SOCAR Proceedings

SOCAR Proceedings

Published by "OilGasScientificResearchProject" Institute of State Oil Company of Azerbaijan Republic (SOCAR).

SOCAR Proceedings is published from 1930 and is intended for oil and gas industry specialists, post-graduate (students) and scientific workers.

Journal is indexed in Web of Science (Emerging Sources Citation Index), SCOPUS and Russian Scientific Citation Index, and abstracted in EI’s Compendex, Petroleum Abstracts (Tulsa), Inspec, Chemical Abstracts database.

S. A. Punanova, V. L. Şuster

Rusiya Elmlər Akademiyasının Neft və Qaz Problemləri İnstitutu, Moskva, Rusiya

Neft və qaz meqa anbarları: sistemləşdirmə, formalaşma şəraiti, təbii proseslərin yığılma miqyasına təsiri


İstər ənənəvi, istərsə də qeyri-ənənəvi şist, eləcə də çıxarılması çətin olan çoxözlülü neft və təbii bitumlu aşağı məsaməli kollektorlarında neft və qaz ehtiyatları baxımından böyük yataqların əmələ gəlməsi şərtləri
haqqında anlayışlar genişləndirilmişdir. Geoloji və geokimyəvi mühitin karbohidrogen yığılmasının miqyasına təsiri təhlil edilmişdir. 

Açar sözlər: neft; qaz; meqarezervuarlar; karbohidrogen yığılmaları; ehtiyyatlar; sahə və həcm; şist formasiyaları; ənənəvi və qeyri-ənənəvi kollektorlar.

İstər ənənəvi, istərsə də qeyri-ənənəvi şist, eləcə də çıxarılması çətin olan çoxözlülü neft və təbii bitumlu aşağı məsaməli kollektorlarında neft və qaz ehtiyatları baxımından böyük yataqların əmələ gəlməsi şərtləri
haqqında anlayışlar genişləndirilmişdir. Geoloji və geokimyəvi mühitin karbohidrogen yığılmasının miqyasına təsiri təhlil edilmişdir. 

Açar sözlər: neft; qaz; meqarezervuarlar; karbohidrogen yığılmaları; ehtiyyatlar; sahə və həcm; şist formasiyaları; ənənəvi və qeyri-ənənəvi kollektorlar.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Еременко, Н. А., Чилингар, Г. В. (1996). Геология нефти и газа на рубеже веков. Москва: Наука.
  2. Казаненков, В. А., Ершов, С. В., Рыжкова, С. В. и др. (2014). Геологическое строение и нефтегазоносность региональных резервуаров юры и мела в Карско-Ямальском регионе и прогноз распределения в них углеводородов. Геология нефти и газа, 1, 27–49.
  3. Имамвердиев, Н. А., Саттар-заде, Н. А. (2023). Геохимические особенности сопутствующих элементов Филизчайского колчедан-полиметаллического месторождения (южный склон Большого Кавказа). Scientific Petroleum, 1, 12-19.
  4. Шихмамедова, Т. Н., Абильгасанова, Л. Дж. (2023). Результаты сейсмофациального анализа для восстановления обстановки осадконакопления и прогноза в северо-абшеронской зоне поднятий. Scientific Petroleum, 1, 20-26.
  5. Конторович, А. Э., Фотиади, Э. Э., Демин, В. И. и др. (1981). Прогноз месторождений нефти и газа. Москва: Недра.
  6. Вассоевич, Н. Б., Архипов, А. Я., Бурлин, Ю. К. и др. (1970). Нефтегазоносный бассейн – основной элемент нефтегеологического районирования крупных территорий. Вестник МГУ, Серия «Геология», 5, 13–24.
  7. Хаин, В. Е., Соколов, Б. А. (1973). Современное состояние и дальнейшее развитие учения о нефтегазоносных бассейнах / в сборнике «Современные проблемы геологии и геохимии горючих ископаемых». Москва: Наука.
  8. Пунанова, С. А. (2022). Мегарезервуары углеводородов – аккумуляторы гигантских по запасам скоплений нефти и газа. SOCAR Proceedings, SI2, 39–51.
  9. Строганов, Л. В., Скоробогатов, В. А. (2004). Нефти и газы ранней генерации Западной Сибири. Москва: ООО Недра-Бизнесцентр.
  10. Пунанова, С. А., Виноградова, Т. Л. (2011). Геохимические особенности нефтей и конденсатов верхнего продуктивного комплекса севера Западной Сибири. Нефтехимия, 51(4), 280–290.
  11. Пунанова, С. А., Самойлова, А. В. (2022). Углеводородные мегарезервуары апт-сеноманских отложений северных регионов Западной Сибири. Экспозиция Нефть Газ, 4, 15–19.
  12. Карагодин, Ю. Н. (2006). Пространственно-временные закономерности концентраций гигантских скоплений нефти и газа Западной Сибири (системный подход). Георесурсы, 18(1), 28–30.
  13. Hein, F. J. (2017). Geology of bitumen and heavy oil: An overview. Journal of Petroleum Science and Engineering, 154, 551–563.
  14. Хисамов, Р. С., Бачков, А. П., Войтович, С. Е. и др. (2022). Геологические основы поисков и разведки месторождений сверхвязкой нефти в центральной части Волго-Уральской нефтегазоносной провинции. Казань: Наследие нашего народа.
  15. Мухаметшин, Р. З., Пунанова, С. А. (2014). Состав природных битумов Урало-Поволжья. Химия твердого топлива, 1, 58–70.
  16. Поляков, А. А., Блинова, В. Н., Каширцев, В. А., Смирнова, М. Е. (2011). Новые данные о геологическом строении Оленекского месторождения битумов и перспективах нефтегазоносности прилегающей территории. Нефтегазовая геология. Теория и практика, 6(3).
  17. Конторович, А. Э., Бурштейн, Л. М., Казаненков, В. А. и др. (2014). Баженовская свита – главный источник ресурсов нетрадиционной нефти в России. Актуальные проблемы нефти и газа, 2(10).
  18. Tao, Z. C., Yuan, S., Zhu, X., et al. (2009). Global importance of «continuous» petroleum reservoirs: Accumulation, distribution and evaluation. Petroleum Exploration and Development, 36(6), 669–682. 
  19. Прищепа, О. М., Баженова, Т. К., Никифорова, В. С. и др. (2022). Уточнение геохимических особенностей распределения органического вещества в доманиковых отложениях Тимано-Печорской НГП. Материалы 2-й Всероссийской научной конференции с участием иностранных ученых «Успехи органической геохимии».
    Новосибирск: ИПЦ НГУ.
  20. Родкин, М. В., Пунанова, С. А., Любушин, А. А. (2022). О негативных эффектах в районах добычи сланцевых углеводородов и их мониторинге. Научный журнал Российского газового общества, 4(36), 20–28.
  21. Punanova, S. A. (2022). Features of the trace element composition of carbonaceous formations. Moscow University Geology Bulletin, 77(5), 540–551.
  22. Шустер, В. Л. (2022). Особенности формирования и размещения крупных и гигантских по запасам месторождений нефти и газа в мегарезервуарах осадочных бассейнов. SOCAR Proceedings, SI2, 30–38.
  23. Скоробогатов, В. А. (2018). Крупнейшие, гигантские и уникальные осадочные бассейны мира и их роль в развитии газовой промышленности в XXI веке. «Neftegaz.RU», 10, 126–141.
  24. Высоцкий, В. И., Скоробогатов, В. А. (2021). Гигантские месторождения углеводородов России и мира. Перспективы новых открытий. Минеральные ресурсы России. Экономика и управление, 1-6, 20–25.
  25. Скоробогатов, В. А. (2003). Генетические причины уникальной газо- и нефтеносности Западно-Сибирского осадочного мегабассейна. Геология, геофизика и разработка нефтяных и газовых месторождений, 8, 8–14.
  26. Шустер, В. Л. (2022). Исследование нефтегазоносности мегарезервуаров в сложных геологических и природно-климатических условиях. Экспозиция Нефть Газ, 2, 26–29.
  27. Вышемирский, В. С., Конторович, А. Э., Трофимук, А. А. (1971). Миграция рассеянных битумоидов /Труды института геологии и геофизики, вып. 143. Новосибирск: «Наука», СО Академия наук СССР.
  28. Трофимук, А. А., Вышемирский, В. С., Дмитриев, А. Н. и др. (1971). Распознавание образов гигантских нефтяных месторождений /в книге «Проблемы нефтеносности Сибири». Новосибирск.
  29. Вышемирский, В. С., Дмитриев, А. Н., Трофимук, А. А. (1971). Поисковые признаки гигантских нефтяных месторождений. Специальный доклад (СД-8). VIII Мировой нефтяной конгресс. Москва: ВНИИОЭНГ. 
  30. Бостриков, О. И., Ларичев, А. И., Фомичев, А. С. (2011). Геохимические аспекты изучения нижнесреднеюрских отложений Западно-Сибирской плиты в связи с оценкой их УВ-потенциала. Нефтегазовая геология. Теория и практика, 6(3).
  31. Schuster, V. L., Punanova, S. A. (2021). Oil and gas potential of the deep-lying Jurassic and pre‑Jurassic deposits of the North of Western Siberia in unconventional traps. Georesources, 23(1), 30–41.
  32. Фомин, А. Н., Конторович, А. Э., Красавчиков, В. О. (2001). Катагенез органического вещества и перспективы нефтегазоносности юрских, триасовых и палеозойских отложений северных районов Западно-Сибирского мегабассейна. Геология и геофизика, 42(11-12), 1875–1887.
  33. Эпов, М. И., Шемин, Г. Г. (2017). Количественный прогноз нефтегазоносности региональных резервуаров юрских отложений севера Западной Сибири и акватории Карского моря. Геология нефти и газа, 4, 7–32.
  34. Лившиц, В. Р. (2019). Взаимосвязь законов распределения по массе залежей и месторождений углеводородов. Нефтегазовая геология. Теория и практика, 14(4).
  35. Пунанова, С. А. (2021). О классификационном разнообразии ловушек нефти и газа и геохимических критериях продуктивности сланцевых формаций. SOCAR Proceedings, SI2, 1-15.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200883

E-mail: punanova@mail.ru


L. A. Abukova1, T. N. Nazina2, S. N. Popov1, D. P. Anikeyev1

1Rusiya Elmlər Akademiyasının Neft və Qaz Problemləri İnstitutu, Moskva, Rusiya; 2REA, Biotexnologiya FTM, S.N. Vinoqradskiy adına Mikrobiologiya İnstitutu, Moskva, Rusiya

Yeraltı rezervuarlarda metan və hidrogenin birgə saxlanılması: müşayiət edən proseslərin proqnozu


Müəlliflər geoloji formasiyalarda hidrogenin yığılması və qorunması şərtlərinin öyrənilməsi, dünya təcrübəsinin ümumiləşdirilməsi və aparılmış eksperimental tədqiqatlarının əsasında real geoloji mühitdə, yüksək ehtimalla, yeraltı rezervuarlarda hidrogen və metanın birgə saxlanılması prosesləri ilə müşayiət olunacaq hidrokimyəvi, mikrobioloji, geomexaniki proseslərin inkişafını proqnozlaşdırırlar. Hidrogenin örtük vasitəsilə diffuziyası və mikroorqanizmlər tərəfindən istehlak nəticəsində itkisi də nəzərdən keçirilmişdir. Nəzəri həllər sintetik modellərdə hesablamalarla təsvir edilmişdir.

Açar sözlər: yeraltı qaz anbarı, hidrogen, metan, anaerob mikroorqanizmləri.

Müəlliflər geoloji formasiyalarda hidrogenin yığılması və qorunması şərtlərinin öyrənilməsi, dünya təcrübəsinin ümumiləşdirilməsi və aparılmış eksperimental tədqiqatlarının əsasında real geoloji mühitdə, yüksək ehtimalla, yeraltı rezervuarlarda hidrogen və metanın birgə saxlanılması prosesləri ilə müşayiət olunacaq hidrokimyəvi, mikrobioloji, geomexaniki proseslərin inkişafını proqnozlaşdırırlar. Hidrogenin örtük vasitəsilə diffuziyası və mikroorqanizmlər tərəfindən istehlak nəticəsində itkisi də nəzərdən keçirilmişdir. Nəzəri həllər sintetik modellərdə hesablamalarla təsvir edilmişdir.

