq çıxarılabilən ehtiyatların payının təyini

Açar sözlər: neftverimi; istiqamətlər üzrə suvurma, hasilat zonası; qalıq su; su təzahürlərinin qarşının alınması.

Məqalədə istiqamətlər üzrə suvurmanın bölünməsinin mövcud neft-mədən sistemlərinə baxılır. Aparılmış tədqiqatlar nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, suvurmanın təsirinin qiymətləndirilməsi metodikasının praktiki əhəmiyyəti bunlardır: hasilat və vurucu quyular üzrə suvurma ilə hasilatın cari və yekun kompensasiyasının qiymətinin müəyyən edilməsi; sıxışdırmaya təsir etməyən suvurucu quyuların və suvurmanın təsirini tələb olunan səviyyədə almayan hasilat quyularının təyin edilməsi; kəmərarxasından su daxil olan quyuların təyin edilməsinə kömək edir; çevik çıxarılabilən qalıq ehtiyatların məskunlaşma zonasının təyini, qonşu hasilat quyuları ilə hasil edilən qalıq çıxarılabilən ehtiyatların payının təyini

Açar sözlər: neftverimi; istiqamətlər üzrə suvurma, hasilat zonası; qalıq su; su təzahürlərinin qarşının alınması.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. В.Г.Михайлов, А.И.Пономарев, А.С.Топольников. Прогнозирование газового фактора с учетом растворенного в воде газа на поздних стадиях разработки нефтяных месторождений //SOCAR Proceedings. –2017. –№ 3. –С. 41-48.
  2. С.Г.Салимова. Обобщающая методика к деталь-
    ному анализу фондоотдачи по скважинам нефтегазодобывающего предприятия //SOCAR Proceedings. –2017. –№3. –С. 58-63.
  3. М.Ю.Прахова, А.Н.Краснов, Е.А.Хорошавина. Способ диагностирования обводненности газовых скважин // SOCAR Proceedings. –2016. –№ 3. –С. 19-26.
  4. В.В.Мухаметшин, В.Е.Андреев, Г.С.Дубинский и др. Использование принципов системного геолого-технологического прогнозирования при обосновании методов воздействия на пласт //SOCAR Proceedings. –2016. –№ 3. –С. 46-51.
  5. С.М.Вайншток, В.В.Калинин, В.И.Некрасов. Повышение эффективности разработки месторождений Когалымского региона. М.: Академия горных наук, 1999.
  6. М.И.Максимов. Геологические основы разработки нефтяных месторождений. М.: Недра, 1975. 
  7. М.А.Токарев. Комплексный геолого-промысловый контроль за текущей нефтеотдачей при вытеснении нефти водой. М.: Недра, 1990.
  8. А.Х.Мирзаджанзаде, Г.С.Степанова. Математическая теория в добыче нефти и газа. М.: Недра, 1977.
  9. А.Б.Каждан, О.И.Гуськов. Математические методы в геологии. М.: Недра, 1990.
  10. М.С.Арабаджи, Э.А.Бакиров, В.С.Мильничук, Р.В.Сенюков. Математические методы и ЭВМ в поисково-разведочных работах. М.: Недра, 1984.
  11. Л.Ф.Дементьев. Статистические методы обработки и анализа промыслово-геологических данных. М.: Недра, 1966.
  12. Н.В.Смирнов, И.В.Дунин-Барковский. Курс теории вероятностей и математической статистики для технических приложений. М.: Наука, 1965.
  13. С.Р.Рао. Линейные статистические методы и их применение. М.: Наука, 1968.
  14. Г.Х.Габитов, В.Е.Андреев, Р.М.Каримов. Многомерный статистический анализ с целью оптимизации комплексных обработок призабойной зоны пласта и прогноза их эффективности для месторожде-
    ний НГДУ «Краснохолмскнефть» //Нефтепромысловое дело. –2005. –№ 4. –С. 34-40.
  15. Ю.В.Зейгман, О.А.Гумеров, Р.М.Каримов, Г.А.Шамаев. Гидродинамические методы регулирования разработки нефтяных месторождений //Материалы научно-практической конференции «Актуальные вопросы разработки нефтегазовых месторождений на поздних стадиях. Технологии. Оборудование. Безопасность. Экология». – Уфа: УГНТУ, 2010.
