SOCAR Proceedings

SOCAR Proceedings

Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin "Neftqazelmitədqiqatlayihə" İnstitutunun rəsmi nəşri olan "SOCAR Proceedings" jurnalı 1930-cu ildən nəşr edilir və neft–qaz sənayesinin mütəxəssisləri, aspirantları və elmi işçiləri üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Jurnal beynəlxalq sitatgətirmə sistemləri Web of Science (Emerging Sources Citation Index), Scopus və Rusiya Elmi Sitatgətirmə İndeksi, və EI’s Compendex, Petroleum Abstracts (Tulsa), Chemical Abstracts, Inspec xülasələndirmə sistemlərinə daxildir.

Ə.M.Salmanov1, B.İ.Məhərrəmov1, Q.A.Abbasov1, R.M.Hüseynov1, G.T.Abdullayeva2

1SOCAR «Neftqazelmitədqiqatlayihə» institutu, Bakı, Azərbaycan; 2Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti, Bakı, Azərbaycan

Eosen çöküntülərində qeyri-antiklinal tələlərin kəsilişində litofasiya qalınlıqlarının dəyişilmə xüsusiyyətləri (Azərbaycanın Kür və Qabırrı çaylararası rayonu timsalında)


Aparılmış geoloji-geofiziki tədqiqatlara əsasən müəyyən edilmişdir ki, Kür və Qabırrı çaylararası rayonun cənub zonasında alt Eosen çöküntüləri gilli-qumlu, orta Eosen çöküntüləri zonanın cənub, cənub-qərb hissəsində vulkanogen-çökmə (tufogen-terrigen) litofasiyada yayılmışdır, şimal-şərq və şərq istiqamətində litoloji tərkib dəyişərək tufogen-terrigen litofasiya terrigen-karbonat litofasiyaya keçir, üst Eosen çöküntüləri gilli litofasiyada yayılmışdır. Rayonun şimal zonasında isə alt Eosen çöküntüləri terrigen-karbonatlı, orta Eosen çöküntüləri çeşidlənmiş tufogen-terrigen, üst Eosen çöküntüləri terrigen-karbonatlı litofasiyada yayılmışdır. Qalınlıqların təhlili göstərir ki, Tovuz-Qazax, Qıraq Kəsəmən və Məmmədtəpə sahələrində alt Eosenin qumlu horizontları lokal sahələrdə yayılmış və linzavari yatım əmələ gətirmişlər. Bu da litoloji tip tələlərin yaranmasində üst Eosen çöküntülərində, xüsusilə kəsilişin aşağı hissəsində əlverişli çatlı terrigen-karbonat kollektorların və litoloji, stratiqrafik tip tələlərin mövcud olacağını ehtimalı yüksəkdir.

Açar sözlər: tektonika; litologiya; litofasiya; struktur; çöküntütoplanma; yataq; qeyriantiklinal tələ; üzvi maddə; neftqazlılıq.

Aparılmış geoloji-geofiziki tədqiqatlara əsasən müəyyən edilmişdir ki, Kür və Qabırrı çaylararası rayonun cənub zonasında alt Eosen çöküntüləri gilli-qumlu, orta Eosen çöküntüləri zonanın cənub, cənub-qərb hissəsində vulkanogen-çökmə (tufogen-terrigen) litofasiyada yayılmışdır, şimal-şərq və şərq istiqamətində litoloji tərkib dəyişərək tufogen-terrigen litofasiya terrigen-karbonat litofasiyaya keçir, üst Eosen çöküntüləri gilli litofasiyada yayılmışdır. Rayonun şimal zonasında isə alt Eosen çöküntüləri terrigen-karbonatlı, orta Eosen çöküntüləri çeşidlənmiş tufogen-terrigen, üst Eosen çöküntüləri terrigen-karbonatlı litofasiyada yayılmışdır. Qalınlıqların təhlili göstərir ki, Tovuz-Qazax, Qıraq Kəsəmən və Məmmədtəpə sahələrində alt Eosenin qumlu horizontları lokal sahələrdə yayılmış və linzavari yatım əmələ gətirmişlər. Bu da litoloji tip tələlərin yaranmasində üst Eosen çöküntülərində, xüsusilə kəsilişin aşağı hissəsində əlverişli çatlı terrigen-karbonat kollektorların və litoloji, stratiqrafik tip tələlərin mövcud olacağını ehtimalı yüksəkdir.

Açar sözlər: tektonika; litologiya; litofasiya; struktur; çöküntütoplanma; yataq; qeyriantiklinal tələ; üzvi maddə; neftqazlılıq.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. А.К.Алиев, Х.М.Юсифов. О тектонических особенностях и дальнейших перспективах Междуречья Куры и Иори //Сборник научных трудов АзНИПИнефти. Баку. -1988. -C.26-36.
  2. Ш.С.Кочарли, Ф.М.Гаджиев, Г.А.Кулиев и др. Новый тип ловушки нефти в северо-западном Азербайджане //Серия «Нефтегазовая геология и геофизика» КСП-инфор. - 1991. - Вып.8. - С.9-12.
  3. А.В.Мамедов. Геологическое строение Среднекуринской впадины. Баку: Элм, 1973.
  4. Р.И.Рустамов, М.А.Рзаев, Ш.Х.Ахундов. История геологического развития локальных структур Междуречья Куры и Иори.
  5. Ə.М.Süleymanov, R.L.Zeynalov, B.İ.Məhərrəmov. Kür və Qabırrı çaylararası rayonun Paleogen-Alt Miosen çöküntülərinin neft-qazlılıq perspektivliyinin paleotektonik vəpaleocoğrafi əsasları //Azərbaycan Neft
    Təsərrüfatı. -2006. -№ 4. -C.1-7.
  6. Ə.М.Süleymanov, R.L.Zeynalov, B.İ.Məhərrəmov. Kür dağlararası çökəkliyinin təbaşir çöküntülərinin neftqazlılıq perspektivliyinin paleocoğrafi və paleotektonik əsasları //AzNQSDETLİ-nin Elmi Əsərləri. -2006. -№ 6. -S. 36-45.
  7. И.О.Цимельзон, Т.С.Амирасланов. Тектоника палеоген-мезозойского комплекса отложений Междуречья Куры и Иори //Азербайджанское нефтяное хозяйство. -1977. -№ 1. -C.4-9.
  8. Б.М.Авербух, С.Б.Мамедов, Э.В.Чиковани. Литофациальные критерии оценки перспектив нефтегазоносности палеогеновых отложений депрессионных зон Западного Азербайджана //Известия АН Азерб.ССР. Серия наук о Земле. -1980. -№ 3. -C.66-72.
  9. М.Г.Агабеков, С.Г.Салаев, Б.М.Авербух и др. Структурно-фациальные особенности и перспективы нефтегазоносности эоценовых отложений депрессионных зон Азербайджана. Баку: Элм, 1982.
  10. А.К.Алиев, А.А.Рзаев. О тектоническом строении площади Тарсдалляр и перспективах дальнейших поисково-разведочных работ //Сборник научных трудов АзНИПИнефти. Баку, 1987.
  11. B.İ.Məhərrəmov, B.Q.Ağazadə. Kür və Qabırrı çaylararası rayonu kaynozoy kompleksi çöküntülərinin paleostruktur analizi və və neft-qazlılığı //AzNQSDETLİ-nin Elmi Əsərləri. -2009. -№ 12. -S. 30-38.
  12. Ə.М.Süleymanov, R.L.Zeynalov, B.İ.Məhərrəmov. Kür dağlararası çökəkliyinin mezozoy kompleksi çöküntülərinin paleostruktur analizi və neft-qazlılığı //AzNQSDETLİ-nin Elmi Əsərləri. -2005. -№ 5. -S. 14-21.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP20190200383