Açar sözlər: yeraltı qaz anbarı, hidrogen, metan, anaerob mikroorqanizmləri.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Аксютин, О. Е., Ишков, А. Г., Романов, К. В., Тетеревлев, Р. В. (2021). Роль российского природного газа в развитии водородной энергетики. Энергетическая политика, 3(157), 6–19.
  2. Котельникова, С. А. (2002). Водородная энергетика: хранение водорода. Энергетические установки и технологии, 4, 64–70.
  3. Хан, С. А., Аверкиев, С. Е., Дорохин, В. Г. и др. (2022). Анализ мировых технологий получения и хранения водорода. Газовая промышленность, Спецвыпуск, 4, 60–64.
  4. Hassanpouryouzband, A., Adie, K., Cowen, T., et al. (2022). Geological hydrogen storage: Geochemical reactivity of hydrogen with sandstone reservoirs. ACS Energy Letters, 7, 2203–2210.
  5. Basniev, K. S., Omelchenko, F. A., Adzynova, F. A. (2010). Underground hydrogen storage problems in Russia. In: 18th World Hydrogen Energy Conference, Essen.
  6. Tarkowski, R. Perspectives of using the geological subsurface for hydrogen storage in Poland. International Journal of Hydrogen Energy, 42, 347−355.
  7. Барсук, Н. Е., Хайдина, М. П., Хан, С. А. (2018). «Зеленый» газ в газотранспортной системе Европы. Газовая промышленность, 10, 104–109.
  8. Макарян, И. А., Седов, И. В., Арутюнов, В. С. (2022). Метановодордные смеси как альтернативное экологически чистое топливо. Научный журнал Российского газового общества, 2(34), 76–94.
  9. Muhammed, N. S., Haq, B., Al Shehri, D., et al. (2022). A review on underground hydrogen storage: Insight into geological sites, influencing factors and future outlook. Energy Reports, 8, 461–499.
  10. Reitenbach, V., Ganzer, L., Albrecht, D., Hagemann, B. (2015). Influence of added hydrogen on underground gas storage: A review of key issues. Environmental Earth Sciences, 73, 6927−6937.
  11. Šmigáň, P., Greksák, M., Kozánkova, J., et al. (1990). Methanogenic bacteria as a key factor involved in changes of town gas stored in an underground reservoir. FEMS Microbiology Letters, 73, 221–224.
  12. Buzek, F., Onderka, V., Vančura, P., Wolf, I. (1994) Carbon isotope study of methane production in a town gas storage reservoir. Fuels, 73(5), 747–752.
  13. Truche, L., Jodin-Caumon, M. C., Lerouge, C., et al. (2013). Sulphide mineral reactions in clay-rich rock induced by high hydrogen pressure. Application to disturbed or natural settings up to 250 ◦C and 30 bar. Chemical Geology, 351, 217–228.
  14. Yekta, A. E., Pichavant, M., Audigane, P. (2018). Evaluation of geochemical reactivity of hydrogen in sandstone: Application to geological storage. Applied Geochemistry, 95, 182–194.
  15. Булатов, Г. Г. (1979). Подземное хранение водорода. Диссертация на соискание ученой степени кандидата технических наук. Москва: РГУНиГ.
  16. Исаев, В. П. (1995). Моделирование на ЭВМ физико-химических процессов нефтегазообразования. Материалы I-ой Международной конференции «Геохимическое моделирование и материнские породы нефтегазоносных бассейнов». Санкт-Петербург, Россия.
  17. Ларин, В. Н. (1975). Гипотеза изначально гидридной Земли. Москва: Недра.
  18. Левшунова, С. П. (1994). Водород и его биогеохимическая роль в образовании углеводородных газов в осадочных породах земной коры. Авторефеарт диссертации на соискание ученой степени доктора геололого-минералогических наук. Москва: МГУ.
  19. Молчанов, В. И. (1981). Генерация водорода в литосфере. Новосибирск: Наука.
  20. Соколов, В. А. (1971). Геохимия природных газов. Москва: Недра.
  21. Абрамова, О. П., Филиппова, Д. С. (2021). Геобиологические особенности хранения водород-метановых смесей в подземных резервуарах. SOCAR Proceedings, SI2, 66–74.
  22. Зайдельсон, М. И., Козин, А. Н. (1963). Пластовые воды палеозойских отложений Куйбышевского Поволжья. Труды «КуйбышевНИИ НП», 43–50.
  23. Матусевич, В. М., Ковяткина, Л. А. (2010). Нефтегазовая гидрогеология. Часть 1. Теоретические основы нефтегазовой гидрогеологии. Тюмень: ТюмГНГУ.
  24. Делия, С. В., Абукова, Л. А., Абрамова, О. П. и др. (2013). Особенности взаимодействия коллекторов, пластовых и технических вод при разработке нефтегазоконденсатного месторождения им. Ю. Корчагина. Нефтяное хозяйство, 3, 18–
  25. Абукова, Л. А., Карцев, А. А., Лашкевич, В. С., Иванова, В. Д. (2003). Механохимия поровых вод глинистых отложений в аспекте генезиса нефти и газа /в сборнике «Генезис нефти и газа». Москва: Институт проблем нефти и газа РАН.
  26. Иванова, А. Е., Борзенков, И. А., Тарасов, А. Л. и др. (2007). Микробиологические исследования на объектах подземного газового хранилища в процессе отбора газа. Микробиология, 76(4), 524–532.
  27. Абукова, Л. А., Абрамова, О. П. (2021). Прогноз гидрогеохимических эффектов в глинистых флюидоупорах при подземном хранении водорода с метаном. Георесурсы, 23(1), 118–126.
  28. Назина, Т. Н., Беляев, С. С. (2004).  Биологическое и метаболическое разнообразие микроорганизмов нефтяных месторождений. Труды Института микробиологии им. С.Н. Виноградского, 12, 289-316.
  29. Youssef, N., Elshahed, M. S., McInerney, M. J. (2009). Microbial processes in oil fields: culprits, problems and opportunities. Advances in Applied Microbiology, 66, 141–251.
  30. Cord-Ruwisch, R., Seitz, H. J., Conrad, R. (1988). The capacity of hydrogenotrophic anaerobic bacteria to compete for traces of hydrogen depends on the redox potential of the terminal electron acceptor. Archives of Microbiology, 149, 4, 350–357.
  31. Thauer, R. K., Jungermann, K., Decker, K. (1977). Energy conservation in chemotrophic anaerobic bacteria. Bacteriological Reviews, 41, 3, 100–180.
  32. Gregory, S. P., Barnett, M. J., Field, L. P., Milodowski, A. E. (2019). Subsurface microbial hydrogen cycling: natural occurrence and implications for industry. Microorganisms, 7, 53.
  33. Dopffel, N., Jansen, S., Gerritse, J. (2021). Microbial side effects of underground hydrogen storage – Knowledge gaps, risks and opportunities for successful implementation. International Journal of Hydrogen Energy, 46, 8594-8606.
  34. Magot, M., Ollivier, B., Patel, B.K.C. (2000). Microbiology of petroleum reservoirs. Antonie van Leeuwenhoek, 77, 103–116.
  35. Aüllo, T., Ranchou-Peyruse, A., Ollivier, B., Magot, M. (2013). Desulfotomaculum spp. and related gram-positive sulfate-reducing bacteria in deep subsurface environments. Frontiers in Microbiology, 4, 362.
  36. Wilhelms, A., Larter, S. R., Head, I., et al. (2000). Biodegradation of oil in uplifted basins prevented by deep–burial sterilization. Nature, 411, 1034–1037.
  37. Тарасов, А. Л., Борзенков, И. А., Черных, Н. А., Беляев, С. С. (2011). Выделение и изучение анаэробных микроорганизмов, участвующих в трансформации метанола в подземном хранилище газа. Микробиология, 80(2), 184–191.
  38. Тарасов, А. Л., Борзенков, И. А., Беляев, С. С. (2011). Исследование трофических связей анаэробных микроорганизмов из подземного хранилища газа в процессе утилизации метанола. Микробиология, 80(2), 192–199.
  39. Nazina, T. N., Shestakova, N. M., Ivoilov, V. S., et al. (2017). Radiotracer assay of microbial processes in petroleum reservoirs. Advances in Biotechnology & Microbiology, 2(4), 555591.
  40. Назина, Т. Н., Абукова, Л. А., Турова, Т. П. и др. (2021). Микробное разнообразие и возможная активность в водоносных горизонтах подземных хранилищ газа. Микробиология, 90(5), 589–600.
  41. Kalyuzhnaya, M. G., Yang, S., Rozova, O. N., et al. (2013). Highly efficient methane biocatalysis revealed in a methanotrophic bacterium. Nature Communications, 4, 2785.
  42. Jung, G.-Y., Rhee, S.-K., Han, Y.-S., So-Jeong Kim, S. J. (2020). Genomic and physiological properties of a facultative methane-oxidizing bacterial strain of Methylocystis sp. from a wetland. Microorganisms, 8,
  43. Jo, S. Y., Na Rhie, M., Jung, S. M., et al. (2020). Hydrogen production from methane by Methylomonas sp. DH-1 under micro-aerobic conditions. Biotechnology and Bioprocess Engineering, 25, 71–77.
  44. Miller, T. L., Wolin, M. J. (1985). Methanosphaera stadtmaniae gen. nov., sp. nov.: a species that forms methane by reducing methanol with hydrogen. Archives of Microbiology, 141, 116–122.
  45. Сафарова, Е. А., Филиппова, Д. С., Столяров, В. Е. (2021). Особенности эксплуатации объектов подземного хранения газа при совместном хранении метана и водорода. Научный журнал Российского газового общества, 3(31), 58–62.
  46. Абукова, Л. А., Филиппова, Д. С., Сафарова, Е. А. и др. (2021, март). Исследование гидрогеохимических и микробиологических особенностей Щелковского ПХГ в аспекте гибридного хранения природных газов. Материалы конференции Европейской ассоциации геологов и инженеров. Тюмень, Россия.
  47. Flesch, S., Pudlo, D., Albrecht, D., et al. (2018). Hydrogen underground storage – Petrographic and petrophysical variations in reservoir sandstones from laboratory experiments under simulated reservoir conditions. International Journal of Hydrogen Energy, 8, 1–14.
  48. Попов, С. Н., Зарипов, Р. Ш., Паршуков, А. В. (2013). Изменение физико-механических свойств пород ачимовских отложений Уренгойской группы месторождений в зависимости от пористости. Газовая промышленность, 8, 45–47.
  49. Попов, С. Н. (2014). Вариации прочностных свойств пород ачимовских отложений Уренгойской группы месторождений в зависимости от пористости. Нефтепромысловое дело, 12, 38–42.
  50. Teatini, P., Ferronato, M., Franceschini, A., et al. (2018, January). Gas storage in compartmentalized reservoirs: a numerical investigation on possible «unexpected» fault activation. In: 53rd US Rock Mechanics/Geomechanics Symposium, New York, ARMA19–1991.
  51. Wei, X., Zhang, J., Li, Q., et al. (2019). Fault slippage and its permeability evolution during supercritical CO2 fracturing in layered formation. Oil & Gas Science and Technology – Revue IFP Energies nouvelles, 74, 76.
  52. Katarzyna, L., Radosław, T. (2019). Numerical simulation of hydrogen injection and withdrawal to and from a deep aquifer in NW Poland. International Journal of Hydrogen Energy, 45(3), 2068-2083.
  53. Abukova, L. A., Zakirov, S. N., Anikeev, D. P., Zakirov, E. S. (2020, October). Formation of an effective hydrogen storage in an aquifer and control of its parameters. SPE 201999-MS. In: SPE Russian Petroleum Technology Conference. Society of Petroleum Engineering.
  54. Anikeev, D. P., Zakirov, E. S., Indrupskiy, I. M., Anikeeva, E. S. (2020, October). Estimation of diffusion losses of hydrogen during the creation of its effective storage in an aquifer. SPE 206614-MS. In: SPE Russian Petroleum Technology Conference. Society of Petroleum Engineering.
  55. Аникеев, Д. П., Закиров, Э. С., Индрупский, И. М., Аникеева, Э. С. (2022). Разработка методики оценочного 3D геолого-технологического моделирования подземного хранения водорода совместно с метаном с учетом жизнедеятельности бактерий. Актуальные проблемы нефти и газа, 3(38), 39–55.
  56. (2022). Аналитический доклад «Водород: формирование рынка и перспективы России». Москва: ИПЕМ.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200884

E-mail: abukova@ipng.ru


D. S. Filippova

Rusiya Elmlər Akademiyasının Neft və Qaz Problemləri İnstitutu, Moskva, Rusiya

Geoloji mühitdə hidrogen: generasiya və akkumulyasiya xüsusiyyətləri


Məqalədə hidrogenin müxtəlif tektonik və geoloji-geokimyəvi şəraitdə yığılmasının xüsusiyyətləri müzakirə olunur, Yerin qaz komponenti olan hidrogenin təbiəti, hidrogenin qaz qarışıqlarında digər qazlarla nisbəti, hidrogenin generativ mənbələrinin əhəmiyyəti, müxtəlif spesifik geoloji proseslərə istehlakı müzakirə olunur. Hidrogen yığılmasının aşkarlanması perspektivləri üçün ərazilərin qiymətləndirilməsi üçün ayrıca meyarlar təklif olunur. Kimyəvi və enerji mənbəyi kimi sonrakı istifadəsinin xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla təbii hidrogenin axtarış istiqamətləri ilə bağlı müəllifin şəxsi baxışı ifadə olunur. 

Açar sözlər: təbii hidrogen; serpentinizasiya; suyun radiolizi; metanogenez; asetogenez; sulfatreduksiya.

Məqalədə hidrogenin müxtəlif tektonik və geoloji-geokimyəvi şəraitdə yığılmasının xüsusiyyətləri müzakirə olunur, Yerin qaz komponenti olan hidrogenin təbiəti, hidrogenin qaz qarışıqlarında digər qazlarla nisbəti, hidrogenin generativ mənbələrinin əhəmiyyəti, müxtəlif spesifik geoloji proseslərə istehlakı müzakirə olunur. Hidrogen yığılmasının aşkarlanması perspektivləri üçün ərazilərin qiymətləndirilməsi üçün ayrıca meyarlar təklif olunur. Kimyəvi və enerji mənbəyi kimi sonrakı istifadəsinin xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla təbii hidrogenin axtarış istiqamətləri ilə bağlı müəllifin şəxsi baxışı ifadə olunur. 

Açar sözlər: təbii hidrogen; serpentinizasiya; suyun radiolizi; metanogenez; asetogenez; sulfatreduksiya.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Полякова, Т. В. (2012). Состояние и перспективы водородной энергетики в России и мире. Вестник МГИМО-Университета, 1, 156-164.
  2. Мастепанов, А. М. (2020). Водородная энергетика России: состояние и перспективы. Энергетическая политика, 12, 54–65.
  3. Smil, V. (2010). Energy transitions: history, requirements, prospects. Santa Barbara: Praeger/ABC CLIO.
  4. Литвиненко, В. С., Цветков, П. С., Двойников, М. В., Буслаев, Г. В. (2020). Барьеры реализации водородных инициатив в контексте устойчивого развития глобальной энергетики. Записки Горного института, 244, 428-438.
  5. Поспеев, А. В. (2021). Изначально гибридная Земля: гипотеза и реальность. Геодинамика и тектонофизика, 12, 3.
  6. Полеванов, В. П. (2002). Природный водород. Предварительное руководство для поисков. Недропользование XXI век, 2(94), 4 –11.
  7. Prinzhofer, A, Tahara Cissé, C. S., Diallo, A. B. (2018). Discovery of a large accumulation of natural hydrogen in Bourakebougou (Mali). International Journal of Hydrogen Energy, 43(42), 19315-19326.
  8. Zgonnik, V. (2020). The occurrence and geoscience of natural hydrogen: A comprehensive review. Earth-Science Reviews, 203, 103140.
  9. Neal, C., Stanger, G. (1983). Hydrogen generation from mantle source rocks in Oman. Earth and Planetary Science Letters, 66, 315–320.
  10. Coveney, R. M., Goebel, Jr, E. D., Zeller, E. J., et al. (1987). Serpentinization and the origin of hydrogen gas in Kansas. AAPG Bulletin, 71(1), 39-48.
  11. Абукова, Л. А., Назина, Т. Н., Попов, С. Н., Аникеев, Д. П. (2023). Хранение водорода совместно с метаном в подземных резервуарах: прогноз сопутствующих процессов. SOCAR Proceedings, SI2, 29-41.
  12. Соколов, В. А. (1966). Геохимия газов земной коры и атмосферы. Москва: Недра.
  13. Мархинин, Е. К. (1985). Вулканизм. Москва: Недра.
  14. Леин, А. Ю., Богданов, Ю. А., Сагалевич, А. М. и др. (2004). Новый тип гидротермального поля на Срединно-Атлантическом хребте (поле Лост-Сити, 30° с.ш.). Доклады Российской Академии Наук, 394(3), 380-383.
  15. Баженова, О. К., Леин, А. Ю., Арефьев, О. А., Пересыпкин, В. И. (2001). Новые доказательства биогенной природы углеводородов в гидротермальных сульфатных рудах Рейнбоу (Срединно-Атлантический хребет). Доклады Российской Академии Наук, 378(3), 369-382.
  16. Шакиров, Р. Б. (2014). Особенности химического и изотопного состава углеводородных газов вулканов Менделеева и Головина (о. Кунашир). Геохимия, 3, 267–279.
  17. Вовк, И. Ф. (1979). Радиолиз подземных вод и его геохимическая роль. Москва: Недра.
  18. Сметанников, А. Ф. (2011). Об образовании водорода при радиолизе кристаллизационной воды карналлита и возможные следствия этого явления. Геохимия, 9, 971-980.
  19. Трофимук, А. А., Молчанов, В. И., Параев, В. В. (1998). Особенности геодинамических обстановок формирования гигантских месторождений нефти и газа. Геология и геофизика, 39(5), 673-682.
  20. Ларин, В. Н. (1982). Гипотеза об изначально гидридной Земле. Москва: Недра.
  21. Левшунова, С. П. (1994). Водород и его биохимическая роль в образовании углеводородных газов в осадочных породах земной коры. Диссертация на соискание ученой степени доктора геолого-минералогических наук. Москва: ВНИГИ.
  22. Нестеров, И. И. (2009). Фундаментальные основы формирования залежей нефти и природных газов, их поисков, разведки и разработки. Геология и геофизика, 50(4), 425–433.
  23. Навроцкий, О. К. (1990). Эволюционно-геохимические условия генерации УВ и формирование их залежей в подсолевых отложениях (на примере Прикаспийской НГП). Диссертация на соискание ученой степени доктора геолого-минералогических наук. Ленинград: ВННИГИ.
  24. Удодов, П. А., Коробейникова, Е. С., Рассказов, Н. М. и др. (1981). Поровые воды как среда обитания микроорганизмов. Новосибирск: Наука.
  25. Шварцев, С. Л., Коробейникова, Е. С., Назаров, А. Д. и др. (1994). Химический и микробиологический состав физически связанных вод юго-востока Западной Сибири. Геология и геофизика, 3, 70–79.
  26. Абукова, Л. А., Карцев, А. А., Лашкевич, В. С., Иванов, В. Д. (2003). Механохимия поровых вод глинистых отложений в аспекте генезиса нефти и газа /в сборнике статей «Генезис нефти и газа». Москва.
  27. Абукова, Л. А., Волож, Ю. А., Дмитриевский, А. Н., Антипов, М. П. (2019). Геофлюидодинамическая концепция поисков скоплений углеводородов в земной коре. Геотектоника, 3, 79–91.
  28. Das, D. (2001). Hydrogen production by biological processes: A survey of literature. International Journal of Hydrogen Energy, 26, 13–28.
  29. Литти, Ю. В., Ковалев, А. А., Ковалев, Д. А. и др. (2020). Характеристики процесса получения биоводорода из простых и комплексных субстратов с разным биополимерным составом. Альтернативная энергетика и экология, 25-27(347-349), 107-121.
  30. Rezania, S., Md Din, M. F., Taib, S. M., et al. (2017). Review on fermentative biohydrogen productionfrom water hyacinth, wheat straw and rice strawwith focus on recent perspectives. International Journal of Hydrogen Energy, 42(33), 20955-20969.
  31. Исаев, В. П. (1991). Термодинамические аспекты геохимии природных газов. Иркутск: Иркутский университет.
  32. Abramova, O. P., Filippova, D. S. (2021). Geobiological features of storage hydrogen-methane mixtures in underground reservoirs. SOCAR Proceedings, SI2, 66-74.
  33. Liu, J., Liu, Q., Xu, H., et al. (2023). Genesis and energy significance of natural hydrogen. Unconventional Resources, 3, 176-182.
  34. Prinzhofer, P. A., Moretti, I., Francolin, J. (2019). Natural hydrogen continuous emission from sedimentary basins: the example of a Brazilian H2-emitting structure. Hydrogen Energy, 44, 5676–5685.
  35. Глотов, В. Е. (2023). Особенности распространения и перспективы открытия скоплений водорода в газах подземных вод Северо-Востока России. Актуальные проблемы нефти и газа, 1(40).
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200885

E-mail: filippovads@ipng.ru


E. A. Sidorçuk, S. A. Dobrınina

Rusiya Elmlər Akademiyasının Neft və Qaz Problemləri İnstitutu, Moskva, Rusiya

Müasir geodinamika əsasında karbohidrogen ehtiyatlarının yerləşməsinin dəqiqləşdirilməsi


Məqələdə geodinamik proseslərin karbohidrogen yığılmalarının təbii meqarezervuarlarda yerləşməsinə təsirinin bəzi nəzəri zəmin aspektlərinə baxılmışdır. Orta Sibirin nisbətən kiçik bir ərazidə çox sayda böyük və unikal neft və qaz yatağının kəşf olunduğu hissəsi tədqiq üçün çox maraqlıdır. Göstərilir ki, tədqiq olunan ərazidə karbohidrogen yataqları ehtiyatların miqdarına görə qruplara bölünmüşdür. Bu, bölgənin geoloji tarixində baş verən geodinamik proseslərlə izah edilə bilər. Çay şəbəkəsinin rəsm xüsusiyyətləri "itələnmiş blok" tipli yerli geodinamik parametrlər kimi interpretasiya olunmuşdur. Yerli geodinamik şəraitin parametrləri ilə neft və qazın yığılma miqyası arasında əlaqə qeyd olunur.