  16. Анализ выполнения проектных показателей за 2012 г. и разработка мероприятий по реализации проектных решений на 2013 г. по ОАО «СН-МНГ». Том 14. Отчет по НИР. Нижневартовск, 2013.
  17. Н.К.Ефимов. Технологии ОВП в нефтяных скважинах и пути повышения эффективности РИР // Инженерная практика. –2011. –№ 7. –С. 2-17.
  18. А.Я.Хавкин. Физико-химические технологии повышения нефтеотдачи низкопроницаемых пластов // Нефтяное хозяйство. –1994. –№ 8. –С. 31-34.
  19. В.И.Левицкий, А.Д.Митрофанов. Изоляция обводненых интервалов продуктивного пласта АВ4.5 Самотлорского месторождения вязкоупругими системами. Тюмень: ОАО СибИНКОР , 1998.
  20. Р.М.Каримов, В.Ф.Галиев, М.Д.Идрисов. Анализ эффективности выработки запасов участка ООО СП «Ватойл» Ватьеганского месторождения с использованием геолого-статистического моделирования по признакам геологической неоднородности //Материалы I научно-практической конференции «Проблемы нефтегазового комплекса Западной Сибири и пути повышения
    его эффективности». Когалым: КогалымНИПИнефть, 2001. Кн. II. – С. 184-188.
  21. А.В.Старковский. Комплексное применение физико-химических технологий воздействия для увеличения нефтеотдачи пластов //Нефтяное хозяйство. –2011. –№ 5. –С. 88-90.
  22. Р.А.Нугайбеков, А.В.Чибисов, Р.М.Каримов. Перспективные направления довыработки остаточных запасов Ново-Елховского месторождения //Сборник научных трудов «Методы увеличения нефтеотдача трудноизвлекаемых запасов. Проблемы и решения». Выпуск IV. Уфа: НИИнефтеотдача, 2003. –С. 86-92.
  23. С.М.Вайншток, Н.Ш.Хайрединов, В.Е.Андреев. Геолого-технологические особенности разработки месторождений Когалымского региона с применением методов увеличения нефтеотдачи. Уфа: УГНТУ, 1999. 
  24. Р.М.Каримов. Принципы оперативного регулирования выработки запасов на разных стадиях с использованием процедур регрессионного анализа и комплексных переменных //VI Российский форум 24-27 октября 2006 г. Материалы научно-практическая конференция «Энергоэффективность. Проблемы и решения». Уфа, 2006. –С. 35-36.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP20190100378

E-mail: kpw72@yandex.ru


V.M.Şamilov, E.R.Babayev

Nanotexnologiyalar Departamenti, SOCAR, Bakı, Azərbaycan

Neft sənayesi üçün mis nanohissəciklər əsasında biosid kompozisiyası


Məqalədə tərkibində 30-50 nm ölçülü mis nanohissəcikləri və biosid xassəli oksazolidin birləşməsi -1-butoksi-2-oksazolidinmetoksipropan olan yeni kompozisiyanın sınaq nəticələri verilmiş və neft sənayesində tətbiqi imkanları tədqiq edilmişdir. Sınaq üçün sulfatreduksiyaedici bakteriyalar Abşeron yarımadasının «Bibi-Heybət» neft yatağının su laylarından götürülmüşdür. Bioloji parçalanmaya qarşı hazırlanmış məhlulun effektivliyi yağlayıcı-soyuducu mayedə tədqiq edilmişdir. Tədqiq olunan birləşmənin antimikrob effektivliyi digər komponentlərlə bərabər zonal diffuziya üsulu ilə öyrənilmişdir. Alınmış nəticələr təklif olunan biosid tərkibinin mikroorqanizm artımının qarşısını effektiv şəkildə aldığını sübut edir. Sonuncu fakt neft sənayesi üçün çox vacibdir, belə ki məhz sulfatreduksiyaedici bakteriyalar bioloji korroziyanın əsas mənbələrindən biri olaraq hər il ətraf mühitə böyük ziyan vurur.