E-mail: Ahmed.Salmanov@socar.az


V.V.Muxametşin, L.S.Kuleşova

Ufa Dövlət Neft Texniki Universiteti, Ufa, Rusiya

Məhdud informasiya şəraitində aşağı məhsuldar neft laylarının suvurma sistemlərinin əsaslandırılması


Qərbi Sibir neft-qaz vilayətinin kəşfiyyatdan çıxan terrigen kollektorlarında aşağı məhsuldar layların müxtəlif qrupları üçün səmərəlilik səviyyəsi aşağı olan layların işlənməyə aktiv cəlb edilməsi məqsədi ilə qazma strategiyasının, suvurma sistemlərinin, quyu torlarının sıxlığının və onların yerləşmə sistemlərinin axtarışı və əsaslandırılması, suvurma və hasilatın təşkilınə qeyri-ənənəvi yanaşmalardan, hasilat və vurucu quyuların optimal quyudibi təzyiqlərindən və iş rejimlərindən istifadə zərurəti vaxtı (üfqi, çoxquyudibli, çoxlüləli quyulardan istifadə və s.) müxtəlif məsələlərin həllinə metodik yanaşma təklif edilmişdir. Yanaşma geoloji-kəşfiyyat işlərinin aparılması mərhələsində hidrodinamik modellərdən istifadə müəyyən çətinliklər yaratdıqda laylar haqqında zəruri həcmdə və dəqiqlikdə alına bilən informasiyadan istifadəyə əsaslanır. Məsələlərin həllinə analogiyalar üsulundan istifadə ilə differensiallaşdırılmış yanaşma zərurəti göstərilmişdir.

Açar sözlər: yataqların kəşfiyyatdan çıxışı; az məhsuldar yataqlar; analogiyalar üsulu; konturdaxili suvurma.

Qərbi Sibir neft-qaz vilayətinin kəşfiyyatdan çıxan terrigen kollektorlarında aşağı məhsuldar layların müxtəlif qrupları üçün səmərəlilik səviyyəsi aşağı olan layların işlənməyə aktiv cəlb edilməsi məqsədi ilə qazma strategiyasının, suvurma sistemlərinin, quyu torlarının sıxlığının və onların yerləşmə sistemlərinin axtarışı və əsaslandırılması, suvurma və hasilatın təşkilınə qeyri-ənənəvi yanaşmalardan, hasilat və vurucu quyuların optimal quyudibi təzyiqlərindən və iş rejimlərindən istifadə zərurəti vaxtı (üfqi, çoxquyudibli, çoxlüləli quyulardan istifadə və s.) müxtəlif məsələlərin həllinə metodik yanaşma təklif edilmişdir. Yanaşma geoloji-kəşfiyyat işlərinin aparılması mərhələsində hidrodinamik modellərdən istifadə müəyyən çətinliklər yaratdıqda laylar haqqında zəruri həcmdə və dəqiqlikdə alına bilən informasiyadan istifadəyə əsaslanır. Məsələlərin həllinə analogiyalar üsulundan istifadə ilə differensiallaşdırılmış yanaşma zərurəti göstərilmişdir.