Açar sözlər: geodinamik proseslər; ehtiyatlarına görə iri və unikal yataqları; təbii meqarezervuarları; geodinamiki şərait; neft-qaz yığılmalarının miqyası.

Məqələdə geodinamik proseslərin karbohidrogen yığılmalarının təbii meqarezervuarlarda yerləşməsinə təsirinin bəzi nəzəri zəmin aspektlərinə baxılmışdır. Orta Sibirin nisbətən kiçik bir ərazidə çox sayda böyük və unikal neft və qaz yatağının kəşf olunduğu hissəsi tədqiq üçün çox maraqlıdır. Göstərilir ki, tədqiq olunan ərazidə karbohidrogen yataqları ehtiyatların miqdarına görə qruplara bölünmüşdür. Bu, bölgənin geoloji tarixində baş verən geodinamik proseslərlə izah edilə bilər. Çay şəbəkəsinin rəsm xüsusiyyətləri "itələnmiş blok" tipli yerli geodinamik parametrlər kimi interpretasiya olunmuşdur. Yerli geodinamik şəraitin parametrləri ilə neft və qazın yığılma miqyası arasında əlaqə qeyd olunur.

Açar sözlər: geodinamik proseslər; ehtiyatlarına görə iri və unikal yataqları; təbii meqarezervuarları; geodinamiki şərait; neft-qaz yığılmalarının miqyası.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Сивкова, Е. Д., Бабина, Е. О., Ступакова, А. В. и др. (2022). Влияние структурных перестроек на нефтегазоносность восточной части Енисей-Хатангского прогиба. Георесурсы, 24(2), 93-112.
  2. Имамвердиев, Н. А., Саттар-заде, Н. А. (2023). Геохимические особенности сопутствующих элементов Филизчайского колчедан-полиметаллического месторождения (южный склон Большого Кавказа). Scientific Petroleum, 1, 12-19.
  3. Шихмамедова, Т. Н., Абильгасанова, Л. Дж. (2023). Результаты сейсмофациального анализа для восстановления обстановки осадконакопления и прогноза в северо-абшеронской зоне поднятий. Scientific Petroleum, 1, 20-26.
  4. (2022). Государственный баланс полезных ископаемых (ГБЗ ПИ) на 01.01.2022: Газы горючие; Конденсат; Нефть. ЯНАО, Красноярский край.
  5. Sidorchuk, Е. А., Dobrynina, S. А. (2022). Influence of reservoir characteristics on size of hydrocarbon reserves in natural reservoirs. SOCAR Proceedings, SI2, 23-29.
  6. Ульмасвай, Ф. С., Сидорчук, Е. А., Добрынина, С. А. (2020). Естественные классы крупности запасов УВ зоны сочленения Западной Сибири и Сибирской платформы. Экспозиция Нефть Газ, 1, 9-13.
  7. Исаев, А. В., Поляков, А. А. (2019). Пайяхская зона нефтегазонакопления – трудноизвлекаемая нефть Таймыра. Нефтегазовая геология. Теория и практика, 14(4).
  8. (2004). Осадочные бассейны: методика изучения, строение и эволюция: монография /под ред. Леонова, Ю. Г., Воложа, Ю. А. Москва: Научный мир.
  9. Ульмасвай, Ф. С., Сидорчук, Е. А., Добрынина, С. А. (2018). Геодинамические напряжения как проявление тектонических механизмов нефтегазонакопления на больших глубинах. Актуальные проблемы нефти и газа, 3(22), 1-8.
  10. Сидорчук, Е. А., Добрынина, С. А. (2022). Геодинамические критерии прогноза нефтегазовых скоплений в сложнопостроенных резервуарах. Нефтегазовая геология. Теория и практика, 17(2), 1-16.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200886

E-mail: elena_sidorchuk@mail.ru


A. N. Boqdanov, P. V. Xmırov

Neft və Qaz Yataqlarının Geologiyası və Kəşfiyyatı İnstitutu, Daşkənd, Özbəkistan Respublikası

Özbəkistan Respublikasının karbohidrogen xammal bazası – artım və hasilat strukturu


Məqalədə Özbəkistan Respublikasının mövcud, aktual karbohidrogen xammal bazasına baxılır. Aşkar edilmiş neft və qaz yataqlarının sayı, onların mənimsənilmə dərəcəsinə, flüidlərin növünə və ehtiyatların miqdarına görə respublikanın neft-qaz rayonları üzrə paylanması haqqında qısa məlumat verilir. Neft-qaz rayonları kontekstində ilkin toplam ehtiyatların payı göstərilir. İki vaxt mərhələsində – 1991-ci ilə qədər və 1991-ci ildən hazırki dövrə qədər aparılan geoloji-kəşfiyyat işlərinin nəticələri haqqında məlumat verilir ki, burada da birinci və ikinci mərhələlərdə sənaye ehtiyatlarının artım templəri və toplam neft-qaz hasilatının paylanması nəzərdən keçirilir. Təqdim olunan məlumatlardan görünür ki, Özbəkistan Respublikasında karbohidrogen ehtiyatlarının əsas artımı unikal və iri miqyaslı karbohidrogen yataqlarının kəşfi hesabına əldə edilmişdir. Faktiki materialın təhlilinin nəticələrinə əsasən, Özbəkistan Respublikasının yer təkinin yüksək potensiala malik olması və proqnozlaşdırılan mühim karbohidrogen ehtiyatlarının nəzərə alınması ilə uzunmüddətli perspektivdə geoloji-kəşfiyyat işlərinin aparılmasının məqsədəuyğunluğu haqqında nəticə çıxarılmışdır. 

Açar sözlər: yataq; neft; qaz; karbohidrogenlər; ehtiyatlar; neftqazlılıq; ilkin toplam ehtiyatlar.

Məqalədə Özbəkistan Respublikasının mövcud, aktual karbohidrogen xammal bazasına baxılır. Aşkar edilmiş neft və qaz yataqlarının sayı, onların mənimsənilmə dərəcəsinə, flüidlərin növünə və ehtiyatların miqdarına görə respublikanın neft-qaz rayonları üzrə paylanması haqqında qısa məlumat verilir. Neft-qaz rayonları kontekstində ilkin toplam ehtiyatların payı göstərilir. İki vaxt mərhələsində – 1991-ci ilə qədər və 1991-ci ildən hazırki dövrə qədər aparılan geoloji-kəşfiyyat işlərinin nəticələri haqqında məlumat verilir ki, burada da birinci və ikinci mərhələlərdə sənaye ehtiyatlarının artım templəri və toplam neft-qaz hasilatının paylanması nəzərdən keçirilir. Təqdim olunan məlumatlardan görünür ki, Özbəkistan Respublikasında karbohidrogen ehtiyatlarının əsas artımı unikal və iri miqyaslı karbohidrogen yataqlarının kəşfi hesabına əldə edilmişdir. Faktiki materialın təhlilinin nəticələrinə əsasən, Özbəkistan Respublikasının yer təkinin yüksək potensiala malik olması və proqnozlaşdırılan mühim karbohidrogen ehtiyatlarının nəzərə alınması ilə uzunmüddətli perspektivdə geoloji-kəşfiyyat işlərinin aparılmasının məqsədəuyğunluğu haqqında nəticə çıxarılmışdır. 

Açar sözlər: yataq; neft; qaz; karbohidrogenlər; ehtiyatlar; neftqazlılıq; ilkin toplam ehtiyatlar.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Мирзоев, Д. А. (2021). Принципиальные особенности освоения нефтегазовых ресурсов континентального шельфа. SOCAR Proceedings, 1, 78-82.
  2. Абдуллаев, Г. С., Богданов, А. Н. (2013). Проблемные вопросы отечественной геологоразведки на нефть и газ. Узбекский журнал нефти и газа, 4, 10-16.
  3. Абдуллаев, Г. С., Богданов, А. Н., Эйдельнант, Н. К. (2019). Месторождения нефти и газа Республики Узбекистан. Ташкент: Zamin Nashr.
  4. Конторович, А. Э., Фотиади, Э. Э., Демин, В. И., Леонтович, В. Б. (1981). Прогноз месторождений нефти и газа. Москва: Недра.
  5. Крылов, Н. А. (1984). Исследование геологоразведочного процесса на нефть и газ. Теоретические основы поисков, разведки и разработки месторождений нефти и газа. Москва: Наука.
  6. Пунанова, С. А. (2021). О классификационном разнообразии ловушек нефти и газа и геохимических критериях продуктивности сланцевых формаций. SOCAR Proceedings, SI2, 1-15. 
  7. Шустер, В. Л. (2022). Особенности формирования и размещения крупных и гигантских по запасам месторождений нефти и газа в мегарезервуарах осадочных бассейнов. SOCAR Proceedings, SI2, 30-38.
  8. Шихмамедова, Т. Н., Абильгасанова, Л. Дж. (2023). Результаты сейсмофациального анализа для восстановления обстановки осадконакопления и прогноза в Северо-Абшеронской зоне поднятий Scientific Petroleum, 1, 20-26. 
  9. Искендеров, М. М., Абузарова, А. Г., Керимова, Е. Г., Гумбатов, A. С. (2023). Неоднородность пластов-коллекторов калинской свиты (на примере месторождения «Нефт Дашлары»). Scientific Petroleum, 1, 6-11.
  10. Абдуллаев, Г. С., Бабаджанов, Т. Л., Эйдельнант, Н. К. и др. (2009). Особенности строения и нефтегазовые перспективы доюрского комплекса пород Бухаро-Хивинского региона. Ташкент: Solar-Colorit.
  11. Богданов, А. Н. (2019). Современное состояние и структура углеводородной базы Республики Узбекистан. Нефтяная провинция, 4(20), 36-48.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200887

E-mail: bogdalex7@yandex.ru


İ. F. Yusupova, Q. Y. İsayeva

Rusiya Elmlər Akademiyasının Neft və Qaz Problemləri İnstitutu, Moskva, Rusiya

Domanik çöküntülər Həştərxan karbonat massivinin rezervuarının tərkib hissəsi kimi


Məqələnin tədqiqat obyekti aşağı Devon-Fransk kompleksinin rezervuarını izolyasiya edən zonal şin rolunu oynayan Həştərxan karbonat massivinin (Xəzəryanı neft-qaz vilayəti) yüksək karbonlu domanik çöküntüləridir. Nəzərə alınan çöküntülərin izolyasiya qabiliyyətinə təsir edən xüsusiyyətlər qeyd olunur: çoxtəbəqəli quruluş, mürəkkəb laylanma effekti, epigenetik gil materialının əmələ gəlməsi. Üzvi materialın kəsilişinin domnik hissəsindəki tərkibinin geyri bircinsliyi süxurların həcm və geomekanik xüsusiyyətlərinə təsir etdiyi irəli sürülür. Domanik təbəqələrinin özəlliyi - süxur əmələ gətirən komponentlərdən biri olan bərk üzvi maddələrlə zənginləşməsi vurğulanmışdır. Domanik yataqlarının mühüm neft – qaz – ana funksiyaları haqqında fikirlər dəstəklənir. Domanik süxurların (1) neft – qaz – ana qatı, (2) avtoxton karbohidrogenlər üçün kollektor, (3) əsas çöküntülər üçün regional şinlər kimi geoloji rolu barədə fikirlər genişlənmişdir, bu da in situ mexanizmi ilə nəzərdən keçirilən lay daxilində KH toplanmasının yaranmasının vacibliyini vurğulanmışdır. Domanik yataqlarının neft-qaz laylarında və neft-qaz yığılmasında potensialını təfərrüatlandıran gələcək tədqiqat sahələri üçün təkliflər verilmişdir. 

Açar sözlər: domanik süxurları; şin; rezervuar; üzvi maddələr; karbohidrogenlər; Xəzəryanı neftli-qazlı hövzə.

Məqələnin tədqiqat obyekti aşağı Devon-Fransk kompleksinin rezervuarını izolyasiya edən zonal şin rolunu oynayan Həştərxan karbonat massivinin (Xəzəryanı neft-qaz vilayəti) yüksək karbonlu domanik çöküntüləridir. Nəzərə alınan çöküntülərin izolyasiya qabiliyyətinə təsir edən xüsusiyyətlər qeyd olunur: çoxtəbəqəli quruluş, mürəkkəb laylanma effekti, epigenetik gil materialının əmələ gəlməsi. Üzvi materialın kəsilişinin domnik hissəsindəki tərkibinin geyri bircinsliyi süxurların həcm və geomekanik xüsusiyyətlərinə təsir etdiyi irəli sürülür. Domanik təbəqələrinin özəlliyi - süxur əmələ gətirən komponentlərdən biri olan bərk üzvi maddələrlə zənginləşməsi vurğulanmışdır. Domanik yataqlarının mühüm neft – qaz – ana funksiyaları haqqında fikirlər dəstəklənir. Domanik süxurların (1) neft – qaz – ana qatı, (2) avtoxton karbohidrogenlər üçün kollektor, (3) əsas çöküntülər üçün regional şinlər kimi geoloji rolu barədə fikirlər genişlənmişdir, bu da in situ mexanizmi ilə nəzərdən keçirilən lay daxilində KH toplanmasının yaranmasının vacibliyini vurğulanmışdır. Domanik yataqlarının neft-qaz laylarında və neft-qaz yığılmasında potensialını təfərrüatlandıran gələcək tədqiqat sahələri üçün təkliflər verilmişdir. 