Açar sözlər: biosidlər; mis nanohissəcikləri; 1-butoxy-2-oxazolidinemethoxy propan; sulfatreduksiyaedici bakteriyalar

Məqalədə tərkibində 30-50 nm ölçülü mis nanohissəcikləri və biosid xassəli oksazolidin birləşməsi -1-butoksi-2-oksazolidinmetoksipropan olan yeni kompozisiyanın sınaq nəticələri verilmiş və neft sənayesində tətbiqi imkanları tədqiq edilmişdir. Sınaq üçün sulfatreduksiyaedici bakteriyalar Abşeron yarımadasının «Bibi-Heybət» neft yatağının su laylarından götürülmüşdür. Bioloji parçalanmaya qarşı hazırlanmış məhlulun effektivliyi yağlayıcı-soyuducu mayedə tədqiq edilmişdir. Tədqiq olunan birləşmənin antimikrob effektivliyi digər komponentlərlə bərabər zonal diffuziya üsulu ilə öyrənilmişdir. Alınmış nəticələr təklif olunan biosid tərkibinin mikroorqanizm artımının qarşısını effektiv şəkildə aldığını sübut edir. Sonuncu fakt neft sənayesi üçün çox vacibdir, belə ki məhz sulfatreduksiyaedici bakteriyalar bioloji korroziyanın əsas mənbələrindən biri olaraq hər il ətraf mühitə böyük ziyan vurur.

Açar sözlər: biosidlər; mis nanohissəcikləri; 1-butoxy-2-oxazolidinemethoxy propan; sulfatreduksiyaedici bakteriyalar

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Р.Ж.Ахияров, Ю.Г.Матвеев, А.Б.Лаптев, Д.Е.Бугай. Ресурсосберегающие технологии предотвращения биозаражения пластовых вод предприятий нефтедобычи // Нефтегазовое дело. -2011. -№5. -С.232-242. 
  2. Д.Д.Андреева, Р.З.Фахрутдинов. Коррозионноопасная микрофлора нефтяных месторождений // Вестник Казанского технологического университета. -2013. -№ 10. -С.237-242.
  3. B.A.Suleimanov, F.S.Ismailov, E.F.Veliyev. Nanofluid for enhanced oil recovery //Journal of Petroleum Science and Engineering. –2011. –Vol.78. –Issue 2. –P.431–437.
  4. Б.А.Сулейманов, Э.Ф. Велиев. О влиянии гранулометрического состава и наноразмерных добавок на качество изоляции затрубного пространства в процессе цементирования скважин //SOCAR Proceedings. –2016. -№ 4. –C.4-10.
  5. Z.Wu, Z.Yang , L.Cao, G.Wang. Study on performance of surfactant-polymer system in deep reservoir //SOCAR Proceedings. –2016. -№1. –P.34-41.
  6. Р.Н.Бахтизин, Р.М.Каримов, Б.Н.Мастобаев. Влияние высокомолекулярных компонентов на реологические свойства в зависимости от структурно-группового и фракционного состава нефти //SOCAR
    Proceedings. –2016. -№1. –C.42-50.
  7. В.М.Шамилов, Э.Р.Бабаев, Н.Ф.Алиева, Ф.В.Шамилов. Наноструктурный биоцидный композит для нефтяной промышленности //Материалы научно-практической конференции «Хазарнефтгазятаг -2016». Баку, 2016. - С.119-124.
  8. А.А.Дмитриевская. Биоцидные свойства суспензий наночастиц металлов и их оксидов //Бюллетень медицинских интернет-конференций. –2017. –T. 7. -№ 6. –С. 876-878.
  9. ASTM D4412-15. Standard test methods for sulfatereducing bacteria in water and water-formed deposits. ASTM International, West Conshohocken, PA, 2015, www. astm.org.
  10. Н.С.Гамидова, Н.А.Азимов, А.В.Ахмедова. Защита нефтепромыслового оборудования от микробиологической коррозии реагентами серии «Нефтегаз» // SOCAR Proceedings. -2013. –№ 2. -С.71-75.
  11. Ю.В.Андреева, С.В.Улахович, А.Р.Пантелеева, С.Ю.Егоров. Влияние реагентов-биоцидов фирмы ОАО «Напор» на жизнедеятельность коррозионно-опасных сульфатвосстанавливающих бактерий //Ученые записки Казанского государственного университета. Серия «Естественные науки». –2007. –Т. 149. - Кн. 1. –C. 72-78.
  12. И.Бей. Биоцидные композиции и способы их применения. Патент Российской Федерации № 2515679, 2014.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP20190100379