Açar sözlər: yataqların kəşfiyyatdan çıxışı; az məhsuldar yataqlar; analogiyalar üsulu; konturdaxili suvurma.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. J.M.Economides, K.I.Nolte. Reservoir stimulation. West Sussex, England: John Wiley and Sons, 2000.
  2. Р.Х.Муслимов. Нефтеотдача: прошлое, настоящее, будущее (оптимизация добычи, максимизация КИН). Казань: ФЭН, 2014.
  3. А.В.Андреев, В.Ш.Мухаметши, Ю.А.Котенев. Прогнозирование продуктивности залежей в карбонатных коллекторах с трудноизвлекаемыми запасами // SOCAR Procеedings. –2016. –№ 3. –С.40-45.
  4. Н.С.Керимов, Д.Ф.Гусейнова, Ш.Ф.Юсифова. Оценка начальных извлекаемых запасов горизонта верхний мел месторождения «Мурадханлы» методами моделирования //SOCAR Proceedings. –2013. –№ 2. –С.56-59.
  5. В.В.Мухаметшин. Обоснование трендов повышения степени выработки запасов нефти нижнемеловых отложений Западной Сибири на основе идентификации объектов //Известия Томского политех-
    нического университета. Инжиниринг георесурсов. –2018. –Т. 329. –№ 5. –С. 117–124.
  6. И.М.Индрупский, Н.В.Шупик, С.Н.Закиров. Повышение эффективности поддержания пластового давления на основе опережающего заводнения // Технологии нефти и газа. –2013. –№ 3 (86). –С.49-55.
  7. R.F.Yakupov, V.Sh.Mukhametshin, K.T.Tyncherov. Filtration model of oil coning in a bottom water-drive reservoir //Periodico Tche Quimica. –2018. –Vol. 15. -Issue 30. –P. 725-733.
  8. Р.М.Курамшин, Л.С.Бриллиант, В.М.Ревенко. Экспресс-метод оценки коэффициента охвата / в сборнике научных трудов «Проблемы геологии и разработки нефтяных месторождений Западной
    Сибири» . Тюмень: СибНИИНП, 1989. - С.149-155.
  9. А.Н.Юрьев. Метод идентификации песчанистости в вероятностно-статистической модели прерывистого нефтяного пласта //в сборнике научных трудов «Вопросы интенсификации разработки нефтяных месторождений Западной Сибири» . Тюмень: СибНИИНП, 1986. - С.55-61.
  10. Р.Т.Ахметов, В.В.Мухаметшин, А.В.Андреев, Ш.Х.Султанов. Некоторые результаты опробования методики прогноза показателя смачиваемости продуктивных пластов //SOCAR Procеedings. –2017. –№ 4. –С.83-87.
  11. Э.Н.Рамазанзаде. Выявление потенциальных ресурсов и эффективное освоение много-пластовых нефтяных месторождений Абшерона, находящихся в поздней стадии разработки //SOCAR Proceedings. –2010. –№ 1. –С.24-28.
  12. Ю.В.Зейгман, В.Ш.Мухаметшин, А.Р.Хафизов, C.Б.Харина. Прогнозирование продуктивности залежей в карбонатных коллекторах с трудноизвлекаемыми запасами //SOCAR Procеedings. –2016. –№ 3. –С.33-39.
  13. Л.С.Бриллиант, А.И.Комягин. Формализованный подход к оперативному управлению заводнением нефтяного месторождения //Нефть. Газ. Новации. –2016. –№ 2. –С.66-72.
  14. К.М.Федоров, А.С.Тимчук. Анализ эффективности систем разработки нефтяных залежей в юрских отложениях на примере Ершового и Хохряковского месторождений //Известия ВУЗов. Нефть и газ. –2006. –№ 3. –С.11-17.
  15. В.В.Мухаметшин, В.Е.Андреев, Г.С.Дубинский и др. Использование принципов системного геолого-технологического прогнозирования при обосновании методов воздействия на пласт //SOCAR Proceedings. –2016. –№ 3. –С.46-51.
  16. М.В.Чертенков. О подходах к разработке месторождений с трудноизвлекаемыми запасами в ОАО «ЛУКОЙЛ» / в сборнике докладов выездного совещания «Состояние и проблемы разработки трудноизвлекаемых запасов и месторождений, находящихся на поздней стадии». Пермь, 2014. - С.8-21.
  17. В.В.Мухаметшин, В.Е.Андреев. Повышение эффективности оценки результативности технологий, направленных на расширение использования ресурсной базы месторождений с трудноизвлекаемыми запасами //Известия Томского политехнического университета. Инжиниринг георесурсов. –2018. –Т. 329. –№ 8. –С. 30–36.
  18. И.Г.Пермяков. Экспресс-метод расчета технологических показателей разработки нефтяных месторождений. М.: Недра, 1975.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP20190200384

E-mail: vv@of.ugntu.ru


Ə.Q.Novruzov1, V.Q.Qədirov1, Ə.X.Urmonov2

1«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan; 2«Özbəkgeofizika» SC-nin «FGE» filialı, Kokand, Özbəkistan

Fərqanə çökəkliyinin cənub bortunda geofiziki üsullar kompleksi ilə neft və qaz yataqlarının proqnozlaşdırılması


Məqalədə Fərqanə çökəkliyinin cənub bortunda Uçtol-Kutarma sahələrində karbohidrogen yataqlarının birbaşa proqnozlaşdırılması üzrə seysmik SDÜ, yüksəkdəqiqlikli qravimetrik və maqnitometrik kəşfiyyatla aparılmış tədqiqatlar öz əksini tapmışdır. Tədqiqat sahəsində neft və qaz yataqları ilə əlaqələndirilən bir sıra anomaliya qeyd edilmiş, axtarış-qazma işlərinin yerinə yetirilməsi tövsiyə olunmuşdur. Kutarma sahəsində 1 saylı axtarış quyusunun nəticələrinə görə aşkar edilmiş anomaliyalar qismən öz təsdiqini tapmışdır.

Açar sözlər: seysmik kəşfiyyat; sınan dalğa; qravimaqnit kəşfiyyat; ağırlıq qüvvəsi anomaliyası; tələ; neft və qaz yataqları; geomorfologiya; зaleogen; təbaşir-yura; kollektor.

Məqalədə Fərqanə çökəkliyinin cənub bortunda Uçtol-Kutarma sahələrində karbohidrogen yataqlarının birbaşa proqnozlaşdırılması üzrə seysmik SDÜ, yüksəkdəqiqlikli qravimetrik və maqnitometrik kəşfiyyatla aparılmış tədqiqatlar öz əksini tapmışdır. Tədqiqat sahəsində neft və qaz yataqları ilə əlaqələndirilən bir sıra anomaliya qeyd edilmiş, axtarış-qazma işlərinin yerinə yetirilməsi tövsiyə olunmuşdur. Kutarma sahəsində 1 saylı axtarış quyusunun nəticələrinə görə aşkar edilmiş anomaliyalar qismən öz təsdiqini tapmışdır.