Açar sözlər: domanik süxurları; şin; rezervuar; üzvi maddələr; karbohidrogenlər; Xəzəryanı neftli-qazlı hövzə.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Абукова, Л. А., Шустер, В. Л. (2016). Перспективы развития нефтегазового комплекса России. Экспозиция Нефть Газ, 7(53), 12–15.
  2. Кравченко, К. Н. (2003). Богатство и фазовое состояние нафтидных бассейнов – функция онтогенеза и минимизации потерь нефти, газа и природного битума. Отечественная геология, 1, 17–27.
  3. Волож, Ю. А., Парасыны, В. С. (2008). Астраханский карбонатный массив: Строение и нефтегазоносность. Москва: Научный мир.
  4. Сахибгареев, Р. С., Курышев, А. Д. (1990). Особенности формирования пород-коллекторов Астраханского газоконденсатного месторождения в процессе формирования залежей. Москва: ВНИГРИ.
  5. Жансеркеева, А. А., Афонин, И. В. (2022). Геохимическая характеристика доманикоидных позднедевонских отложений Кобланды-Тамдинского выступа. Нефть и газ, 6(132), 20-33.
  6. Комаров, А. Ю., Тинакин, О. В., Ильин, А. Ф., Захарчук, В. А. (2009). Особенности распределения нефтегазоносных комплексов терригенного девона на Астраханском своде. Геология нефти и газа, 3, 36-40.
  7. Митрофанов, В. З., Акимова, А. А., Гусев, А. Н., Карпов, В. П. (1981). К природе углеводородных газов приповерхностных отложений бортового уступа Прикаспийской впадины. Материалы всесоюзного совещания по геохимии углерода. АН СССР, Отделение геологии, геофизики и геохимии.
  8. Волож, Ю. А., Гогоненков, Г. Н., Делия, С. В. и др. (2019). Углеводородный потенциал глубоких горизонтов астраханской зоны нефтегазонакопления: проблемы и решения. Геотектоника, 3, 3–23.
  9. Ступакова, А. В., Калмыков, Г. А., Коробова, Н. И. и др. (2017). Доманиковые отложения Волго-Уральского бассейна – типы разреза, условия формирования и перспективы нефтегазоносности. Георесурсы, 1, 112–124.
  10. Юсупова, И. Ф., Фадеева, Н. П., Шарданова, Т. А. (2019). Влияние повышенной концентрации органического вещества на свойства пород. Георесурсы, 21(2), 183–184.
  11. Лебедева, Г. В. (1988). Методика изучения вещественного состава доманикитов при прогнозе нефтегазоносности. Методы оценки сложных коллекторов. Москва: ВНИГРИ.
  12. Гафурова, Д. Р., Корост, Д. В., Козлова, Е. В. и др. (2017). Изменение пустотного пространства различных литотипов керогенонасыщенных пород доманиковой формации при разных скоростях нагрева. Георесурсы, 19(3), 2, 255 – 263.
  13. Зубков, М. Ю., Федорова, Т. А. (1989). Гидротермальные вторичные коллекторы в черных сланцах. Геология нефти и газа, 6, 26–30.
  14. Газизов, М. С. (1971). Карст и его влияние на горные работы (в условиях Прибалтийского сланцевого бассейна). Москва: Наука.
  15. Абукова, Л. А., Юсупова, И. Ф., Абрамова, О. П. (2014). Роль органического вещества сланцевой залежи в формировании ее проницаемости на раннекатагенном этапе. Химия твердого топлива, 48(2), 19-24.
  16. Юсупова, И. Ф. (2019). Роль органического вещества в формировании свойств сланцевой залежи. Доклады Академии наук, 484(1), 220–223.
  17. Гатиятуллин, Н. С., Тарасов, Е. А., Ананьин, В. В. (2005). Оценка перспектив нефтегазоносности палеозойских отложений Мелекесской впадины. Разведка и охрана недр, 2(3), 39 – 43.
  18. Гурари, Ф. Г. (1981). Доманикиты и их нефтегазоносность. Советская геология, 11, 3–11.
  19. Баженова, О. К., Бурлин, Ю. К., Соколов, Б. А. и др. (2000). Геология и геохимия нефти и газа. Москва: МГУ.
  20. Эдер, В. Г., Замирайлова, А. Г., Калмыков, Г. А. (2019). Свидетельства образования карбонатных пород на
    геохимических барьерах в черных сланцах на примере баженовской свиты Западной Сибири. Георесурсы, 21(2), 143–152.
  21. Капченко, Л. Н. (1983). Гидрогеологические основы теории нефтегазонакопления. Москва: Недра.
  22. Юсупова, И. Ф. (2022). Перерывы в осадконакоплении как фактор формирования коллекторов в подсолевых отложениях (на примере Прикаспийской и Волго-Уральской нефтегазоносных провинций). SOCAR Proceedings, SI2, 69-79.
  23. Абукова, Л. А., Волож, Ю. А. (2021). Флюидодинамика глубокопогруженных зон нефтегазонакопления осадочных бассейнов. Геология и геофизика, 62(8), 1069–1080.
  24. Непоп, Р. К., Смирнов, Н. Ю., Рейес Аумада, В. и др. (2022). Учет эффекта сложного напластования при оптимизации гидроразрыва пласта с применением геомеханического моделирования. Нефтяное хозяйство, 4, 26–31.
  25. Ходьков, А. Е., Валуконис, Г. Ю. (1968). Формирование и геологическая роль подземных вод. Ленинград: Ленинградский Университет.
  26. Шарданова, Т. А., Фадеева, Н. П., Хамидллин, Р. А., Хомяк, А. Н. (2017). Емкостное пространство пород высокоуглеродистой формации (на примере доманиковой толщи Южно-Татарского свода). Георесурсы, 1, 125–132.
  27. Чемоданов, А. Е., Шипаева, М. С., Нургалиев, Д. К. и др. (2023). Геохимические исследования семилукско-мендымских отложений франского возраста девонской системы Волго-Уральской нефтегазоносной провинции. SOCAR Proceedings, 3, 8-14.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200889

E-mail: gelia08@yandex.ru


E. H. Əliyeva1, K. F.Mustafayev2

¹«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan; ²«Azlab», SOCAR, Bakı, Azərbaycan

Orta və Cənubi Xəzər hövzələrinin (Azərbaycan hüdudlarında) Miosen çöküntülərinin geokimyası: iqlim, kimyəvi yetkinlik və süxurların gətirilmə mənbələri


Şamaxı-Qobustan çökəkliyi (Cənubi Xəzər hövzəsi) və Şimali Abşeron qalxma zonasının (Orta Xəzər Hövzəsi) Miosen süxurlarının geokimyəvi və petroqrafik xüsusiyyətləri göstərir ki, bu çöküntülər Avrasiya kontinentinin aktiv kənarının - Kiçik Qafqazın vulkan qövsü, maqmatik süxurlarının, o cümlədən Qaraboğaz tağının qranit bünövrəsinin və Orta Xəzər hövzəsi və Böyük Qafqazın Mezozoy-Eosen çökmə qatının yuyulması nəticəsində toplanmışdır. Afrika-Ərəb və Avrasiya plitələrinin toqquşmasına görə Orta Eosendə başlayan Böyük Qafqazın qalxması Tetis okeanının Mezozoy-Eosen süxurlarının səthə qalxmasına gətirib çıxarmışdır. Bu Mezozoy-Eosen çökmə süxurları Kiçik Qafqazın maqmatik süxurlarının və Rus Platformasının qranit bünövrəsinin eroziyası nəticəsində toplanmışdır. Miosen dövründə Təbaşir-Eosen çöküntü süxurlarının eroziya məhsulları Miosen yaşlı çökmə süxurlarının toplanması üçün material olmuşdur ki, bu da Miosen çöküntülərinin geokimyəvi xarakteristikasında öz əksini tapmışdır. Bu xüsusiyyətlər Miosen süxurlarının gətirilmə mənbəyində aktiv kənarların maqmatik süxurlarının və ya onların eroziyası nəticəsində əmələ gəlmiş klastik materialının olduğunu göstərir. Böyük Qafqazın yer səthinə çıxan kvarsla zəngin Təbaşir süxurların Orta Miosen dövründə iqlimin nəmləşməsinə görə yuyulması intensivləşmişdir və nəticədə Şamaxı-Qobustan çökəkliyinin bir sıra sahələrində Çokrak dövründə böyük qalınlıqlı kvars tərkibli qum daşı layları toplanmışdır. Geokimyəvi xarakteristikaya görə gilli süxurların çökmə dövründə arid şərait dominantlıq təşkil etmişdir. 

Açar sözlər: Miosen; Cənubi Xəzər və Orta Xəzər hövzələrı; geokimya; süxurların gətirilmə mənbələri; iqlim; geodinamik sərait.

Şamaxı-Qobustan çökəkliyi (Cənubi Xəzər hövzəsi) və Şimali Abşeron qalxma zonasının (Orta Xəzər Hövzəsi) Miosen süxurlarının geokimyəvi və petroqrafik xüsusiyyətləri göstərir ki, bu çöküntülər Avrasiya kontinentinin aktiv kənarının - Kiçik Qafqazın vulkan qövsü, maqmatik süxurlarının, o cümlədən Qaraboğaz tağının qranit bünövrəsinin və Orta Xəzər hövzəsi və Böyük Qafqazın Mezozoy-Eosen çökmə qatının yuyulması nəticəsində toplanmışdır. Afrika-Ərəb və Avrasiya plitələrinin toqquşmasına görə Orta Eosendə başlayan Böyük Qafqazın qalxması Tetis okeanının Mezozoy-Eosen süxurlarının səthə qalxmasına gətirib çıxarmışdır. Bu Mezozoy-Eosen çökmə süxurları Kiçik Qafqazın maqmatik süxurlarının və Rus Platformasının qranit bünövrəsinin eroziyası nəticəsində toplanmışdır. Miosen dövründə Təbaşir-Eosen çöküntü süxurlarının eroziya məhsulları Miosen yaşlı çökmə süxurlarının toplanması üçün material olmuşdur ki, bu da Miosen çöküntülərinin geokimyəvi xarakteristikasında öz əksini tapmışdır. Bu xüsusiyyətlər Miosen süxurlarının gətirilmə mənbəyində aktiv kənarların maqmatik süxurlarının və ya onların eroziyası nəticəsində əmələ gəlmiş klastik materialının olduğunu göstərir. Böyük Qafqazın yer səthinə çıxan kvarsla zəngin Təbaşir süxurların Orta Miosen dövründə iqlimin nəmləşməsinə görə yuyulması intensivləşmişdir və nəticədə Şamaxı-Qobustan çökəkliyinin bir sıra sahələrində Çokrak dövründə böyük qalınlıqlı kvars tərkibli qum daşı layları toplanmışdır. Geokimyəvi xarakteristikaya görə gilli süxurların çökmə dövründə arid şərait dominantlıq təşkil etmişdir. 

Açar sözlər: Miosen; Cənubi Xəzər və Orta Xəzər hövzələrı; geokimya; süxurların gətirilmə mənbələri; iqlim; geodinamik sərait.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Əliyeva, E. H., Səfərli, K. H. (2018). Şamaxı–Qobustan NQR–da Maykop çöküntülərinin litofasiyası və kollektor xüsusiyyətləri. Azərbaycan Neft Təsərrüfatı, 11, 3–9. (Aliyeva, E. H., Safarli, K. H. (2018). Reservoir properties and litofacies of Maikop sediments in Shamakhy-Gobustan oil and gas bearing region. Azerbaijan Oil Industry, 11, 3-9.) 
  2. Алиева, Э. Г., Мустафаев, К. (2018). Минералогия, источники сноса и палеогеография миоценовых отложений Гобустана, Южно-Каспийский бассейн. Труды института геологии ДНЦ РАН, 1(72), 4-16. (Alieva, E. G., Mustafaev, K. (2018). mineralogy, sources of snow and paleogeography of myocenous deposits of Gobustan (South-Caspian swimming pool). Trudy Instituta Geologii DNS RAN, 1(72), 4-16.) 
  3. Хеиров, М., Алиева, Э. (2008). Литофациальная характеристика и коллекторские свойства породы /в кн: «Геология Азербайджана», т. VII «Нефть и газ». Баку: Нафта-пресс. 
  4. Pettijohn, F. J. (1957). Sedimentary rocks, 2nd edn. New York: Harper & Row. 
  5. Pettijohn, F. J. (1963). Chemical composition of sandstones, excluding carbonate and volcanic sands. Data of Geochemistry, 6x edn. U.S. Government Publishing Office. 
  6. Ruxton, B. P. (1968). Measures of the degree of chemical weathering 1173 of rocks. Journal of Geology, 76, 518–527. 
  7. Shan, H. M., Liang, H. C., Peng, S.X ., et al. (2010). Effects of water-saturation and water-loss processes on composition and structure variations of landslide. Three Gorges reservoir, China / In: Water- Rock Interaction. Eds: Birkle, P., Torres- Alvarado, I. S. New York, USA: CRC Press. 
  8. Cox, R., Donald, R., Lowe, D. R., Cullers, R. L. (1995). The influence of sediment recycling and basement composition on evolution of mudrock chemistry in the southwestern United States. Geochimica et Cosmochimica Acta, 59(14), 2919-2940. 
  9. Deer, W. A., Howie, R. A., Zussman, J. (1966). An introduction to the rock-forming minerals. 2nd ed. Harlow, Essex, England: New York, NY: Longman Scientific & Technical.
  10. Tawfik, H. A., Ghandour, I. M., Maejima, W., Abdel-Hameed, A.-M. T. (2011). Petrography and geochemistry of the lower paleozoic araba formation, Northern Eastern Desert, Egypt: Implications for provenance, tectonic setting and weathering signature. Journal of Geosciences, Osaka City University, 54, 1. 
  11. Nesbitt, H. W, Young, G. M. (1984). Prediction of some weathering trend of plutonic and volcanic rocks based on thermodynamic and kinetic `consideration. Geochimica et Cosmochimica Acta, 48, 1523-1534. 
  12. Nesbitt, H. W., Young, G. M. (1982). Early Proterozoic climates and plate motions inferred from major element chemistry of lutites. Nature, 299, 715–717. 
  13. Goldberg, K., Humayun, M. (2010). The applicability of the chemical index of alteration as a paleoclimatic indicator: An example from the Permian of the Paraná Basin, Brazil. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 293(1-2), 175-183. 
  14. Мигдисов, А. (1960). О соотношении титана и алюминия в осадочных породах. Геохимия, 2, 149-163. 
  15. Fedo, C. M., Nesbitt, H. W., Young, G. M. (1995). Unraveling the effects of potassium metasomatism in sedimentary rocks and paleosols, with implications for paleoweathering conditions and provenance. Geology, 23, 921-924. 
  16. Parker, A. (1970). An index of weathering for silicate rocks. Geological Magazine, 107, 501–504. 
  17. Price, J, Velbel, M. (2003). Chemical weathering indices applied to weathering profiles developed on heterogeneous felsic metamorphic parent rocks. Chemical Geology, 202, 397-416.
  18. Potter, P. E. (1978). Petrology and chemistry of modern Big River Sand. Journal of Geology, 86(4), 423-449. 
  19. Suttner, L. J., Dutta, P. K. (1986). Alluvial sandstone composition and paleoclimate: I. Framework mineralogy. Journal of Sedimentary Petrology, 56, 329–345. 
  20. Rodrigo, J. D., Gabo-Ratio, J. A. S., Queaño, K. L., et al. (2020). Geochemistry of the late cretaceous pandan formation in Cebu island, Central Philippines: Sediment contributions from the Australian plate margin during the Mesozoic. The Depositional Record, 6(2), 309–330 
  21. Li, Y-H. (2000). A compendium of geochemistry. Princeton, NJ: Princeton University Press.
  22. Concepcion, R. A. B., Dimalanta, C. B., Yumul, G. P. Jr, et al. (2012). Petrography, geochemistry and tectonics of a rifted fragment of Mainland Asia: evidence from the Lasala Formation, Mindoro Island, Philippines. International Journal of Earth Sciences, 101, 273–290.
  23. Hayashi, K., Fujisawa, H., Holland, H., Ohmoto, H. (1997). Geochemistry of ~1.9 Ga sedimentary rocks from Northeastern Labrador, Canada. Geochimica et Cosmochimica Acta, 6119), 4115-4137.
  24. Roser, B. P., Korsch, R. J. (1988). Provenance signatures of sandstone-mudstone suites determined using discriminant function analysis of major-element data. Chemical Geology, 67, 119–139.
  25. Laird, M. G. (1972). Sedimentology of the Greenland group in the Paparoa range, West Coast, South Island. N.Z.J. Geology Geophysics, 15, 372-393.
  26. Bhatia, M. R. (1983). Plate tectonics and geochemical composition of sandstone. Journal of Geology, 91, 611-627.
  27. Roser, B. P., Korsch, R. J. (1986). Determination of tectonic setting of sandstone-mudstone suites using SiO2 content and K2O/Na2O ratio. Journal of Geology, 94, 635-650.
  28. Aliyeva, E., Imanov, A., Safarli, K., et al. (2016). Mineral stratigraphy of the Cretaceous deposits of Azerbaijan. Stratigraphy and Sedimentology of Oil-Gas Basins, 1. 81-98. 
  29. Zachos, J. C., Pagani, M., Sloan , L., et al. (2001). Trends, Rhythms, and aberrations in global climate 65 Ma to present. Science, 292, 686-693.
  30. Utescher, V. T., Dilcher, D. L. (2005). Cenozoic continental climatic evolution of Central Europe. Proceedings of the NAS of the USA, 102(42), 14964-14969.
  31. (1995). A geological timescale for Azerbaijan /Eds: Ali-zadeh, A., Shikhalibeyli, Sh., Aliyev, G. Baku: Geological Institute of the Azerbaijan Academy of Sciences.
  32. Palcu, D. V., Golovina, L. A., Vernyhorova, Y. V., et al. (2017). Middle Miocene paleoenvironmental crises in Central Eurasia caused by changes in marine gateway configuration. Global and Planetary Change, 158, 57-71 
  33. (3005). Lithological - paleogeographic maps of paratethys /Eds: Popov, S. V., Rogl, R., Rozanov, A. Y., et al. Frankfurt on Main: Courier Forschungs Institut Senckenberg.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200893

E-mail: elmira.aliyeva@socar.az


N. A. Pronin

«KMG İnjinirinq» Atırau filialı, Atırau, Qazaxıstan

İxnofosillərin təhlili əsasında Akkuduk yatağının yura çöküntülərinin çöküntü toplanmasını müəyyən edilməsi


Məqələdə, orta-yuxarı yura çöküntülərinin kern materialının litoloji-sedimentoloji təsvirinin nəticələri, çöküntü toplanması və fasiyaların ayrılması şərtlərini müəyyənləşdirmək məqsədilə orqanizmlərin həyat fəaliyyətinin izlərinin, Akkuduk yatağının əlavə tədqiqinin nəticələri işıqlandırılmışdır. Akkuduk yatağı çöküntü toplanması şərtlərinin və çökmə proseslərinin başa düşülməsinin kifayət qədər mürəkkəbliyi ilə xarakterizə olunur. İşlərin aparılması zamanı yatağın kəsilişini təşkil edən süxurlarda müxtəlifliyi ilə seçilməyən orqanizmlərin həyat fəaliyyətinin çoxsaylı izlərini özündə əks etdirən 9 əsas ixnotaksonları müəyyən edilmişdir. Kəsilişdəki fasiyaların və onların ixnofosillərdən asılılığının müəyyənləşdirilməsi üçün assosiasiyalar müəyyən edilmişdir. Alınan materialların ümumiləşdirilməsi, sonradan yatağın geoloji modelində fasial modelləşdirmə apararkən istifadə edilə bilən fasiyaların və çöküntü toplanması şəraitinin tərifi ilə sütunсuqların qurulmasına imkan verir.