E-mail: valeh.shamilov@socar.az


Ə.D.Ağa-zadə, A.M.Səmədov, M.E.Əlsəfərova, A.F.Əkbərova

«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan

Neftin ilkin emalı və çətin parçalanan su-neft emulsiyasının susuzlaşdırılması üçün effektli deemulqatorların seçilməsinin tədqiqi


Su-neft emulsiyasının ilkin hazırlanması və xam neftin hazırlanması zamanı əmələ gələn çətin parçalanan su-neft emulsiyasının (ÇPSNE) susuzlaşdırılması üçün müvafiq effektiv deemulqatorların seçilməsi üzrə tədqiqatlar aparılmışdır. Müəyyən olunmuşdur ki, bottl-test nəticələrinə əsasən ND-12А deemulqatoru müəyyən test şəraitlərində Dissolvan-4411 deemulqatoru ilə müqayisədə neftin maksimal susuzlaşmasını təmin edir. ÇPSNE nümunələri ilə sınaqlar nəticəsində yüksək effektli deemulqator kimi ND-12А reagenti seçilmişdir. Dissolvan-4411-dən fərqli olaraq ND-12А deemulqatoru fazaların dəqiq ayrılması ilə ÇPSNE-ni praktiki olaraq tam parçalayır. Neftdə qalıq suyun miqdarı minimal, mexaniki qarışıqlar isə norma tərtibində olur.

Açar sözlər: su-neft emulsiyası; çətin parçalanan su-neft emulsiyası; bottl-test; sərf; deemulsasiya şəraiti.

Su-neft emulsiyasının ilkin hazırlanması və xam neftin hazırlanması zamanı əmələ gələn çətin parçalanan su-neft emulsiyasının (ÇPSNE) susuzlaşdırılması üçün müvafiq effektiv deemulqatorların seçilməsi üzrə tədqiqatlar aparılmışdır. Müəyyən olunmuşdur ki, bottl-test nəticələrinə əsasən ND-12А deemulqatoru müəyyən test şəraitlərində Dissolvan-4411 deemulqatoru ilə müqayisədə neftin maksimal susuzlaşmasını təmin edir. ÇPSNE nümunələri ilə sınaqlar nəticəsində yüksək effektli deemulqator kimi ND-12А reagenti seçilmişdir. Dissolvan-4411-dən fərqli olaraq ND-12А deemulqatoru fazaların dəqiq ayrılması ilə ÇPSNE-ni praktiki olaraq tam parçalayır. Neftdə qalıq suyun miqdarı minimal, mexaniki qarışıqlar isə norma tərtibində olur.