Açar sözlər: seysmik kəşfiyyat; sınan dalğa; qravimaqnit kəşfiyyat; ağırlıq qüvvəsi anomaliyası; tələ; neft və qaz yataqları; geomorfologiya; зaleogen; təbaşir-yura; kollektor.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. А.Р.Ходжаев, А.М.Акромходжаев, П.К.Азимов и др. Нефтяные и газовые месторождения Узбекистана. Часть I. Ташкент: ФАН, 1978.
  2. А.М.Акромходжаев, М.Сайдалиева. Ферганский нефтегазоносный бассейн. М.: Недра, 1971.
  3. И.М.Агульник, Е.М.Звягин, С.А.Колчин и др. Опыт и результаты применения высокоточной гравиразведки при прямых поисках нефти на примере Верх-Тарского и Малоичского месторождений /в сборнике научных трудов «Повышение геологической эффективности и практические способы интерпретации гравиразведочных работ». М.: ВНИИГеофизики, 1982. - С.58-65.
  4. А.Г.Новрузов, В.Г.Гадиров. Способ прямого поиска залежи нефти и газа. Патент Азербайджанской Республики İ 20000181, 2000.
  5. В.Г.Гадиров. Результаты применения грави- и магниторазведки при прогнозировании залежей нефти и газа в Куринской впадине Азербайджана //Геофизика. -2009. -№ 2. -С. 51-56.
  6. В.Г.Гадиров. Гравиразведка при изучении геологического строения и нефтегазоносности площадей Среднекуринской впадины Азербайджана // Геофизический журнал. -2012. -Т. 34. -№ 1. -С.183-189.
  7. В.Г.Гадиров. Применение гравимагниторазведки при поисках структур в Куринской впадине Азербайджана. Б.: Ганун, 2010.
  8. М.А.Каршенбаум. Результаты высокоточных гравиметрических работ с целью прямых поисков залежей углеводородов на Керченском полуострове и в Днепровско-Донецкой впадине /в сборнике научных трудов «Повышение геологической эффективности и практические способы интерпретации гравиразведочных работ». М.: ВНИИГеофизики, 1982. - С.52-57.
  9. И.Н.Михайлов. Разработка новых принципов интерпретации гравиразведки /в сборнике научных трудов «Повышение геологической эффективности и практические способы интерпретации гравиразведочных работ». М.: ВНИИГеофизики. 1982. -С. 40-48.
  10. V.G.Gadirov. The physical-geological principles of application of gravity and magnetic prospecting in the search of oil and gas deposits //Proceedings of the 10th Petroleum Congress and Exhibition of Turkey, Ankara, 1994.
  11. V.G.Gadirov, L.V.Eppelbaum. Detailed gravity, magnetics successful in exploring Azerbaijan onshore areas //Oil and Gas Journal. -2012. -Vol. 110. -No.11. -P. 60-73.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP20190200385

E-mail: ali.novruzov@socar.az


Ya.A.Lətifov

SOCAR, Bakı, Azərbaycan

Sulaşmış qeyri-bircins laylara yeni kompozisiya ilə təsirin tədqiqi


Hazırkı məqalədə işlənmənin son mərhələsində olan və məsamələrində böyük həcmdə qalıq neft saxlayan sulaşmış və qeyri-bircins laylara çöküntüəmələgətirici kompozisiya ilə təsirin nəticələri verilmişdir. İşlənilmiş yeni kompozisiya lay suları ilə qarşılıqlı təsirdə olduqda koaqulyasiya və flokulyasiya nəticəsində layda dayanıqlı çöküntülər əmələ gətirir. Bu çöküntülər hətta yüksək təzyiqlərdə belə sulaşmış layın məsamələrinə hoparaq, öz dayanıqlığını saxlayır (yəni, məsamələrdən yuyulmur). Nəticədə məsamələrində qalıq nefti olan azkeçiricilikli zonaların sonradan vurulan işçi agentlə əhatəsi yaxşılaşır. Bu da neftin işçi agentlə sıxışdırılma əmsalının artmasına imkan verir. 

Açar sözlər: sulaşma; qeyri-bircins lay; yeni çöküntüəmələgətirici kompozisiya; əsaməli mühit; keçiricilik; yüksəkkeçiricilikli zona; azkeçiricilikli zona; qalıq neft; araqatı; qələviləşdirilmiş su.

Hazırkı məqalədə işlənmənin son mərhələsində olan və məsamələrində böyük həcmdə qalıq neft saxlayan sulaşmış və qeyri-bircins laylara çöküntüəmələgətirici kompozisiya ilə təsirin nəticələri verilmişdir. İşlənilmiş yeni kompozisiya lay suları ilə qarşılıqlı təsirdə olduqda koaqulyasiya və flokulyasiya nəticəsində layda dayanıqlı çöküntülər əmələ gətirir. Bu çöküntülər hətta yüksək təzyiqlərdə belə sulaşmış layın məsamələrinə hoparaq, öz dayanıqlığını saxlayır (yəni, məsamələrdən yuyulmur). Nəticədə məsamələrində qalıq nefti olan azkeçiricilikli zonaların sonradan vurulan işçi agentlə əhatəsi yaxşılaşır. Bu da neftin işçi agentlə sıxışdırılma əmsalının artmasına imkan verir. 

Açar sözlər: sulaşma; qeyri-bircins lay; yeni çöküntüəmələgətirici kompozisiya; əsaməli mühit; keçiricilik; yüksəkkeçiricilikli zona; azkeçiricilikli zona; qalıq neft; araqatı; qələviləşdirilmiş su.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Ю.В.Баранов, И.Г.Нигматуллин. Способ разработки обводненного неоднородного пласта нефтяной залежи. Патент РФ № 2043494, 1992.
  2. Г.З.Ибрагимов, К.С.Фазлутдинов, Н.И.Хисамутдинов. Применение химических реагентов для интенсификации добычи нефти. М.: Недра, 1991.
  3. Ф.С.Иcмаилов, Б.А.Сулейманов, Х.М.Ибрагимов и др. Способ разработки обводненного пласта. Евразийский патент № 030225, 2018.
  4. М.Л.Cургучев, Ю.В.Желтов, Э.М.Симкин. Физико-химические процессы в нефтегазоносных пластах. М.: Недра, 1984.
  5. F.K.Kazımov. Neftin qələvili sistemlərlə sıxışdırılmasının tədqiqi və qalıq neftin çıxarılması üçün səmərəli texnologiyanın işlənməsi. Texnika elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş dissertasiya işinin avtoreferatı. Bakı: ADNA, 2004.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP20190200386

E-mail: Yashar.Latifov@socar.az


S.C.Rzayeva

«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan

Yüksək mineralizasiyalı suları olan layların neftveriminin artırılmasının yeni mikrobioloji üsulu