Açar sözlər: litologiya; sedimentologiya; ixnofossiliyalar; həyat fəaliyyətinin izləri; ixnofasiyalar; fasiyalar. 

Məqələdə, orta-yuxarı yura çöküntülərinin kern materialının litoloji-sedimentoloji təsvirinin nəticələri, çöküntü toplanması və fasiyaların ayrılması şərtlərini müəyyənləşdirmək məqsədilə orqanizmlərin həyat fəaliyyətinin izlərinin, Akkuduk yatağının əlavə tədqiqinin nəticələri işıqlandırılmışdır. Akkuduk yatağı çöküntü toplanması şərtlərinin və çökmə proseslərinin başa düşülməsinin kifayət qədər mürəkkəbliyi ilə xarakterizə olunur. İşlərin aparılması zamanı yatağın kəsilişini təşkil edən süxurlarda müxtəlifliyi ilə seçilməyən orqanizmlərin həyat fəaliyyətinin çoxsaylı izlərini özündə əks etdirən 9 əsas ixnotaksonları müəyyən edilmişdir. Kəsilişdəki fasiyaların və onların ixnofosillərdən asılılığının müəyyənləşdirilməsi üçün assosiasiyalar müəyyən edilmişdir. Alınan materialların ümumiləşdirilməsi, sonradan yatağın geoloji modelində fasial modelləşdirmə apararkən istifadə edilə bilən fasiyaların və çöküntü toplanması şəraitinin tərifi ilə sütunсuqların qurulmasına imkan verir.

Açar sözlər: litologiya; sedimentologiya; ixnofossiliyalar; həyat fəaliyyətinin izləri; ixnofasiyalar; fasiyalar. 

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Воцалевский, Э. С., Даукеев, С. Ж., Коломиец, В. П. и др. (2002). Глубинное строение и минеральные ресурсы Казахстана. «Нефть и газ» Национальной АН Республики Казахстан, 3, 248.
  2. Глумов, И. Ф., Маловицкий, Я. П., Новиков, А. А., Сенин, Б. В. (2004). Региональная геология и нефтегазоносность Каспийского моря. Москва: ООО «Недра-Бизнес-центр».
  3. Nichols, G. (2009). Sedimentology and stratigraphy. West Sussex: Wiley-Blackwell.
  4. Ян, П. А., Вакуленко, Л. Г. (2011). Смена состава ихнофоссилий в келловей-оксфордских отложениях Западно-Сибирского бассейна как отражение цикличности седиментогенеза. Геология и геофизика, 52(10), 1517-1537.
  5. Мифтахутдинова, Д. Н., Кутыгин, Р. В. (2021). Ихнофоссилии пермо-триасовых отложений Южного Верхоянья (разрез Тирях-Кобюме, Республика Саха (Якутия)). Ученые записки казанского университета. Серия естественные науки, 163(3), 351–370.
  6. Микулаш, Р., Дронов, А. (2006). Палеоихнология. Введение в изучение ископаемых следов жизнедеятельности. Прага: Геологический институт Академии наук Чешской Республики.
  7. Bromley, R. G. (1996). Trace fossils. Biology, taphonomy and applications. London: Chapman & Hall.
  8. Seilacher, A. (2007). Trace fossil analysis. Berlin: Springer-Verlag.
  9. Buatois, L., Mángano, M. G. (2011). Ichnology. Organism-substrate interactions in space and time. Cambridge: Cambridge University Press.
  10. Knaust, D., Bromley, R. (2012) Trace fossils as indicators of sedimentary environments. Developments in sedimentology. Vol.64. Amsterdam: Elsevier.
  11. Pembrerton, S. G., Frey, R. W., Ranger, M. J., MacEachern, J. A. (1992). The conceptual framework of ichnology. In: Application of Ichnology to Petroleum Exploration a Core Workshop, SEPM Core Workshop №17, Calgary.
  12. Pembrerton, S. G., Van Wagoner, J. C., Wach, G. D. (1992). Ichnofacies of a wave-dominated shoreline. In: Application of Ichnology to Petroleum Exploration a Core Workshop, SEPM Core Workshop №17, Calgary.
  13. Сейтхазиев, Е. Ш. (2020). Комплексное геохимическое изучение образцов шлама и керна надсолевых отложений южной части Прикаспийской впадины и корреляция «Нефть-нефтематeринская порода». SOCAR Proceedings, 2, 30-49.
  14. Пронин, Н. А. (2023). Определение условий осадконакопления юрских отложений месторождения Каратон на основе сопоставления электрофаций и седиментологического описания керна. SOCAR Proceedings, SI1, 13-17.
  15. Алиева, Э. Г., Мустафаев, К. Ф. (2023). Геохимия миоценовых отложений Средне- и Южно–Каспийского бассейнов (в пределах Азербайджана): климат, химическая зрелость и источники сноса пород. SOCAR Proceedings, SI2, 49-65.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200908

E-mail: n_pronin@bk.ru


V. V. Maslov

I. M. Qubkin adına Rusiya Dövlət Neft və Qaz Universiteti (MTU), Moskva, Rusiya

Medınskoye-more yatağının paleozoy çöküntü kompleksinin geoloji quruluşu, inkişaf tarixi və neftlilik perspektivləri


Paleozoy stratiqrafik kompleksinin sərhədlərinə uyğun dayaq seysmik horizontları boyunca Medınskoye-dəniz yatağının geoloji quruluşunun, inkişaf tarixinin öyrənilməsi; axtarış-kəşfiyyat quyularının qazıma və
karotaj məlumatları əsasında müəyyən edilmiş neft məhsullu horizontlarının struktur xüsusiyyətlərinin və yayılmasının müəyyən edilməsi.

Açar sözlər: Peçora dənizi; Medınskoye-more yatağı; paleozoy; kollektor; neftlilik; şelf; karbohidrogen ehtiyatları; məhsuldar horizont.

Paleozoy stratiqrafik kompleksinin sərhədlərinə uyğun dayaq seysmik horizontları boyunca Medınskoye-dəniz yatağının geoloji quruluşunun, inkişaf tarixinin öyrənilməsi; axtarış-kəşfiyyat quyularının qazıma və
karotaj məlumatları əsasında müəyyən edilmiş neft məhsullu horizontlarının struktur xüsusiyyətlərinin və yayılmasının müəyyən edilməsi.

Açar sözlər: Peçora dənizi; Medınskoye-more yatağı; paleozoy; kollektor; neftlilik; şelf; karbohidrogen ehtiyatları; məhsuldar horizont.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Богоявленский, В. И., Богоявленский, И. В. (2014). Стратегия, технологии и технические средства поиска, разведки и разработки морских месторождений в Арктике. Вестник МГТУ, 17(3), 437-451.
  2. Лобусев, М. А. (2023). Арктическая газоносная провинция Западной Сибири: монография. Москва: РГУ нефти и газа им. И.М. Губкина.
  3. Лобусев, М. А., Лобусев, А. В., Бочкарев, А. В. и др. (2018). Реализация генерационного потенциала верхнеюрских материнских отложений Арктического сектора Западной-Сибирской НГП. Защита окружающей среды в нефтегазовом комплексе, 6, 49-57.
  4. Лобусев, М. А., Бочкарев, А. В. (2017). Региональный и локальный прогноз нефтегазоносности сланцевых формаций арктического сектора Западной и Восточной Сибири. Материалы 19-й научно-практической конференции по вопросам геологоразведки и разработки месторождений нефти и газа «Геомодель-2017». Геленджик: EAGE.
  5. Федоровский, Ю. Ф., Захаров, Е. В., Хоштария, В. Н. и др. (2008). Геолого-разведочные работы в восточной прибортовой части Баренцева моря могут обеспечить создание нового нефтедобывающего района на Российском шельфе. Геология, геофизика и разработка нефтяных и газовых месторождений, 12, 4-9.
  6. Вендельштейн, Б. Ю., Беляков, М. А., Костерина, Н. В. и др. (2001). Сравнительная характеристика залежей нефти и на месторождениях Варандей-море и Медынское-море. Геофизика, 4, 56-58.
  7. Дзюбло, А. Д. (2009). Геолого-геофизические исследования и модели природных резервуаров Баренцево-Карского региона с целью наращивания ресурсной базы углеводородов. Диссертация на соискание ученой степени доктора геолого-минералогических наук. Москва: РГУ нефти и газа им. И.М. Губкина.
  8. Федоровский, Ю. Ф., Захаров, Е. В., Оксенойд, Б. Е. (2005). Нефть Баренцева моря – новый этап освоения. Геология, геофизика и разработка нефтяных и газовых месторождений, 12, 4-8.
  9. Дзюбло, А. Д., Маслов, В. В., Сидоров, В. В., Шнип, О. А. (2021). Прогноз и оценка углеводородного потенциала меловых и юрских отложений шельфа Карского моря по результатам геологоразведочных работ. SOCAR Proceedings, SI2, 141-148.
  10. Дзюбло, А. Д. (2008). Коллекторский потенциал рифогенных палеозойских отложений Юго-Восточной части Печорского моря. Газовая промышленность, 6(618), 62-65.
  11. Полякова, И. Д., Богоявленский, В. И., Будагова, Т. А., Данилина, А. Н. (2012). Прогноз нефтегазоносности палеозойско−мезозойских отложений Баренцевоморского региона России. Бурение и нефть, 4, 20-25.
  12. Дзюбло, А. Д., Маслов, В. В., Сидоров, В. В., Зонн, М. С. (2022). Геологическая модель и перспективы нефтегазоносности отложений силурийского комплекса шельфа Печорского моря. SOCAR Proceedings, SI2, 95-102.
  13. Грунис, Е. Б., Маракова, И. А. (2019). Перспективы открытия новых месторождений в Тимано-Печорской провинции и арктическом шельфе. Геология нефти и газа, 5, 5-13.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200910

E-mail: maslov.v@gubkin.ru


A. R. Deryayev

Təbii Qaz ETİ, «Türkmənqaz» DK, Aşqabat, Türkmənistan

Quyu trayektoriyasının idarə edilməsi və gövdənin fəzavi vəziyyətinə nəzarət


Məqalədə qırmızı rəngli qat horizontlarının məhsuldar laylarından neft və qaz hasilatını artırmaq üçün Türkmənistanın neft və qaz yataqlarının qərb hissəsində elektrik qazma üsulları üçün seçim və tövsiyələrin təhlili, habelə dərin meylli istiqamətli və horizontal quyuların qazılması üçün təlimatlar müzakirə olunur. Dərin meylli istiqamətli və horizontal quyuların qazılması seçimini təhlil etmək üçün əvvəllər istismar olunan quyuların materiallarından, yataqların geoloji və istismar xüsusiyyətlərindən və "Neft və qaz quyularının istismarı üçün təlimat" rəhbər sənədindən, həmçinin neft və qaz sənayesində təhlükəsizlik qaydalarından istifadə edilmişdir. Təqdim olunan işdə dərin meylli istiqamətli və horizontal neft və qaz quyularının qazılmasının mürəkkəbliyinin və onların spesifik səbəblərinin ətraflı təhlilini təmin edilir, həmçinin layihə profillərinin seçilməsi ilə bağlı tövsiyələr və müxtəlif növ sapmaların, eləcə də telemetrik sistemlərin istismarı üçün təlimatlar verilir. Quyuların qazılmasında, habelə neft və qaz quyularının hasilatının artırılmasında və mürəkkəb geoloji xüsusiyyətlərə malik yataqların işlənməsində qoyulmuş tapşırıqların yerinə yetirılməsində bu iş istifadə edilə və faydalı ola bilər.

Açar sözlər: profil; sapmalar; gövdənin əyriliyi; trayektoriya; rotor; quraşdırma; telesistem; konduktor; inklinometr; sapdırıcı; azimut.

Məqalədə qırmızı rəngli qat horizontlarının məhsuldar laylarından neft və qaz hasilatını artırmaq üçün Türkmənistanın neft və qaz yataqlarının qərb hissəsində elektrik qazma üsulları üçün seçim və tövsiyələrin təhlili, habelə dərin meylli istiqamətli və horizontal quyuların qazılması üçün təlimatlar müzakirə olunur. Dərin meylli istiqamətli və horizontal quyuların qazılması seçimini təhlil etmək üçün əvvəllər istismar olunan quyuların materiallarından, yataqların geoloji və istismar xüsusiyyətlərindən və "Neft və qaz quyularının istismarı üçün təlimat" rəhbər sənədindən, həmçinin neft və qaz sənayesində təhlükəsizlik qaydalarından istifadə edilmişdir. Təqdim olunan işdə dərin meylli istiqamətli və horizontal neft və qaz quyularının qazılmasının mürəkkəbliyinin və onların spesifik səbəblərinin ətraflı təhlilini təmin edilir, həmçinin layihə profillərinin seçilməsi ilə bağlı tövsiyələr və müxtəlif növ sapmaların, eləcə də telemetrik sistemlərin istismarı üçün təlimatlar verilir. Quyuların qazılmasında, habelə neft və qaz quyularının hasilatının artırılmasında və mürəkkəb geoloji xüsusiyyətlərə malik yataqların işlənməsində qoyulmuş tapşırıqların yerinə yetirılməsində bu iş istifadə edilə və faydalı ola bilər.