Açar sözlər: su-neft emulsiyası; çətin parçalanan su-neft emulsiyası; bottl-test; sərf; deemulsasiya şəraiti.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Ю.Г.Фролов. Курс коллоидной химии. П1. Ю.Г.Фролов. Курс коллоидной химии. Поверхностные явления и дисперсные системы. М.: Химия, 1982.
  2. Г.Н.Позднышев. Стабилизация и разрушение эмульсий. М.: Недра, 1982.
  3. К.И.Матиев, А.Д.Ага-заде, С.С.Келдибаева. Удаление асфальтосмолопарафиновых отложений различных месторождений //SOCAR Proceedings. -2016. -№4. -С.64-68.
  4. Р.Н.Бахтизин, Р.М.Каримов, Б.Н.Мастобаев. Влияние высокомолекулярных компонентов на реологические свойства в зависимости от структурно-группового и фракционного состава нефти //SOCAR
    Proceedings. -2016. -№1. -С.42-50.
  5. Е.К.Толенбергенов. Новые подходы к переработке амбарной нефти на месторождениях «Узень» и «Карамандыбас» //SOCAR Proceedings. -2012. -№4. -С.43-52.
  6. Л.П.Семихина, Ф.Г.Шабаров, А.Г.Перекупка. Разработка нефтепромысловых реагентов на основе жидкокристаллической нанотехнологии //Сборник трудов региональной научно-практической конференции «Нанотехнологии Тюменской области». Тюмень: Изд-во ТюмГУ, 2009.
  7. Л.П.Семихина, А.Г.Перекупка, Д.В.Плотникова, Д.В.Журавский. Повышение эффективности деэмульгаторов путем получения их наномодификаций //Вестник ТюмГУ. Серия «Физико-математическое моделирование. Нефть, газ, нергетика». -2009. -№6. -С. 88-93.
  8. А.Сейдов, Ф.Пронин, А.Ягудин. Анализ рынка нефтепромысловых реагентов. М.: АТ Консалтинг компании, 2008.
  9. Л.П.Семихина. Способ определения диэлектрической и динамической магнитной проницаемости веществ в низкочастотной области с помощью индуктивных L-ячеек. Патент РФ №2347230, 2009.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP20190100380

E-mail: aygunshukurova@gmail.com


S.V.Kitayev1, İ.R.Baykov1, O.V.Smorodova1, V.İ.Semin2 

1«Uxta Dövlət Texniki Universiteti» Federal Dövlət Büdcəhesablı Ali Təhsil Müəssisəsi, Uxta, Rusiya; 2«Qazma texnikası» Elmi-istehsalat Birliyi MMC, Moskva şəhəri, Rusiya

Özünütəşkiledən sistemlər metodu ilə qazvurucu aqreqatların yastıq düyünlərinin rəqslərinin vibrospektrlarının interpretasiyası


Rusiyanın magistral təbii qaz nəqliyyatı ölkənin büdcəsini yaradan sənaye sahələrindən biridir. Magistral qazın vurulmasının enerji effektivliyi kompressor stansiyalarının texnoloji avadanlığının texniki vəziyyəti və istismar rejimi ilə təyin edilir. Məqalə qazvurucu aqreqatların (QVA) yastıq düyünlərinin vibrosiqnallarının interpretasiyası əsasında qazvurucu aqreqatlarda baş verəcək qəzaların proqnozlaşdırılması metodlarının işlənməsinə həsr edilmişdir. Vibrospektrların identifikasiyasında çətinliklər yaradan mürəkkəb qüsurun inkişafı zamanı diaqnostika bazasını tamamlayan göstərici kimi kəmiyyət meyarından - qazvurucu aqreqatların aşağı təzyiqli turbinlərinin dayaq yastıqlarının korpusunun rəqslərinin vibrosürətləri ilə ölçülən birölçülü tezlik sırası əsasında müəyyən edilmiş korrelyasiya ölçüsündən istifadə etmək tövsiyə edilmişdir. Göstərilmişdir ki, QVA qüsursuz vəziyyətdə olduqda qəribə attraktorun (v) korrelyasiya ölçüsünün daxil olan sahənin (m) ölçüsündən asılılığı asimptotik hərəkətli asılılıq şəklində olur. QPA-nın konstruksiyasında inkişaf edən qüsur olduqda isə v(m) funksiyası baxılan diapazonda monoton artan xarakterə malik olur. 