Məlumdur ki, neft yataqlarının yüksək mineralizasiyalı lay suları mikrobioloji proseslərin inkişafına mane olur. Laya mikrobioloji təsir üsullarının səmərəliliyinin və onların yüksək mineralizasiyalı suları olan laylarda tətbiq imkanının artırılması üçün layın neftveriminin artırılmasının yeni mikrobioloji üsulu işlənmişdir ki, burada orqanik substratın vurulmasından əvvəl aşağı duzluluqlu bufer mayesindən araqatı yaradılır. Bu halda neftin sıxışdırılma əmsalı 74% təşkil edəcək. Orqanik substrat kimi süd zərdabının iki növünün kompozisiyası istifadə olunur. Eksperimental olaraq bioreagentlərin kompozisiyasının optimal nisbəti müəyyən edilmişdir. İşlənmiş texnologiya tullantısız texnologiyaların yaradılması və işlənilən yataqların ekoloji vəziyyətinin yaxşılaşdırılması məsələlərini həll etməyə imkan verir.

Açar sözlər: biotexnologiya; neftverimi; yüksək mineralizasiyalı su; mikroorqanizmlər; model; sıxışdırma əmsalı.

Məlumdur ki, neft yataqlarının yüksək mineralizasiyalı lay suları mikrobioloji proseslərin inkişafına mane olur. Laya mikrobioloji təsir üsullarının səmərəliliyinin və onların yüksək mineralizasiyalı suları olan laylarda tətbiq imkanının artırılması üçün layın neftveriminin artırılmasının yeni mikrobioloji üsulu işlənmişdir ki, burada orqanik substratın vurulmasından əvvəl aşağı duzluluqlu bufer mayesindən araqatı yaradılır. Bu halda neftin sıxışdırılma əmsalı 74% təşkil edəcək. Orqanik substrat kimi süd zərdabının iki növünün kompozisiyası istifadə olunur. Eksperimental olaraq bioreagentlərin kompozisiyasının optimal nisbəti müəyyən edilmişdir. İşlənmiş texnologiya tullantısız texnologiyaların yaradılması və işlənilən yataqların ekoloji vəziyyətinin yaxşılaşdırılması məsələlərini həll etməyə imkan verir.

Açar sözlər: biotexnologiya; neftverimi; yüksək mineralizasiyalı su; mikroorqanizmlər; model; sıxışdırma əmsalı.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Н.А.Еремин, Р.Р.Ибатулин, Т.Н.Назина и др. Биометоды увеличения нефтеотдачи. М.: РГУ нефти и газа им. И.М.Губкина, 2003.
  2. M.Sveistrup, F. van Mastrigt, J.Norrman, et al. Viability of biopolymers for enhanced oil recovery // Journal of Dispersion Science and Technology. -2016. -Vol.37. -Issue 8. -Р.1160-1169.
  3. G.G.Havemann, B.G.Clement, K.M.Kozicki, et al. New microbial method show promise in EOR //JPT. - 01 March 2015.
  4. М.А.Мамедьяров, Н.М.Исмаилов. Разработка и применение микробиологических методов повышения нефтеотдачи в Азербайджане //Нефтегазовые технологии. - 2011. -№ 11.-C.23-27.
  5. Н.М.Исмаилов, Ф.М.Рзаева. Биотехнология нефтедобычи. Принципы и применение. Баку: Элм, 1998.
  6. Kh.M.Ibragimov, F.Abdullayeva, N.I.Guseynova. Experience of microbial enhanced oil recovery methods at Azerbaijan fields. SPE-177377-MS. SPE Annual Caspian Technical Conference & Exhibition, Baku, Azerbaijan, 4-6 November, 2015.
  7. Ф.С.Исмаилов, Б.А.Сулейманов, Х.М.Ибрагимов и др. Способ повышения нефтеотдачи пласта. Заявка на получение Евразийского патента 201700267, 2017.
  8. М.А.Мамедьяров, Ч.М.Шейдаев, Т.М.Мамедов и др. Способ повышения нефтеотдачи во вторичной добыче нефти. А.C. СССР № 1652337, 1991.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP20190200387

E-mail: rsabina73@mail.ru


E.M.Abbasov1, N.A.Ağayeva1, Ş.A.Kərimova2

1«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan; 2AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutu, Bakı, Azərbaycan

Layın deformasiyasını nəzərə alaraq qaz quyusunun inteqral modelləşdirilməsi


Layın deformasiyasını nəzərə alaraq lay–quyu sistemində qazın hərəkət tənlikləri həll edilərək inteqral model qurulur. Quyuağzı parametrlərdən istifadə edilərək vahid zamanda laydan quyuya axan qazın miqdarı və quyu dibi təzyiq təyin edilir.

Açar sözlər: filtrasiya; Laplace çevrilməsi; qazın hərəkəti; qaz axını; diferensial tənlik; kollektorun deformasiyası; elastik dalğalar.

Layın deformasiyasını nəzərə alaraq lay–quyu sistemində qazın hərəkət tənlikləri həll edilərək inteqral model qurulur. Quyuağzı parametrlərdən istifadə edilərək vahid zamanda laydan quyuya axan qazın miqdarı və quyu dibi təzyiq təyin edilir.