Açar sözlər: profil; sapmalar; gövdənin əyriliyi; trayektoriya; rotor; quraşdırma; telesistem; konduktor; inklinometr; sapdırıcı; azimut.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Деряев, А. Р., Гулатаров, Х., Эседулаев, Р., Аманов, М. (2020). Технология бурения наклонно-направленных и горизонтальных скважин и расчеты проектирования. Монография. Ашгабат: Ылым.
  2. Зайцев, Р. А., Распопов, А. В. (2020). Опыт разработки месторождений Пермского края горизонтальными скважинами. Вестник ПНИПУ. Геология. Нефтегазовое и горное дело, 20(2), 182-191.
  3. Якупов, Р. Ф., Мухаметшин, В. Ш., Хакимзянов, И. Н., Трофимов, В. Е. (2019). Оптимизация выработки запасов из водонефтяных горизонта D3ps Шпаковского нефтяного месторождения с помощью горизонтальных скважин. Георесурсы, 21(3), 55-61.
  4. Гулатаров, Х., Деряев, А. Р., Эседуллаев, Р. (2019). Особенности бурения горизонтальных скважин способом электробурения. Монография. Aшгабат: Ылым.
  5. Лыхин, П. А., Усов, Э. В., Чухнов, В. И. и др. (2019). Моделирование движения газожидкостных потоков в наклонно направленной скважине. Автоматизация, телемеханизация и связь в нефтяной промышленности, 10(555), 22-27.
  6. Han, Z., Jiang, G., Li, Q. (2014). Application of a novel associative polymer on synthetic-based drilling muds for deepwater drilling. SOCAR Proceedings, 2, 4-11.
  7. Хузина, Л. Б., Шайхутдинова, А. Ф., Кязимов, Э. А. (2023). К вопросу исследования вибрационного устройства для предупреждения прихватов при строительстве нефтяных и газовых скважин. Scientific Petroleum, 1, 32-42.
  8. Шандрыгин, А. Н., Казанцев, М. А., Морев, М. В., Бадалов, Э. З. (2021). Методология продуктивности горизонтальных скважин по данным ГДИ разведочных скважин при гидродинамическом моделировании газоконденсатных месторождений. Наука и техника в газовой промышленности, 2(86), 52-59.
  9. Бакиров, Д. Л., Бабушкин, Э. В., Бурдыга, В. А. и др. (2020). Оценка перспектив применения технологии строительства многоствольных скважин без использования механических стыков. Нефтепромысловое дело, 10(622), 38-42.
  10. Деряев, А. Р. (2022). Разработка конструкции скважин для многопластовых месторождений с целью одновременной раздельной эксплуатации одной скважиной. SOCAR Proceedings, 1, 94-101.
  11. Гречин, Е. Г., Бастриков, С. Н. (2020). Теория и практика бурения горизонтальных стволов в продуктивных пластах месторождений Западной Сибири. Монография. Тюмень: Тюменский индустриальный университет.
  12. Грегулецкий, В. Г., Кузнецов, А. Б. (2021). Влияние типоразмера долот на устойчивость равновесия нижней части бурильной колонны при бурении горизонтального ствола скважины. Известия ВУЗ. Нефть и газ, 3, 37-51.
  13. Мирзоев, Ф. Д. (2014). Методические основы выбора рациональных схем обустройства нефтегазовых месторождений шельфа Арктики с коротким межледовым периодом. SOCAR Proceedings, 2, 66-72.
  14. Нескромных, В. В., Лиу, Б., Петенёв, П. Г. (2020). Анализ сопротивлений и разработка технических средств  для бурения а горизонтальном стволе скважины. Строительство нефтяных и газовых скважин на суше и на море, 3(327), 10-14.
  15. Резников, А. А., Самотолков, И. В., Хабибуллин, Л. Р. (2020). Пространственное профилирование стволов скважин. Научный лидер, 1, 16-20.
  16. Bi, G., Li, G., Shen, Zh., et al. (2014). Design and rock breaking characteristic analysis of multi-jet bit on radial horizontal drilling. SOCAR Proceedings, 3, 22-29.
  17. Буянова, М. Г., Бабушкин, Э. В., Конесев, Г. В. и др. (2020). Применение ингибирующего бурового раствора при строительстве горизонтальных скважин трехколонной конструкции. Нефтепромысловое дело, 10(622), 12-16.
  18. Сарсенбеков, Н. Д., Якупова, Э. Н., Каирбекова, С. Б., Сейитхазиев, Е. Ш. (2018). Роль резервуарной геохимии нефти в повышении рациональности системы разработки многопластовых залежей нефтяных и газонефтяных месторождений. SOCAR Proceedings, 3, 65-74.
  19. Ишбаев, Г. Г., Балута, А. Г., Вагапов, С. Ю. и др. (2019). Корректор подачи-демпфера и протектор забойный производства ООО НПП «БУРИНТЕХ». Бурение и нефть, 12, 49-52.
  20. Аббасова, С. В. (2020). Успешное применение и недостатки горизонтальных скважин. Евразийский Союз Ученых (ЕСУ), 12(81), 4-
  21. Deryaev, R. (2023). Advantages and effectiveness of the method of simultaneous separate operation of wells in the development of multi - layer deposits. Theoretical & Applied Science, 1(117), 489-492.
  22. Муллаев,  Б. Т., Таcтемиров, А. Р., Туркпенбаева, З. Ж. (2016). Оптимизация проекта разработки строительства морских  месторождений углеводородов. SOCAR Proceedings, 4, 11-27.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200870

E-mail: annagulyderyayew@gmail.com


A.R. Deryayev

Təbii Qaz ETİ, «Türkmənqaz» DK, Aşqabat, Türkmənistan

Cənub-Qərbi Türkmənistan ərazilərində quyu qazıması zamanı anomal yüksək lay təzyiqlərinin proqnozlaşdırılmasının xüsusiyyətləri


Məqalədə Balkanyanı və Qoqerendaq-Ekerem zonalarının neft-qaz yataqlarında dərinliyin artması ilə layların stratiqrafik kəsiyində lay təzyiqinin qradiyentlərinin dəyişməsi barədə məlumat verilir. Anomal yüksək lay təzyiqlərinin əmələ gəlməsinin şərtləri, habelə lay təzyiqlərinin anomallıq əmsalına görə təsnifatı verilmişdir. Dərin quyuların qazılması nəticəsinə görə horizontların lay təzyiqi proqnozlaşdırılır. Təqdim olunan iş tamamlanması qeyri mürəkkəb və uğurlu başa çatması üçün anomal yüksək lay təzyiqləri olan yeni dərin quyuların qazılması zamanı qoyulan vəzifələrin yerinə yetirməsində faydalıdır və istifadə edilə bilər.

Açar sözlər: miosen; qazıma sürrəti; qazıma məhlulu; hidrodinamika; quyu.

Məqalədə Balkanyanı və Qoqerendaq-Ekerem zonalarının neft-qaz yataqlarında dərinliyin artması ilə layların stratiqrafik kəsiyində lay təzyiqinin qradiyentlərinin dəyişməsi barədə məlumat verilir. Anomal yüksək lay təzyiqlərinin əmələ gəlməsinin şərtləri, habelə lay təzyiqlərinin anomallıq əmsalına görə təsnifatı verilmişdir. Dərin quyuların qazılması nəticəsinə görə horizontların lay təzyiqi proqnozlaşdırılır. Təqdim olunan iş tamamlanması qeyri mürəkkəb və uğurlu başa çatması üçün anomal yüksək lay təzyiqləri olan yeni dərin quyuların qazılması zamanı qoyulan vəzifələrin yerinə yetirməsində faydalıdır və istifadə edilə bilər.

Açar sözlər: miosen; qazıma sürrəti; qazıma məhlulu; hidrodinamika; quyu.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Деряев, А. Р. (2022). Технология бурения для одновременной раздельной эксплуатации скважин. Монография. Лондон: Ламберт.
  2. Shaldybin, V., Wilson, M. J., Kondrashova, E. S., et al. (2019). A kaolinitiç weathering çrust in Tomsk, west Siberia: interpretation in the çonteüt of weathering çrusts in Russia and elsewher. Catena, 181, 104056–104059.
  3. Аксельрод, С. М. (2017). Интегрированные геофизические исследования в процессе бурения с целью прогноза порового давления и геологического разреза впереди долота (по материалам зарубежных публикаций). Каротажник, 1(271), 69-104.
  4. Suleimanov, B. A. (2006). Specific features of heterogenous systems flow. Moscow-Izhevsk: ICS..
  5. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Shovgenov, A. D. (2022). Well cementing: fundamentals and practices. Moscow-Izhevsk: ICS.
  6. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Aliyev, A. A. (2023). Oil and gas well cementing for engineers. John Wiley & Sons.
  7. Khuzina, L. B., Shaykhutdinov, A. F., Kazimov, E. A. (2023). To the question of the study of a vibration device to eliminate seizures during the construction of oil and gas wells. Scientific Petroleum, 1, 32-42.
  8. Александров, Б. Л., Моллаев, З. Х., Шилов, Г. Я. (2018). Повышение эффективности геологоразведочных работ и снижение геологических рисков при поисках нефти и газа на территории Сибири и арктического шельфа. Нефтяное хозяйство, 3, 8–12.
  9. Кузнецов, О. Л., Чиркин, И. А., Радван, А. А. и др. (2017). Прогноз по данным сейсмических исследований аварийных и экологически опасных ситуаций бурения глубоких скважин. Материалы научно-практической конференции «Сейсмические технологии». Москва: ООО «Центр анализа сейсмических данных МГУ имени М.В. Ломоносова».
  10. Симачков, А. Ю. (2018). Аномальное поведение сейсмических волн в зонах АВПД на территории западной Сибири. Материалы международной академической конференции «Состояние, тенденции и проблемы развития нефтегазового потенциала Западной Сибири». Тюмень: Тюменский индустриальный университет.
  1. Тухтаев, К. М. (2020). Геотектоническое районирование Южно-Устюртской впадины по палеозойскому комплексу и нижним горизонтам осадочного чехла. SOCAR Proceedings, 1, 4-11.
  2. Бородкин, В. Н., Смирнов, О. А., Курчиков, А. Р. И др. (2019). К вопросу прогноза зон аномально высоких пластовых давлений в разрезе Баренцево-Карского шельфа с учетом данных бурения и сейсморазведки. Геология, геофизика и разработка нефтяных и газовых месторождений, 4(328), 12–19.
  1. Деряев, А. Р. (2021). Технология бурения скважин с раздельной эксплуатацией одновременно нескольких горизонтов на месторождении Северный Готурдепе. Актуальные исследования, 51(78), 23–29.
  1. Исламов, А. И., Фасхутдинов, Р. Р., Колупаев, Д. Ю., Верещагин, С. А. (2018). О механизмах возникновения зон с аномально высоким пластовым давлением и методах их прогнозирования в неразрабатываемых пластах на примере Приобского месторождения. Нефтяное хозяйство, 10, 54-59.
  2. Коротаев, Б. А., Васёха, М. В., Онуфрик, А. М. (2017). Способ оценки пластового давления при разведочном бурении. Вестник МГТУ, 20(1-1), 104–110.
  3. Умурзаков, Р. А., Шоймуратов, Т. Х., Ибрагимов, А. С., Худойбердиев, Х. Ф. (2022). Гидродинамические предпосылки и отражение признаков миграции флюидов в гидрогеохимических показателях пластовых вод Бухаро-Хивинского региона. SOCAR Proceedings, 1, 14-23.
  4. Шатыров, А. К. (2022). Особенности распределение аномальных пластовых давлений в акватории Присахалинского шельфа. Известия ВУЗ. Геология и разведка, 5, 41-53.
  5. Медведев, А. И., Минеев, А. А. (2017). Бурение скважин. Основные технические проблемы и методы их решения. Новое обозрение, 12, 16-18.
  6. Леонтьев, Д. С., Касов, А. М., Цедрик, Н. С. (2017). Технология ликвидации конуса газа в  нефтедобывающей скважине. Булатовские чтения, 2, 141 – 147.
  7. Поспелков, М. С., Трусов, А. И. (2017). Оперативная оценка аномально высоких пластовых давлений на месторождениях Надым-Пур-Тазовского региона. Каротажник, 11(281), 126–133.
  8. Chilingarian, G. V., Serebryakov, V. A., Robertson, J. O. Jr. (2002). Origin and prediction of abnormal formation pressures. USA: Elsevier.
  9. Деряев А.Р. (2022). Деряев, А. Р. (2022). Разработка конструкции скважин для многопластовых месторождений с целью одновременной раздельной эксплуатации одной скважиной. SOCAR Proceedings, 1, 94-101.
  10. Хисматуллин, Р. М. (2017). Анализ прогнозирования аномально-высоких пластовых давлений на примере Ямбургского НГКМ. Материалы международной научно-практической конференции студентов, аспирантов и молодых ученых «Новые технологии – нефтегазовому региону». Новый Уренгой.
  11. Долгов, С. В. (2018). Проблемы бурения в условиях высокой пластовой температуры и аномально высоких пластовых давлений. Тезисы докладов III Международной научно-практической конференции «Бурение скважин в осложненных условиях». Санкт-Петербург: Санкт-Петербургский горный университет.
  12. Fu, H., Yan, Y., Xu, Y., et al. (2018). Experimental study and field application of fiber dynamic diver-sion in west china ultra-deep fractured gas reservoir. In: 52nd U.S. rock mechanics geomechanics symposium. Seattle, Washington.
  13. Алиев, Ад. А., Аббасов, О. Р., Агаев, А. М. и др. (2022). Минералогия, геохимия, и особенности палеовыветривания горючих сланцев палеоген-миценовых отложений Азербайджана. SOCAR Proceedings, 1, 24-36.
  14. Деряев, А. Р., Гулатаров, Х., Эседулаев, Р., Аманов, М. (2020). Технология бурения наклонно-направленных и горизонтальных скважин и расчеты проектирования. Монография. Ашгабат: Ылым.
  15. Свалов, А. М. (2022). Особенности воздействия высокоамплитудных коротких импульсов гидродинамического давления на перфорационные каналы. SOCAR Proceedings, 1, 67-72.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200872

E-mail: annagulyderyayew@gmail.com


A. R. Deryayev

Təbii Qaz ETİ, «Türkmənqaz» DK, Aşqabat, Türkmənistan

Qərbi Türkmənistanin çətin dağ-geoloji şəraitində çox dərin quyularin qazilmasinin gələcək perspektivlərinin proqnozu


Məqalədə Türkmənistanın qərb hissəsinin çətin və ekstremal dağ-geoloji şəraitində quyuların qazılması perspektivləri müəyyən edilmişdir. Qərbi Türkmənistanın axtarış-kəşfiyyat işlərinin hazırkı vəziyyəti qiymətləndirilir. Qazıma qurğularının alt qırmızı qatının mürəkkəb dərin horizontlarını qazarkən qazmaçıların qarşılaşacaqları əsas problemlər nəzərdən keçirilmiş və bu problemlərin aradan qaldırılması üçün ümumi prinsiplər və tövsiyələr verilmişdir. Dünya standartlarına cavab verən tətbiq olunan texniki və texnoloji yeniliklər Qərbi Türkmənistan çökəkliyindəki yataqlarda bir sıra dərin və çox dərin quyuların tamamlanmasının müvəffəqiyyətini təmin etmişdir, lakin mövcud qazıma problemlərini tam həll etməmişdir. Məqalədə bu problemlərin həlli üçün bir sıra tövsiyələr də verilmişdir. Təqdim olunan iş «Qazma zamanı lay təzyiqinin idarə edilməsi» yeni geoloji və texnoloji fənnin inkişafının başlanmasına və praktikada tətbiqinə kömək edə bilər, bu da, dərin qazma işlərinin elmi əsaslarla texniki və təşkilati cəhətdən yenidən qurulmasına xidmət edəcəkdir.

Açar sözlər: hidravlik yarılma; kollektor; sedimentasiya; qaz qenerasiyası; tektonika; gil məhlulu; lay təzyiqi; kəsiliş; keçiricilik.

Məqalədə Türkmənistanın qərb hissəsinin çətin və ekstremal dağ-geoloji şəraitində quyuların qazılması perspektivləri müəyyən edilmişdir. Qərbi Türkmənistanın axtarış-kəşfiyyat işlərinin hazırkı vəziyyəti qiymətləndirilir. Qazıma qurğularının alt qırmızı qatının mürəkkəb dərin horizontlarını qazarkən qazmaçıların qarşılaşacaqları əsas problemlər nəzərdən keçirilmiş və bu problemlərin aradan qaldırılması üçün ümumi prinsiplər və tövsiyələr verilmişdir. Dünya standartlarına cavab verən tətbiq olunan texniki və texnoloji yeniliklər Qərbi Türkmənistan çökəkliyindəki yataqlarda bir sıra dərin və çox dərin quyuların tamamlanmasının müvəffəqiyyətini təmin etmişdir, lakin mövcud qazıma problemlərini tam həll etməmişdir. Məqalədə bu problemlərin həlli üçün bir sıra tövsiyələr də verilmişdir. Təqdim olunan iş «Qazma zamanı lay təzyiqinin idarə edilməsi» yeni geoloji və texnoloji fənnin inkişafının başlanmasına və praktikada tətbiqinə kömək edə bilər, bu da, dərin qazma işlərinin elmi əsaslarla texniki və təşkilati cəhətdən yenidən qurulmasına xidmət edəcəkdir.