Açar sözlər: vibrospektr; amplituda; korrelyasiya ölçüsü; attraktor; faza sahəsi; determinasiyalaşmış xaos.

Rusiyanın magistral təbii qaz nəqliyyatı ölkənin büdcəsini yaradan sənaye sahələrindən biridir. Magistral qazın vurulmasının enerji effektivliyi kompressor stansiyalarının texnoloji avadanlığının texniki vəziyyəti və istismar rejimi ilə təyin edilir. Məqalə qazvurucu aqreqatların (QVA) yastıq düyünlərinin vibrosiqnallarının interpretasiyası əsasında qazvurucu aqreqatlarda baş verəcək qəzaların proqnozlaşdırılması metodlarının işlənməsinə həsr edilmişdir. Vibrospektrların identifikasiyasında çətinliklər yaradan mürəkkəb qüsurun inkişafı zamanı diaqnostika bazasını tamamlayan göstərici kimi kəmiyyət meyarından - qazvurucu aqreqatların aşağı təzyiqli turbinlərinin dayaq yastıqlarının korpusunun rəqslərinin vibrosürətləri ilə ölçülən birölçülü tezlik sırası əsasında müəyyən edilmiş korrelyasiya ölçüsündən istifadə etmək tövsiyə edilmişdir. Göstərilmişdir ki, QVA qüsursuz vəziyyətdə olduqda qəribə attraktorun (v) korrelyasiya ölçüsünün daxil olan sahənin (m) ölçüsündən asılılığı asimptotik hərəkətli asılılıq şəklində olur. QPA-nın konstruksiyasında inkişaf edən qüsur olduqda isə v(m) funksiyası baxılan diapazonda monoton artan xarakterə malik olur. 

Açar sözlər: vibrospektr; amplituda; korrelyasiya ölçüsü; attraktor; faza sahəsi; determinasiyalaşmış xaos.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Р.Н.Бахтизин, Ф.М.Мустафин, Л.И.Быков и др. Сооружение и эксплуатация трубопроводов. Инновации и приоритеты //SOCAR Proceedings. – 2016. –№3. – С.52-58.
  2. К.К.Аргунова, Э.А.Бондарев, И.И.Рожин. Аналитические уравнения состояния природных газов и их роль в математическом моделировании //SOCAR Proceedings. –2016. –№4. –С.41-48.
  3. В.И.Кучерявый, В.Л.Савич, С.Н.Мильков. Оценка надежности подземного нефтегазопровода по критерию устойчивости //SOCAR Proceedings. –2018. –№4. –С.59-64.
  4. О.А.Дышин. Вейвлет-метод решения задачи нестационарной фильтрации жидкости в трещиновато-пористом кольцевом пласте //SOCAR Proceedings. –2016. –№1. –С.67-79
  5. А.Х.Мирзаджанзаде, Ч.А.Султанов. Диакоптика процессов нефтеотдачи пластов. Б.: Азербайджан, 1995.
  6. И.Р.Байков, О.В.Смородова. Диагностирование технического состояния технологического оборудования газопроводов //Газовая промышленность. –1998. –№ 6. –С. 15-17.
  7. Г.Николис, И.Пригожин. Познание сложного. М.: Мир, 1990.
  8. И.Р.Байков, Т.Г.Жданова, Э.А.Гареев. Моделирование технологических процессов трубопроводного транспорта нефти и газа. Уфа: УНИ, 1994.
  9. А.Х.Мирзаджанзаде, М.М.Хасанов, Р.Н.Бахтизин.Этюды о моделировании сложных систем нефтедобычи. Нелинейность. Неравномерность. Неоднородность. Уфа: Гилем, 1999.
  10. Ю.И.Неймарк, П.С.Ланда. Стохастические и хаотические колебания. М.: Наука, 1987.
  11. И.Р.Байков, О.В.Смородова, Э.А.Гареев, Ф.М.Аминев. Методы теории самоорганизации для диагностирования неполадок ГПА //Газовая промышленность. –1999. –№8. –С.25-28.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP20190100381