Açar sözlər: filtrasiya; Laplace çevrilməsi; qazın hərəkəti; qaz axını; diferensial tənlik; kollektorun deformasiyası; elastik dalğalar.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Э.М.Аббасов. Определение времени накопления жидкости в периодических газлифтных скважинах // Инженерно-физический журнал. -2013. -Т.86. -№2. -С. 310–317.
  2. Э.М.Аббасов, Х.А.Фейзуллаев. Математическое моделирование процессов течения газожидкостной смеси в пласте и в трубе с учетом динамической связи системы пласт-скважина //Журнал вычислительной математики и математической физики. -2016. -T. 56. -№ 1. -C. 142-154.
  3. Е.В.Баишев, Е.В.Гливенко, В.А.Губарь и др. О газоимпульсном воздействии на призабойную зону скважин //Известия РАН. Механика жидкости и газа. -2004. -№4. -С.84-90.
  4. И.К.Шайхутдинов. Расчет забойного давления и давления на приеме погружного насоса //Нефтяное хозяйство. -2004. -№ 11. -С.82-85.
  5. К.Б.Королев, Т.Н.Силкина, Е.В.Пугачев. Анализ применения адаптированного алгоритма пересчета забойного давления по данным устьевых замеров в скважинах механизированного фонда //Нефтяное хозяйство. -2006. -№ 12. -С. 114−117.
  6. Э.В.Соколовский, Л.И.Корниленко. К расчету давлений в глубоких фонтанных скважинах //Нефтяное хозяйство. -1968. -№ 7. -С. 34−37.
  7. Г.В.Пантелеев, Мьинт У.Сейн. Определение давления по стволу скважины без глубинных манометров // Нефтяное хозяйство. -1972. -№ 6. -С. 35−39.
  8. В.А.Левтеров. О расчете минимального забойного давления //Нефтяное хозяйство. -1970. -№ 12. -С. 45–48.
  9. Ю.А.Мясников, Н.С.Китайгородский, Н.М.Кульпина. К обработке кривых восстановления забойного давления интегральным методом И.А.Чарного и И.Д.Умрихина // Нефтяное хозяйство. -1971. -№ 6. -С. 36–40.
  10. Л.С.Лейбензон. Собрание трудов. Т.2. Подземная гидрогазодинамика. М.: Изд. Академии Наук СССР, 1953.
  11. И.А.Чарный. Подземная гидродинамика. М.: Гостотехиздат, 1963.
  12. А.Х.Мирзаджанзаде, О.Л.Кузнецов, К.С.Басниев, З.С.Алиев. Основы технологии добычи газа. М.: Недра, 2003.
  13. М.А.Гаджиев, Е.Горшков, Г.И.Джалалов. О притоке жидкости к забою несовешенной скважины в деформируемом пласте //Известия НАН Азербайджана. Серия «Науки о Земле». -2004. -№ 3. -C. 63-66.
  14. Э.М.Аббасов, Н.А.Aгаева. Определение поля давления в пласте, деформируемом коллектором, при виброволновом воздействии на него //Инженернофизический журнал. -2017. -Т. 90. -№1. -С.48-54.
  15. И.А.Чарный. Неустановившееся движение жидкости в трубах. М.: Недра, 1975.
  16. М.А.Гусейнзаде, Л.И.Дручина, О.Н.Петрова, М.Ф.Степанова. Гидродинамические процессы в сложных трубопроводных системах. М.: Недра, 1991.
  17. И.Г.Арамонович, Г.Л.Лунц, Э.Э.Эльсгольц. Функции комплексного переменного. Операционное исчисление. Теория устойчивости. М.: Наука, 1968.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP20190200388

E-mail: aelhan@mail.ru


A.E.Şikanov1, Yu.F.Juykov2, A.V.İlinskiy2, Ye.A.Şikanov2

1Milli Nüvə Tədqiqatları Universiteti «MİFİ», Moskva, Rusiya; 2Ali Məktəb Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının Geofiziki və Radiasiya Texnologiyaları İnstitutu, Moskva, Rusiya

Neytron karotaj üsullarının istifadəsi ilə ultrasəs təsiri zamanı neft layının keçiriciliyinin artmasının tədqiq edilməsi


Məqalədə neft quyusunun quyudibi zonasına ultrasəs dalğaları vasitəsilə akustik təsir prosesinin tədqiqat nəticələri gostərilmisdir. Akustik dalğanın güc sıxlığını və onun sönmə əmsalını qiymətləndirməyə imkan verən düsturlar alınmışdır. Neytron karotajın üç müxtəlif metodikası əsasında eksperimental olaraq quyudibi zonanın keçiriciliyinin artırılması üçün akustik təsirin səmərəliliyi göstərilmişdir. Sınaqlar Tatarstanın və Qərbi Sibirin neft obyektlərində aparılmışdır. Quyuda ultrasəs şüalandırıcının həddi intensivliyinin və neft layına səmərəli akustik təsirin dərinliyinin qiymətləndirilməsi üzrə məlumatlar göstərilmişdir.

Açar sözlər: neft; quyu; keçiricilik; debit; ultrasəs; akustik təsir; neytron nəzarəti.

Məqalədə neft quyusunun quyudibi zonasına ultrasəs dalğaları vasitəsilə akustik təsir prosesinin tədqiqat nəticələri gostərilmisdir. Akustik dalğanın güc sıxlığını və onun sönmə əmsalını qiymətləndirməyə imkan verən düsturlar alınmışdır. Neytron karotajın üç müxtəlif metodikası əsasında eksperimental olaraq quyudibi zonanın keçiriciliyinin artırılması üçün akustik təsirin səmərəliliyi göstərilmişdir. Sınaqlar Tatarstanın və Qərbi Sibirin neft obyektlərində aparılmışdır. Quyuda ultrasəs şüalandırıcının həddi intensivliyinin və neft layına səmərəli akustik təsirin dərinliyinin qiymətləndirilməsi üzrə məlumatlar göstərilmişdir.