Açar sözlər: hidravlik yarılma; kollektor; sedimentasiya; qaz qenerasiyası; tektonika; gil məhlulu; lay təzyiqi; kəsiliş; keçiricilik.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Деряев, А. Р. (2021). Технология бурения скважин с раздельной эксплуатацией одновременно нескольких горизонтов на месторождении Северный Готурдепе. Актуальные исследования, 51(78), 23–29.
  2. Казымов, Ш. П. (2022). Повышение нефтеотдачи в обводненных и трудноизвлекаемых коллекторах. SOCAR Proceedings, 1, 89-93.
  3. Deryaev, A. R, Deryaev, S. A. (2022, March). Preparation of drilling fluids and methods for regulation of their properties under difficult thermogeochemical conditions of horizontal drilling of wells (by the example of Turkmenistan). In: International Scientific Review of the Problems And Prospects of Modern Science and Education. Boston:  Problems of Science.
  4. Ширалиев, А. А. (2022). Гидрогазодинамическое моделирование оптимизации процесса разработки подземных хранилищ газа. SOCAR Proceedings, 1, 103-107.
  5. Xu, B.-X., Bai, Y.-H., Chen, G.-H., Feng, R.-Y. (2015). The impact of engineering parameters on shale oil and gas production: theory and practice. SOCAR Proceedings, 2, 24-31.
  6. Андреев, А. В., Мухаметшин, В. Ш., Котенев, Ю. А. (2016). Прогнозирование продуктивности залежей в карбонатных коллекторах с трудноизвлекаемыми запасами. SOCAR Proceedings, 3, 40-45.
  7. Деряев А.Р. (2022). Деряев, А. Р. (2022). Разработка конструкции скважин для многопластовых месторождений с целью одновременной раздельной эксплуатации одной скважиной. SOCAR Proceedings, 1, 94-101.
  8. Kurnia, J. C., Shatri, M. S., Putra, Z. A., et al. (2022). Geothermal energy extraction using abandoned oil and gas wells: Techno-economic and policy review. International Journal of Energy Research, 46(1), 28-60.
  9. Peng, C., Pang, J., Fu, J., et al. (2023). Predicting rate of penetration in ultra-deep wells based on deep learning method. Arabian Journal for Science and Engineering, 1-16.
  10. Davoodi, S., Al-Shargabi, M., Wood, D. A., et al. (2023). Synthetic polymers: A review of applications in drilling fluids. Petroleum Science, In Press.
  11. Reppas, N., Davie, C. T., Gui, Y., et al. (2023). The effects of cooling on fine-grained sandstone in relation to wellbore injection of carbon dioxide. Rock Mechanics and Rock Engineering, 56, 7619-7637.
  12. Santos, L., Taleghani, A. D., Elsworth, D. (2022). Repurposing abandoned wells for geothermal energy: Current status and future prospects. Renewable Energy, 194, 1288-1302.
  13. Деряев, А. Р., Гулатаров, Х., Эседулаев, Р., Аманов, М. (2020). Технология бурения наклонно-направленных и горизонтальных скважин и расчеты проектирования. Монография. Ашгабат: Ылым.
  14. Abdelaal, K., Atere, K., LeRoy, K., et al. (2022, March). Holistic real-time drilling parameters optimization delivers best-in-class drilling performance and preserves bit condition-a case history from an integrated project in the Middle East. SPE-208958-MS. In: SPE Canadian Energy Technology Conference. Society of Petroleum Engineers.
  15. Sircar, A., Yadav, K., Rayavarapu, K., et al. (2021). Application of machine learning and artificia intelligence in oil and gas industry. Petroleum Research, 6(4), 379-391.
  16. Ghorbani, Y., Nwaila, G. T., Zhang, S. E., et al. (2023). Moving towards deep underground mineral resources: Drivers, challenges and potential solutions. Resources Policy, 80, 103222.
  17. Wang, H., Huang, H., Bi, W., et al. (2022). Deep and ultra-deep oil and gas well drilling technologies: Progress and prospect. Natural Gas Industry B, 9(2), 141-157.
  18. Fang, T., Ren, F., Liu, H., et al. (2022). Progress and development of particle jet drilling speed-increasing technology and rock-breaking mechanism for deep well. Journal of Petroleum Exploration and Production Technology, 12(6), 1697-1708.
  19. Khaled, M. S., Wang, N., Ashok, P., van Oort, E. (2023). Downhole heat management for drilling shallow and ultra-deep high enthalpy geothermal wells. Geothermics, 107, 102604.
  20. Сулейманов, Б. А. (2006). Особенности фильтрации гетерогенных систем. Москва-Ижевск: ИКИ.
  21. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Aliyev, A. A. (2023). Oil and gas well cementing for engineers. John Wiley & Sons.
  22. Хузина, Л. Б., Шайхутдинова, А. Ф., Кязимов, Э. А. (2023). К вопросу исследования вибрационного устройства для предупреждения прихватов при строительстве нефтяных и газовых скважин. Scientific Petroleum, 1, 32-42.
  23. Krishna, S., Ridha, S., Ilyas, S. U., et al. (2021, June). Application of deep learning technique to predict downhole pressure differential in eccentric annulus of ultra-deep well. In: International Conference on Offshore Mechanics and Arctic Engineering, Vol. 85208, V010T11A072. American Society of Mechanical Engineers.
  24. Celino, K. N., de Souza, E. A., de Carvalho Balaban, R. (2022). Emulsions of glycerol in olefin: A critical evaluation for application in oil well drilling fluids. Fuel, 308, 121959.
  25. 25.Clegg, N., Duriez, A., Kiselev, V., et al. (2021, May). Detection of offset wells ahead of and around an LWD ultra-deep electromagnetic tool. In: SPWLA Annual Logging Symposium, D021S013R001.
  26. Деряев, А. Р. (2022). Технологические и технические проблемы, связанные с проводкой горизонтальных скважин электробуром и пути их решения. Материалы международной научно-практической конференции «Перспективы развития сферы науки, техники и технологий в ХХI веке». Белгород: ООО Агентство перспективных научных исследований (АПНИ).
  27. Сулейманов, Б. А., Велиев, Э. Ф., Шовгенов, А. Д. (2022). Теоретические и практические основы цементирования скважин. Москва-Ижевск: ИКИ.
  28. Deryaev, A. R. (2022). Descent of casing columns of an inclined-directional well for dual completion on the Northern Goturdepe square. Proceedings of the XXVI International Scientific and Practical Conference «Problems of science, and practice, tasks and ways to solve them». Finland – Helsinki: Publishing: International Science Group.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200874

E-mail: annagulyderyayew@gmail.com


A.R. Deryayev

Təbii Qaz ETİ, «Türkmənqaz» DK, Aşqabat, Türkmənistan

Qərbi Türkmənistanda maili istiqamətli quyuların qazılması


Məqalədə əsas diqqət Qərbi Türkmənistanın neft və qaz yataqlarında maili istiqamətli quyuların qazılması və dəstə qazma təcrübəsinə yönəldilmişdir. İşdə indiki dövrdə texnikanın inkişafı nəzərə alınmaqla maili istiqamətli quyuların qazılması texnologiyasının inkişaf istiqaməti müəyyən edilmişdir. Türkmənistanın Cənub-Qərb hissəsində maili istiqamətli küt qazılmış quyular üçün təkliflər verilmiş, avadanlıqlar və mümkün materiallar müəyyən edilmişdir. Dünya standartlarına cavab verən tətbiq olunan texniki və texnoloji yeniliklər Türkmənistanın Cənub-Qərb yataqlarında bir sıra maili istiqamətli quyuların dəstə qazılmasının uğurla tamamlanmasını təmin etmişdir. Bu iş, anomal yüksək lay təzyiqləri olan dərin maili istiqamətli küt quyuların qazılmasının inkişafının başlanğıcını qoyacaq və texniki təchizatının, eləcə də küt qazma işlərinin elmi əsaslarla təşkil olunmasının yenidən qurulmasına təkan verəcək.

Açar sözlər: horizontal tamamlanma; gövdə; landşaft; qoruyucu kəmər; sement; lay; dağ-mədən qazması; dəstə; trayektoriya; əyilmə mexanizmi.

Məqalədə əsas diqqət Qərbi Türkmənistanın neft və qaz yataqlarında maili istiqamətli quyuların qazılması və dəstə qazma təcrübəsinə yönəldilmişdir. İşdə indiki dövrdə texnikanın inkişafı nəzərə alınmaqla maili istiqamətli quyuların qazılması texnologiyasının inkişaf istiqaməti müəyyən edilmişdir. Türkmənistanın Cənub-Qərb hissəsində maili istiqamətli küt qazılmış quyular üçün təkliflər verilmiş, avadanlıqlar və mümkün materiallar müəyyən edilmişdir. Dünya standartlarına cavab verən tətbiq olunan texniki və texnoloji yeniliklər Türkmənistanın Cənub-Qərb yataqlarında bir sıra maili istiqamətli quyuların dəstə qazılmasının uğurla tamamlanmasını təmin etmişdir. Bu iş, anomal yüksək lay təzyiqləri olan dərin maili istiqamətli küt quyuların qazılmasının inkişafının başlanğıcını qoyacaq və texniki təchizatının, eləcə də küt qazma işlərinin elmi əsaslarla təşkil olunmasının yenidən qurulmasına təkan verəcək.

Açar sözlər: horizontal tamamlanma; gövdə; landşaft; qoruyucu kəmər; sement; lay; dağ-mədən qazması; dəstə; trayektoriya; əyilmə mexanizmi.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Мухаметшин, В. В., Андреев, В. Е., Дубинский, Г. С. и др. (2016). Использование прекращения системного геолого-технологического прогнозирования при обосновании методов воздействия на пласт. SOCAR Proceedings, 3, 46-51.
  2. Deryaev, A. R. (2022). The design of the directional well on the Northern Goturdepe field. International Science Journal of Engineering & Agriculture, 1(3), 110-116.
  3. Сулейманов, Б. А., Велиев, Э. Ф., Шовгенов, А. Д. (2022). Теоретические и практические основы цементирования скважин. Москва-Ижевск: ИКИ.
  4. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Aliyev, A. A. (2023). Oil and gas well cementing for engineers. John Wiley & Sons.
  5. Хузина, Л. Б., Шайхутдинова, А. Ф., Кязимов, Э. А. (2023). К вопросу исследования вибрационного устройства для предупреждения прихватов при строительстве нефтяных и газовых скважин. Scientific Petroleum, 1, 32-42.
  6.  Гулиев, И. С., Керимов, В. Ю., Осипов, А. В., Мустаев, Р. Н., (2017). Генерация и аккумуляция углевородов в условиях больших глубин земной коры. SOCAR Proceedings, 1, 4-16.
  7. Деряев, А. Р. (2022). Технология бурения для одновременной раздельной эксплуатации скважин. Монография. Лондон: Ламберт.
  8. Нугманов, Б. Х. (2017). 3Д структурно-тектонические моделирования геологического строения месторождения "Каламкас". SOCAR Proceedings, 1, 17-23.
  9. Деряев А.Р. (2022). Деряев, А. Р. (2022). Разработка конструкции скважин для многопластовых месторождений с целью одновременной раздельной эксплуатации одной скважиной. SOCAR Proceedings, 1, 94-101.
  10. Qun, L. E. I., Yun, X. U., Zhanwei, Y. A. N. G., et al. (2021). Progress and development directions of stimulation techniques for ultra-deep oil and gas reservoirs. Petroleum Exploration and Development, 48(1), 221-231.
  11. Al Saadi, A. J., Naidu, R. N. (2023, March). Challenges of drilling deep wells in a complex overburden with severe depletion and experiences from Caspian Sea. SPE-214057-MS. In: SPE Gas & Oil Technology Showcase and Conference. Society of Petroleum Engineers.
  12. Hafezi, S. (2023). Real-time detection of drilling problems & issues during drilling by listing & using their signs both on the surface and downhole. PhD Thesis. Norwegian University of Science and Technology.
  13. Deryaev, A. R., Amanov, M. A., Deryaev, S. A. (2020). Drilling of the first directional exploration well in southwestern Turkmenistan. Young Scientist, (38), 151-154.
  14. Eren, T., Suicmez, V. S. (2020). Directional drilling positioning calculations. Journal of Natural Gas Science and Engineering, 73, 103081.
  15. Rossi, E., Adams, B., Vogler, D., et al. (2020, August). Advanced drilling technologies to improve the economics of deep geo-resource utilization. In: 2nd Applied Energy Symposium: MIT A+ B (MITAB 2020) (virtual). ETH Zurich, Geothermal Energy & Geofluids.
  16. Деряев, А. Р., Гулатаров, Х., Эседулаев, Р., Аманов, М. (2020). Технология бурения наклонно-направленных и горизонтальных скважин и расчеты проектирования. Монография. Ашгабат: Ылым.
  17. Schneising, O., Buchwitz, M., Reuter, M., et al. (2020). Remote sensing of methane leakage from natural gas and petroleum systems revisited. Atmospheric Chemistry and Physics, 20(15), 9169-9182.
  18. Fayemi, O., Di, Q., Liang, P., et al. (2021). Assessment of the Behaviour of Surface to Borehole EM Telemetry in Horizontal Well. Acta Geologica Sinica-English Edition, 95(S1), 76-79.
  19. Ouadi, H., Mishani, S., Rasouli, V. (2023). Applications of underbalanced fishbone drilling for improved recovery and reduced carbon footprint in unconventional plays. Petroleum & Petrochemical Engineering Journal, 7(1).
  20. Rugang, Y., Chunyao, P., Zhenhua, Z., Dongxu, J. (2017). Study on the structure of filter cake layer of water based drilling fluid. SOCAR Proceedings, 1, 24-34.
  21. Zalluhoglu, U., Tilley, J., Zhang, W., Grable, J. (2020, February). Downhole attitude-hold controller leads to automatic steering of directional wells with improved accuracy and reduced tortuosity. SPE-199555-MS. In: IADC/SPE International Drilling Conference and Exhibition. Society of Petroleum Engineers.
  22. Ma, T., Liu, J., Fu, J., Wu, B. (2022). Drilling and completion technologies of coalbed methane exploitation: an overview. International Journal of Coal Science & Technology, 9(1), 68.
  23. Zhigarev, V. A., Minakov, A. V., Neverov, A. L., Pryazhnikov, M. I. (2019, November). Numerical study of the cuttings transport by drilling mud in horizontal directional well. Journal of Physics: Conference Series, 1382(1), 012080.
  24. Сулейманов, Б. А., Аббасов, Э. М., Сисенбаева, М. Р. (2017). Механизм аномалии вязкости газированной нефти вблизи давления насыщения. SOCAR Proceedings, 1, 34-45.
  25. Deshmukh, V., Dewangan, S. K. (2022). Review on various borehole cleaning parameters related to oil and gas well drilling. Journal of the Brazilian Society of Mechanical Sciences and Engineering, 44(5), 185.
  26. Mansouri, V., Khosravanian, R., Wood, D. A., Aadnøy, B. S. (2020). Optimizing the separation factor along a directional well trajectory to minimize collision risk. Journal of Petroleum Exploration and Production Technology, 10, 2113-2125.
  27. Гусейнова, Н. И. (2017). Оценка градиента давления при воздействии на пласт с учетом влияния интерференции скважин на деформационные и фильтрационные процессы на выделенном участке месторождения. SOCAR Proceedings, 1, 70-82.
  28. Hazbeh, O., Aghdam, S. K. Y., Ghorbani, H., et al. (2021). Comparison of accuracy and computational performance between the machine learning algorithms for rate of penetration in directional drilling well. Petroleum Research, 6(3), 271-282.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200875

E-mail: annagulyderyayew@gmail.com


A.R. Deryayev

Təbii Qaz ETİ, «Türkmənqaz» DK, Aşqabat, Türkmənistan

Qərbi Türkmənistanda horizontal quyuların qazılması


Məqalədə Türkmənistanın Qərb hissəsinin anomal yüksək lay təzyiqlərində horizontal quyuların qazılması təcrübəsi ümumiləşdirilmişdir. Məqalədə qazıma kəmərlərinin aşağısının tərtibi seçimi, qazıma üsulları, bucaq sahəsi və zenit bucağının sabitləşmə intervalı ətraflı təsvir olunur və horizontal quyuların qazılması zamanı qazıma mayesinin keyfiyyətinin əhəmiyyəti qeyd olunur. Yerinə yetirilmiş iş sübut edir ki, horizontal quyuların qazılması yataqların işlənməsinin həm ilkin, həm də gec mərhələlərində mümkündür və yataqların işlənməsi layihəsi səviyyəsində texnoloji inkişaf sxemlərinin yaradılması zamanı onların qazılması təmin edilməlidir. Bu cür iş anomal yüksək lay təzyiqləri olan dərin horizontal quyuların qazılması üçün istifadə olunacaq və karbohidrogen hasilatının artmasına, həmçinin elmi əsaslarla horizontal qazımanın təşkilati yenidən qurulmasına gətirib çıxaracaq.

Açar sözlər: həndəsi; geofiziki; neft hasilatı, geoloji quruluş; sapma; zenit bucağı; gövdə; azimut; radius;rabitə kanalı.

Məqalədə Türkmənistanın Qərb hissəsinin anomal yüksək lay təzyiqlərində horizontal quyuların qazılması təcrübəsi ümumiləşdirilmişdir. Məqalədə qazıma kəmərlərinin aşağısının tərtibi seçimi, qazıma üsulları, bucaq sahəsi və zenit bucağının sabitləşmə intervalı ətraflı təsvir olunur və horizontal quyuların qazılması zamanı qazıma mayesinin keyfiyyətinin əhəmiyyəti qeyd olunur. Yerinə yetirilmiş iş sübut edir ki, horizontal quyuların qazılması yataqların işlənməsinin həm ilkin, həm də gec mərhələlərində mümkündür və yataqların işlənməsi layihəsi səviyyəsində texnoloji inkişaf sxemlərinin yaradılması zamanı onların qazılması təmin edilməlidir. Bu cür iş anomal yüksək lay təzyiqləri olan dərin horizontal quyuların qazılması üçün istifadə olunacaq və karbohidrogen hasilatının artmasına, həmçinin elmi əsaslarla horizontal qazımanın təşkilati yenidən qurulmasına gətirib çıxaracaq.