E-mail: svkitaev@mail.ru


Т.F.Akramov, N.R.Yarkeyeva

Ufa Dölət Neft Texniki Universiteti, Ufa, Rusiya

Səmt qazının səmərəli istifadəsi


Məqalədə Rusiya ərazisində yerləşən neft şirkətlərində səmt qazının yandırılması probleminə baxılır. Hal-hazırda neft ilə birgə hasil edilən səmt qazın istifadəsi faiz etibarı ilə qanunvericiliklə nizamlanan göstəricilərdən aşağıdır. Rəsmi məlumatlara əsasən hasil olunan səmt qazın 80%- dan çox olmayan hissəsi (normalaşdırılmış qiymət 95%) səmərəli istifadə edilir. Səmt qazın yandırılması prosesi oksigenin sərfi və artıq istiliyin buraxılması ilə müşayiət olunur, bu da ətraf mühitə neqativ təsir edir və nəticədə istilik effektinin artmasına gətirib çıxarır. Məqalədə səmt qazın istifadə edilməsinin əsas istiqamətlərini aşkar etmək və "Yamaşneft" Neft və Qazçıxarma İdarəsinin yataqları timsalında tətbiq edilən texnologiyaların gözlənilən səmərəliliyini müəyyən etmək məsələsinə baxılır. Tədqiqat nəticəsində sənaye bazası daxilində səmt qazının istifadəsinin geniş yayılmış üsulları öyrənilmişdi.

Açar sözlər: səmt qazı; məşəl; ППНТ-1,6 istilik sobaları; АГП-200 qaz-porşen qurğuları; C-sinifindən CAPSTONE qaz-turbin qurğuları; su-qaz qarışığı.

Məqalədə Rusiya ərazisində yerləşən neft şirkətlərində səmt qazının yandırılması probleminə baxılır. Hal-hazırda neft ilə birgə hasil edilən səmt qazın istifadəsi faiz etibarı ilə qanunvericiliklə nizamlanan göstəricilərdən aşağıdır. Rəsmi məlumatlara əsasən hasil olunan səmt qazın 80%- dan çox olmayan hissəsi (normalaşdırılmış qiymət 95%) səmərəli istifadə edilir. Səmt qazın yandırılması prosesi oksigenin sərfi və artıq istiliyin buraxılması ilə müşayiət olunur, bu da ətraf mühitə neqativ təsir edir və nəticədə istilik effektinin artmasına gətirib çıxarır. Məqalədə səmt qazın istifadə edilməsinin əsas istiqamətlərini aşkar etmək və "Yamaşneft" Neft və Qazçıxarma İdarəsinin yataqları timsalında tətbiq edilən texnologiyaların gözlənilən səmərəliliyini müəyyən etmək məsələsinə baxılır. Tədqiqat nəticəsində sənaye bazası daxilində səmt qazının istifadəsinin geniş yayılmış üsulları öyrənilmişdi.