Açar sözlər: neft; quyu; keçiricilik; debit; ultrasəs; akustik təsir; neytron nəzarəti.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. А.Ш.Гаралов, Б.А.Пресс, И.Ю.Сильвестрова, Р.С.Мамедова. Роль нефтегазового сектора в структуре мирового внутреннего валового продукта и анализ его изменения в долгосрочной перспективе //SOCAR Proceedings. - 2011. - №1. - С.58-63.
  2. Л.Х.Ибрагимов, И.Т.Мищенко, Д.К.Челоянц. Интенсификация добычи нефти. М.: Наука, 2000.
  3. О.М.Гимадиева, А.Е.Абишев, А.М.Курбанбаева. Оценка перехода от закачки пара к закачке подтоварной воды на опытном участке месторождения «Каражанбас» // SOCAR Proceedings. -2016. -№ 4. -С. 69-77.
  4. О.Л.Кузнецов, С.А.Ефимова. Применение ультразвука в нефтяной промышленности. М.: Недра, 1983.
  5. В.В.Атаманов, Ю.Ф.Жуйков, М.О.Зилонов. Экологическая безопасность и акустическое воздействие //Материалы международной научной конференции «Проблемы экологии и безопасности жизне-
    деятельности в XXI веке». Вып.3 /под общей ред. В.Н. Пряхина . – М : Норма, МАЭБП, 2002. - 230 с.
  6. М.И.Афанасенков, Ю.Ф.Жуйков, Л.Г.Кульпин и др. Многоцелевая технология реагентно-акустического воздействия и контроля //Нефтяное хозяйство. -2001. -№4. -C.40-45.
  7. Б.Ю.Богданович, М.С.Дмитриев, А.В.Ильинский и др. Формирователь температурного и акустического полей в скважине. Патент РФ № 168526, 2017.
  8. Ю.Ф.Жуйков, Л.В.Михайлов, Е.А.Шиканов. Математическое моделирование акустических волн в стохастической среде //Тазисы докладов международной конференции «Моделирование и исследование устойчивости динамических систем». Киев, 2003, -С.171.
  9. Ю.Г.Бессарабский, Е.П.Боголюбов, И.Г.Курдюмов и др. Излучатель нейтронов аппаратурно-методического комплекса импульсного нейтронного каротажа //Информационно-коммерческий вестник АИС «Каротажник». - 1995. - № 13. -С.83-85.
  10. Б.Ю.Богданович, А.В.Нестерович, А.Е.Шиканов, А.В.Ильинский, Е.А.Шиканов. Использование метода импульсного нейтронного реагентного контроля при акустическом воздействии на нефтяные пласты // Атомная энергия. -2013. -Т.114. -№ 3. -С. 177-180.
  11. Н.В.Бердоносова, Б.Ю.Богданович, А.В.Ильинский и др. Способ определения состояния продуктивного пласта импульсным нейтронным методом. Патент РФ № 2517824, 2014.
  12. Н.С.Шиланов, Б.Б.Хибаев, К.С.Байтенов. Особенности интерпретации каротажа по новым скважинам //SOCAR Proceedings. -2011. -№ 3. -С.16-19.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP20190200389

E-mail: aeshikanov14@mail.ru


S.Çunsin, Ç.Tsaysuy, L.Ruifan

İqtisadiyyat və İdarəetmə İnstitutu, Çin Neft Universiteti (Şərqi Çin), Tsidao, Çin

Şist qaz boru kəmərlərinin çəkilməsi üçün həllərin qəbulunun çoxfaktorlu üsulu ilə proqram-tövsiyyə


Yataqların kəşfiyyatı və işlənməsi prosesinin ayrılmaz hissəsi olan mövcud boru kəmərləri şist qazının istehlak bazarına çatdırılımasına müəyyən məhdudiyyətlər yaradır ki, buda onun komersialaşmasına təsir edir. Məqalədə, Çinin boru kəmərləri şəbəkəsinin cari vəziyyətini nəzərə almaqla, boru kəmərlərinin çəkilməsinin optimal marşrutuna tələbləri əsasında təsir edici amillərin indeksləşmə sistemi təklif edilir. Bu indeksləşmə sistemi əsasən təsiredici amillərin beş aspektini əhatə edir: mühəndislik, iqtisadiyyat, təhlükəsizlik, ətraf mühit və kommersiya potensialı. Bütün mümkün məhdudiyyətləri nəzərə almaqla, intuisionist qeyri-səlis çoxluqlara əsaslanan şist qazının nəql marşrutlarının layihələndirilməsində optimal həllərin qəbul edilməsi üçün çoxfaktorlu üsulu (HQÇÜ) təqdim edilmişdir. Nəqletmə marşrutlarının həll variantlarının nümunəsində, HQÇÜ əsasında həllərin qəbul edilməsi prosesi təqdim edilmişdir.

Açar sözlər: şist qaz boru kəməri; həllərin qəbul edilməsi üçün çoxfaktorlu üsul; boru kəmərlərinin marşrutlarının planlaşdırılması; intuisionist qeyri-səlis çoxluqlar.

Yataqların kəşfiyyatı və işlənməsi prosesinin ayrılmaz hissəsi olan mövcud boru kəmərləri şist qazının istehlak bazarına çatdırılımasına müəyyən məhdudiyyətlər yaradır ki, buda onun komersialaşmasına təsir edir. Məqalədə, Çinin boru kəmərləri şəbəkəsinin cari vəziyyətini nəzərə almaqla, boru kəmərlərinin çəkilməsinin optimal marşrutuna tələbləri əsasında təsir edici amillərin indeksləşmə sistemi təklif edilir. Bu indeksləşmə sistemi əsasən təsiredici amillərin beş aspektini əhatə edir: mühəndislik, iqtisadiyyat, təhlükəsizlik, ətraf mühit və kommersiya potensialı. Bütün mümkün məhdudiyyətləri nəzərə almaqla, intuisionist qeyri-səlis çoxluqlara əsaslanan şist qazının nəql marşrutlarının layihələndirilməsində optimal həllərin qəbul edilməsi üçün çoxfaktorlu üsulu (HQÇÜ) təqdim edilmişdir. Nəqletmə marşrutlarının həll variantlarının nümunəsində, HQÇÜ əsasında həllərin qəbul edilməsi prosesi təqdim edilmişdir.