Açar sözlər: səmt qazı; məşəl; ППНТ-1,6 istilik sobaları; АГП-200 qaz-porşen qurğuları; C-sinifindən CAPSTONE qaz-turbin qurğuları; su-qaz qarışığı.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. А.Ю.Книжников, В.В.Тетельмин, Ю.П.Бунина. Аналитический доклад по проблеме рационального использования попутного нефтяного газа. М.: WWF России, 2015. –C. 44.
  2. Ю.В.Зейгман, Г.А.Шамаев. Справочник нефтяника //Сбор и подготовка продукции скважин. Уфа: ТАУ, 2005.
  3. П.А.Кирюшин. Попутный нефтяной газ в России: «Сжигать нельзя, перерабатывать!» //Аналитический доклад об экономических и экологических издержках сжигания попутного нефтяного газа в России. М.: Всемирный фонд дикой природы (WWF), 2013. —C. 88.
  4. А.А.Гайле, А.И.Богомолов, В.В.Громова. Химия нефти и газа. Учебное пособие для вузов. М.: Химия, 2005.
  5. В.А.Амиян, Н.П.Васильева. Добыча газа. М.: Недра, 1974.
  6. A.Bahadori. Liquefied petroleum gas (LPG) recovery //The Journal of Natural Gas Processing. –2014. –Vol. 600. –P.547-590.
  7. А.А.Соловьянов. Сжигание попутного нефтяного газа и окружающая среда //Защита окружающей среды в нефтегазовом комплексе. –2012. -№6. –С. 21- 27.
  8. Sh.Jafarinejad. Introduction to the Petroleum Industry //The Journal of Petroleum Waste Treatment and Pollution Control. –2017. –Vol. 42. -P. 1-17.
  9. S.O.Vuk Rajović, F.Kiss, N.Maravić, O.Bera. Environmental flows and life cycle assessment of associated petroleum gas utilization via combined heat and power plants and heat boilers at oil fields //The Journal of Energy Conversion and Management. –2016. –Vol.118. –P.96-104.
  10. Постановление Правительства РФ от 08/11/2012 N 1148 «Об особенностях исчисления платы за негативное воздействие на окружающую среду при выбросах в атмосферный воздух загрязняющих веществ, образующихся при сжигании на факельных установках и (или) рассеивании попутного нефтяного газа».
  11. И.Р.Байков, О.В.Смородова. Перспективы энергосбережения при эксплуатации промысловых объектов добычи нефти и газа //Транспорт и хранение нефтепродуктов и углеводородного сырья. –2009. – №6. –С.10-12.
  12. С.В.Китаев, Е.А.Колоколова, О.В.Смородова. Утилизация попутного нефтяного газа на установках сжигания промстоков //Материалы IV Международной учебной научно-практической конференции «Трубопроводный транспорт». Уфа, 2008.
  13. S.O.H.Hassani, E.S.Silva, A.M.Al Kaabi. The role of innovation and technology in sustaining the petroleum and petrochemical industry //The Journal of Technological Forecasting and Social Change. –2017. –Vol. 119. –P. 1-17.
  14. Р.С.Гильмутдинов, Ю.В.Антипин, Н.Р.Яркеева. Процессы, приводящие к выделению сероводорода и образованию отложений сульфида железа в скважинах на поздней стадии разработки //Материалы IV конгресса нефтегазопромышленников России. Уфа, 2003.
  15. S.O.M.Terhan, K.Comakli. Energy and exergy analyses of natural gas-fired boilers in a district heating system //The Journal of Applied Thermal Engineering. –2017. –Vol.121. –P. 380-387.
  16. X.Zhu, X.Sui, Y.Zhao, et al. Experimental study of the flow and heat transfer of a gas–water mixture through a packed channel //The Journal of Science Bulletin. –2016. –Vol.61. –P.406-415.
  17. М.Д.Валеев, Р.М.Ахметзянов, Д.В.Шаменин, М.А.Багаутдинов. Насосная установка для откачки газа из затрубного пространства нефтяной скважины. Патент РФ № 2630490, 2017.
  18. В.И.Крючков, В.Е.Пешков, Ю.А.Щемелинин. Способ вытеснения нефти из пласта. Патент РФ № 1810505, 1991.
  19. L.Raslavičius, A.Keršys, S.Mockus, et al. Liquefied petroleum gas (LPG) as a medium-term option in the transition to sustainable fuels and transport //The Journal of Renewable and Sustainable Energy Reviews. –2014. –Vol. 32. –P.513-525.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP20190100382

E-mail: akramov.timur@yandex.ru