Açar sözlər: şist qaz boru kəməri; həllərin qəbul edilməsi üçün çoxfaktorlu üsul; boru kəmərlərinin marşrutlarının planlaşdırılması; intuisionist qeyri-səlis çoxluqlar.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Z.Hussain, S.A.A.Naqvi, S.J.H.Kazmi, et al. Demarcation of right of way (ROW) and re-installation of damaged carkers of transmission pipeline in Balochistan, Pakistan through geomatics technologies: a case study of Zarghun to Quetta high pressure natural gas supply //Journal of Basic and Applied Sciences. -2015. -No.11. -P.52-61.
  2. Y.Liu, Y.Wang, M.Fu, et al. The interval mathematical model of optimization evaluation of gas pipeline design scheme //Natural Gas Technology. -2009. -No.3(5). -P.36-39.
  3. A.Chebouba. Multi objective optimization of line pack management of gas pipeline system //Journal of Physics: Conference Series. IOP Publishing. -2015. -No.574(1). -Article 012114.
  4. M.E.Pfetsch, A.Fügenschuh, B.Geißler, et al. Validation of nominations in gas network optimization: models, methods and solutions //Optimization Methods and Software. -2015. -No.30(1). -P.15-53.
  5. X.Wu, M.Li, W.Jia, et al. Optimal operation of trunk natural gas pipelines via an inertia-adaptive particle swarm optimization algorithm //Journal of Natural Gas Science and Engineering. -2014. -No.21. -P.10-18.
  6. A.H.A.Kashani, R.Molaei. Techno-economical and environmental optimization of natural gas network operation //Chemical Engineering Research and Design. -2014. -No.92(11). -P.2106-2122.
  7. R.Z.Ríos-Cercado, M.Borraz-Sánchez. Optimization problems in natural gas transportation systems: a state-of-the-art review //Applied Energy. -2015. -No.147. -P.536-555.
  8. Z.Xu. The integration method of interval intuitionistic fuzzy information and its application in decision making //Control and Decision. -2007. -No.22(2). -P.215-21.
  9. Z.Xu. Multi-attribute group decision - making method based on fuzzy language evaluation and GIOWA //Systems Science and Mathematics. -2004. -No.24(2). -P.218-224.
  10. Q.Zhang, Z.Fan. A sorting method of interval numbers in uncertain multi-attribute decision making //Systems Engineering: Theory & Practice. -1999.
  11. Z.Fan, T.You. Sensitivity analysis of attribute value based on weighted model in multi-attribute decision making //Journal of Northeastern University. -2002. -No.23(1). -P.83-86.
  12. G.Wei, Y.Wei. The interval number multi-attribute grey relational decision model with preference to the scheme //Chinese Management Science. -2008. -No.16(1). -P.158-162.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP20190200390

E-mail: jinchunqing@salyanoil.com


R.M.Əliquliyev, T.X.Fətəliyev, Ş.A.Mehdiyev

AMEA-nın İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu, Bakı, Azərbaycan

Sənaye əşyalarının interneti: neft-gaz kompleksində avtomatlaşdırmanın təkamülü


Müasir informasiya texnologiyalarının, o cümlədən əşyaların internetinin istifadəsi neft-qaz kompleksində istehsalın effektivliyinin artırılmasında mühüm rol oynayır. Bu sahədə həllər daim inkişaf edir və karbohidrogen ehtiyatlarının kəşfiyyatı və aşkarlanması sürətinin artırılması, neft hasilatının inkişaf etdirilməsi və insan sağlamlığı, təhlükəsizliyi və ətraf mühit üzrə risklərin azaldılması baxımından böyük üstünlüklər verir. Məqalə bu məsələlərin öyrənilməsinə və sənaye əşyalarının İnternetinə əsaslanan sistemin konseptual modelinin işlənməsinə həsr olunub.

Açar sözlər: əşyaların interneti; sənaye əşyalarının interneti; kiber-fiziki sistemlər; neft-qaz kompleksi; WSN; SCADA.

Müasir informasiya texnologiyalarının, o cümlədən əşyaların internetinin istifadəsi neft-qaz kompleksində istehsalın effektivliyinin artırılmasında mühüm rol oynayır. Bu sahədə həllər daim inkişaf edir və karbohidrogen ehtiyatlarının kəşfiyyatı və aşkarlanması sürətinin artırılması, neft hasilatının inkişaf etdirilməsi və insan sağlamlığı, təhlükəsizliyi və ətraf mühit üzrə risklərin azaldılması baxımından böyük üstünlüklər verir. Məqalə bu məsələlərin öyrənilməsinə və sənaye əşyalarının İnternetinə əsaslanan sistemin konseptual modelinin işlənməsinə həsr olunub.

Açar sözlər: əşyaların interneti; sənaye əşyalarının interneti; kiber-fiziki sistemlər; neft-qaz kompleksi; WSN; SCADA.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. W.Aldred, J.Bourque, M.Mannering, et al. Drilling automation //Oilfield Review. -2012. -Vol.24. -No.2. -P. 18-27.
  2. S.Martinotti, J.Nolten, J.A.Steinsbo. Digitizing oil and gas production. McKinsey & Company, 2014. https://www.mckinsey.com/industries/oil-and-gas/our-insights/digitizing-oiland-gas-production
  3. Recommendation ITU-T. Y.2060. Overview of the internet of things. 06/2012. https://www.itu.int/rec/T-REC-Y.2060-201206-I.
  4. R.Alguliyev, Y.Imamverdiyev, L.Sukhostat. Cyber-physical systems and their security issues //Computers in Industry. –2018. -Vol.100. -P. 212-223.
  5. E.A.Lee. Cyber-physical systems: Design challenges //Proceedings of the 11th IEEE International Symposium on Object-Oriented Real-Time Distributed Computing (ISORC). –2008. -P.363-369.
  6. R.Mohsin, A.Nauman, L.Hoa, et al. A critical analysis of research potential, challenges, and future directives in industrial wireless sensor networks //IEEE Communications Surveys and Tutorials. -2018. -Vol.20. -Issue 1. -P. 39-95.
  7. B.A.McAdams. Wireless sensor networks – applications in oil & gas. https://www. remotemagazine.com/main/articles/wireless-sensor-networks-applications-in-oil-gas.
  8. P.Zand, S.Chatterjea, K.Das, P.Havinga. Wireless industrial monitoring and control networks: The journey so far and the road ahead //Journal of Sensor and Actuator Networks. -2012. -Vol. 1. -P. 123-152.
  9. M.Reza Akhondi, A.Talevski, S.Carlsen, S.Petersen. Applications of wireless sensor networks in the oil, gas and resources industries //Proceedings of th 24th IEEE International Conference In Advanced Information Networking and Applications (AINA). -2010.
  10. S.A.Boyer. SCADA: supervisory control and data acquisition. International Society of Automation, 2004.
  11. W.Z.Khan, M.Y.Aalsalem, M.Kh.Khan, et al. A reliable internet of things based architecture for the oil and gas industry //Proceedings of the 19th International Conference on Advanced Communication Technology (ICACT). -2017. -P. 705-710.
  12. M.Cherkasov. Schneider electric. The concept of «Smart Field». http://portal-energo.ru/articles/details/id/950.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP20190200391

E-mail: secretary@iit.science.az