Açar sözlər: həndəsi; geofiziki; neft hasilatı, geoloji quruluş; sapma; zenit bucağı; gövdə; azimut; radius;rabitə kanalı.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Quy, N. M., Trung, P.N. (2017). Impacts of condensate blockage and the effectiveness of technical solutions to improve well deliverability in gas condensate wells in Vietnam. SOCAR Proceedings, 1, 46-61.
  2. Салимова, С. Г. (2017). Обобщающая методика к детальному анализу фондоотдачи по скважинам нефтегазодобывающего предприятия. SOCAR Proceedings, 3, 58-63.
  3. Deryaev, A. R. (2023). Horizontal well drilling technology. Theoretical & Applied Science, 2(118), 445-449.
  4. Липатов, Е. Ю., Аксенова, Н. А. (2017). Опыт применения биополимерного эмульсионного бурового раствора  при бурении горизонтальных скважин на Кошильском месторождении. SOCAR Proceedings, 4, 36-41.
  5. Kondrat, О. R., Hedzyk, N. М. (2017). Increasing  natural  gas  production  from tight  terrigenous  reservoirs. SOCAR Proceedings, 4, 42-51.
  6. Деряев, А. Р. (2021). Рекомендации по использованию буровых растворов для успешного ведения буровых работ на месторождении Северный Готурдепе. Актуальные исследования, 51(78), 14–22.
  7. Kwon, H., Mah, J. S. (2021). Diversification and industrialization in the economic development of Turkmenistan. Perspectives on Global Development and Technology, 20(4), 358-379.
  8. Tao, S., Pan, Z., Tang, S., Chen, S. (2019). Current status and geological conditions for the applicability of CBM drilling technologies in China: A review. International Journal of Coal Geology, 202, 95-108.
  9. Aghahosseini, A., Breyer, C. (2020). From hot rock to useful energy: A global estimate of enhanced geothermal systems potential. Applied Energy, 279, 115769.
  10. Деряев А.Р. (2022). Деряев, А. Р. (2022). Разработка конструкции скважин для многопластовых месторождений с целью одновременной раздельной эксплуатации одной скважиной. SOCAR Proceedings, 1, 94-101.
  11. Patel, H., Salehi, S., Ahmed, R., Teodoriu, C. (2019). Review of elastomer seal assemblies in oil & gas wells: Performance evaluation, failure mechanisms, and gaps in industry standards. Journal of Petroleum Science and Engineering, 179, 1046-1062.
  12. Xiao, D., Hu, Y., Wang, Y., et al. (2022). Wellbore cooling and heat energy utilization method for deep shale gas horizontal well drilling. Applied Thermal Engineering, 213, 118684.
  13. Деряев, А. Р. (2022). Основные требования выбора буровых растворов с целью повышения нефтегазоотдачи пластов. Материалы международной научно-практической конференции «Современные проблемы и перспективные направления инновационного развития науки». Стерлитамак: Агентство международных исследований.
  14. Leusheva, E., Alikhanov, N., Morenov, V. (2022). Barite-free muds for drilling-in the formations with abnormally high pressure. Fluids, 7(8), 268.
  15. Khuzin, R. R., Mukhametshin, V. S., Salikhov, D. A., et al. (2021, February). Improving the efficiency of horizontal wells at multilayer facilities. IOP Conference Series: Materials Science and Engineering, 1064(1), 012066. IOP Publishing.
  16. Alsaihati, A., Elkatatny, S., Mahmoud, A. A., Abdulraheem, A. (2021). Use of machine learning and data analytics to detect downhole abnormalities while drilling horizontal wells, with real case study. Journal of Energy Resources Technology, 143(4), 043201.
  17. Сулейманов, Б. А., Велиев, Э. Ф., Шовгенов, А. Д. (2022). Теоретические и практические основы цементирования скважин. Москва-Ижевск: ИКИ.
  18. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Aliyev, A. A. (2023). Oil and gas well cementing for engineers. John Wiley & Sons.
  19. Хузина, Л. Б., Шайхутдинова, А. Ф., Кязимов, Э. А. (2023). К вопросу исследования вибрационного устройства для предупреждения прихватов при строительстве нефтяных и газовых скважин. Scientific Petroleum, 1, 32-42
  20. Деряев, А. Р., Гулатаров, Х., Эседулаев, Р., Аманов, М. (2020). Технология бурения наклонно-направленных и горизонтальных скважин и расчеты проектирования. Монография. Ашгабат: Ылым.
  21. Liu, T., Leusheva, E., Morenov, V., et al. (2020). Influence of polymer reagents in the drilling fluids on the efficiency of deviated and horizontal wells drilling. Energies, 13(18), 4704.
  22. Zongyu, L. U., Fei, Z. H. A. O., Ming, L. E. I., et al. (2019). Key technologies for drilling horizontal wells in glutenite tight oil reservoirs in the Mahu Oilfield of Xinjiang. Petroleum Drilling Techniques, 2.
  23. Искендеров, Д. А., Ибадов, Г. Г., Толепбергенов, Е. К. (2017). Гравийный скважинный фильтр новой конструкции. SOCAR Proceedings, 4, 52-56.
  24. Yakupov, R. F., Sh, M. V., Khakimzyanov, I. N., Trofimov, V. E. (2019). Optimization of reserve production from water oil zones of D3ps horizon of Shkapovsky oil field by means of horizontal wells. Georesursy, 21(3), 55-61.
  25. Mahmoud, H., Hamza, A., Nasser, M. S., et al. (2020). Hole cleaning and drilling fluid sweeps in horizontal and deviated wells: Comprehensive review. Journal of petroleum science and engineering, 186, 106748.
  26. Салаватов, Т. Ш., Гасанов, И. Р. (2018). Прогнозирование фазового состояния углеводородов в пористой среде. SOCAR Proceedings, 3, 24-31.
  27. Moosavi, S. R., Vaferi, B., Wood, D. A. (2020). Auto-detection interpretation model for horizontal oil wells using pressure transient responses. Advances in Geo-Energy Research, 4(3), 305-316.
  28. Джаксылыков, Т. С. (2018). Опыт применения технологии ОРЗ в многопластовых залежах на примере месторождения Казахстана. SOCAR Proceedings, 3, 54-64.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200877

E-mail: annagulyderyayew@gmail.com


M. A. Mıslyuk¹, Y. D. Voloşin¹, N. R. Jolob²

¹İvano-Frankovsk Milli Neft və Qaz Texniki Universiteti, İvano-Frankovsk, Ukrayna; ²«Geosintez İnjiniring» MMC, Poltava, Ukrayna

Rotasiya viskozimetriya məlumatları əsasında qazıma məhlullarının reoloji xüsusiyyətlərinin qiymətləndirilməsi


Kuett axını tənliyinin ciddi həllindən istifadə edərək və təcrübələrin məlumat məzmununu nəzərə alaraq fırlanan viskozimetriya məlumatlarının interpretasiya modeli təsvir edilmişdir. Qazma mayelərinin yayılmış reoloji modelləri nümunəsində cihazın nisbi aralığının və reoloji xüsusiyyətlərinin Nyuton mayesi üçün yerdəyişmə sürəti qradiyentinin asılılığından istifadə edərək onların qiymətləndirilməsinin düzgünlüyünə təsiri öyrənilmişdir. Mədən şəraitində qazıntı məhlullarının reoloji xassələrinin qiymətləndirilməsinin müqayisəli nəticələri verilmişdir. 

Açar sözlər: biözlü maye; ehtimal funksiyasının maksimum prinsipi; reoloji stasionar modellər; Kuett axını.

Kuett axını tənliyinin ciddi həllindən istifadə edərək və təcrübələrin məlumat məzmununu nəzərə alaraq fırlanan viskozimetriya məlumatlarının interpretasiya modeli təsvir edilmişdir. Qazma mayelərinin yayılmış reoloji modelləri nümunəsində cihazın nisbi aralığının və reoloji xüsusiyyətlərinin Nyuton mayesi üçün yerdəyişmə sürəti qradiyentinin asılılığından istifadə edərək onların qiymətləndirilməsinin düzgünlüyünə təsiri öyrənilmişdir. Mədən şəraitində qazıntı məhlullarının reoloji xassələrinin qiymətləndirilməsinin müqayisəli nəticələri verilmişdir. 

Açar sözlər: biözlü maye; ehtimal funksiyasının maksimum prinsipi; reoloji stasionar modellər; Kuett axını.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Mirzajanzadeh, A. H., Filippov, V. P., Ametov, I. M. (2002). System methods in oil production. Moscow: Technika. 
  2. Suleimanov, B. A. (2006). Specific features of heterogenous systems flow. Moscow-Izhevsk: ICS. 
  3. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Vishnyakov, V. V. (2022). Nanocolloids for petroleum engineering: Fundamentals and practices. John Wiley & Sons. 
  4. Panakhov, G. M., Suleimanov, B. A. (1995). Specific features of the flow of suspensions and oil disperse systems. Colloid Journal, 57(3), 359-363. 
  5. Mitchell, R. F. (2007). Petroleum engineering handbook. Vol. II. Drilling engineering. Houston: Society of Petroleum Engineers. 
  6. Caenn, R., Darley, H. C. H., Gray, G. R. (2017). Composition and properties of drilling and completion fluids. Gulf Professional Publishing, Elsevier. 
  7. Newton, I. (1999). The principia. Mathematical principles of natural philosophy. Berkeley-Los Angeles-London: University of California Press. 
  8. Bingham, E. C. (1922). Fluidity and plasticity. New York: McGraw-Hill. 
  9. Ostwald, W. (1925). Ueber die geschwindigkeitsfunktion der viskosität disperser systeme. I. Kolloid-Zeitschrift, 36(2), 99–117. 
  10. Herschel, W. H., Bulkley, R. (1926). Konsistenzmessungen von gummi-benzollösungen. Kolloid-Zeitschrift, 39(4), 291–300. 
  11. Casson, N. (1959). Flow equation for pigment oil suspensions of the printing ink type /in: Mills, C. C. Ed., «Rheology of disperse systems». Oxford: Pergamon Press. 
  12. (1968). Heat and mass transfer sourcebook: 3rd All-Union conference, Minsk, 1968. John Wiley & Sons. 
  13. Robertson, R. E., Stiff, H. A. (1976). An improved rheological model for relatings hear stress to shear rate in drilling fluids and cement slurries. SPE Journal, 16(1), 31–36. 
  14. Myslyuk, M. A., Salyzhyn, I. M. (2008). The evaluation of biviscosity fluids rheological properties on the basis of rotational viscometry data. Oil Industry, 12, 40‒42.
  15. Nasiri, M., Ashrafizadeh, S. N. (2010). Novel equation for the prediction of rheological parameters of drilling fluids in an annulus. Industrial & Engineering Chemistry Research, 49(7), 3374–3385. 
  16. Vipulanandan, C., Mohammed, A. S. (2014). Hyperbolic rheological model with shear stress limit for acrylamide polymer modified bentonite drilling muds. Journal of Petroleum Science and Engineering, 122, 38–47.
  17. Bui, B. T., Tutuncu, A. N. (2016). A generalized rheological model for drilling fluids with cubic splines. SPE Drilling & Completion, 31(01), 026–039. M. A. Myslyuk et al. / SOCAR Proceedings Special Issue No. 2 (2023) 041-053 52 
  18. Andaverde, J. A., Wong-Loya, J. A., Vargas-Tabares, Y., Robles, M. (2019). A practical method for determining the rheology of drilling fluid. Journal of Petroleum Science and Engineering, 180, 150–158. 
  19. Rashidi, M., Sedaghat, A., Misbah, B., et al. (2021). Introducing a rheology model for non-Newtonian drilling fluids. Geofluids,2021, 1344776. 
  20. Agwu, O. E., Akpabio, J. U., Ekpenyong, M. E., et al. (2021). A critical review of drilling mud rheological models. Journal of Petroleum Science and Engineering, 203, 108659. 
  21. Shah, S. N., Shanker, N. H., Ogugbue, C. C. (2010, April). Future challenges of drilling fluids and their rheological measurements. AADE-10-DF-HO-41. In: The 2010 AADE Fluids Conference and Exhibition, Hilton Houston North, Houston, Texas. 
  22. Myslyuk, M. A. (1988). Determining rheological parameters for a dispersion system by rotational viscometry. Journal of Engineering Physics and Thermophysics, 54, 655-658. 
  23. Khataniar, S., Chukwu, G. A., Xu, H. (1994). Evaluation of rheological models and application to flow regime determination. Journal of Petroleum Science and Engineering, 11(2), 155–164. 
  24. Weir, I. S., Bailey, W. J. (1996). A statistical study of rheological models for drilling fluids. SPE Journal, 1(04), 473–486. 
  25. Kelessidis, V. C., Maglione, R., Tsamantaki, C., Aspirtakis, Y. (2006). Optimal determination of rheological parameters for Herschel–Bulkley drilling fluids and impact on pressure drop, velocity profiles and penetration rates during drilling. Journal of Petroleum Science and Engineering, 53(3-4), 203–224. 
  26. Kelessidis, V. C., Maglione, R. (2006). Modeling rheological behavior of bentonite suspensions as Casson and Robertson–Stiff fluids using Newtonian and true shear rates in Couette viscometry. Powder Technology, 168(3), 134–147. 
  27. Kelessidis, V. C., Maglione, R. (2008). Shear rate corrections for Herschel-Bulkley fluids in couette geometry. Applied Rheology, 18(3), 34482. 
  28. Versan Kok, M. (2004). Determination of rheological models for drilling fluids (A statistical approach). Energy Sources, 26(2), 153–165. 
  29. Myslyuk, M., Salyzhyn, Y. (2012). The evaluation of rheological parameters of non-newtonian fluids by rotational viscosimetry. Applied Rheology, 22(3), 32381. 
  30. Myslyuk, М. А. (2018). On the interpretation of drilling fluids rotational viscometry data. Oil Industry, 10, 50–53. 
  31. Мyslyuk, М. А. (2019). Determination of rheological properties of drilling fluids by rotational viscometry data. SOCAR Proceedings, 4, 4–12. 
  32. Wiśniowski, R., Skrzypaszek, K., Małachowski, T. (2020). Selection of a suitable rheological model for drilling fluid using applied numerical methods. Energies, 13(12), 3192. 
  33. Myslyuk, M. A. (2020). Determination of the rheological properties of drilling fluids from rotational viscometry data. Journal of Hydrocarbon Power Engineering, 7(2), 31–45. 
  34. (2009). API specification 13B-1 recommended practice for field testing water-based drilling fluids. Petroleum and natural gas industries – Field testing of drilling fluids – Part 1: Water-based fluids. Washington DC, USA: API. 
  35. Qu, Y., Lai, X., Zou, L., Su, Y. (2009). Polyoxyalkyleneamine as shale inhibitor in water-based drilling fluids. Applied Clay Science, 44(3-4), 265–268. 
  36. Smith, S. R., Rafati, R., Sharifi Haddad, A., et al. (2018). Application of aluminium oxide nanoparticles to enhance rheological and filtration properties of water based muds at HPHT conditions. Colloids and Surfaces A: Physicochemical and Engineering Aspects, 537, 361–371. 
  37. Rezaei, A., Nooripoor, V., Shahbazi, K. (2020). Applicability of Fe₃O₄ nanoparticles for improving rheological and filtration properties of bentonite-water drilling fluids in the presence of sodium, calcium, and magnesium chlorides. Journal of Petroleum Exploration and Production Technology, 10(6), 2453–2464. 
  38. Novara, R., Rafati, R., Sharifi Haddad, A. (2021). Rheological and filtration property evaluations of the nano-based muds for drilling applications in low temperature environments. Colloids and Surfaces A: Physicochemical and Engineering Aspects, 622, 126632. 
  39. Gamal, H., Elkatatny, S., Basfar, S., Al-Majed, A. (2019). Effect of pH on rheological and filtration properties of water-based drilling fluid based on bentonite. Sustainability, 11(23), 6714. 
  40. Elkatatny, S., Tariq, Z., Mahmoud, M. (2016). Real time prediction of drilling fluid rheological properties using Artificial Neural Networks visible mathematical model (white box). Journal of Petroleum Science and Engineering, 146, 1202–1210. 
  41. Abdelgawad, K., Elkatatny, S., Moussa, T., et al. (2019). Real-time determination of rheological properties of spud drilling fluids using a hybrid artificial intelligence technique. Journal of Energy Resources Technology, 141(3): 032908. 
  42. Alsabaa, A., Gamal, H., Elkatatny, S., Abdulraheem, A. (2021). New correlations for better monitoring the all-oil mud rheology by employing artificial neural networks. Flow Measurement and Instrumentation, 78, 101914. 
  43. Luban, Y., Rozengaft, A., Luban, S., et al. (2008). BIOCAR – clay-less drilling mud for drilling directional and horizontal wells and penetration of pay zone. Oil Industry, 4, 32‒37. 
  44. Zholob, N. R., Luban, Y. V., Luban, S. V. (2016, September). Research of thermal stability of biopolymer systems weighted by formic acid salts. In: 10th International Conference «Geopetrol 2016», Krakow, Poland. 
  45. Myslyuk, M., Zholob, N. (2021). Investigation of filtration properties of a formate-based mud system under high temperature conditions. Upstream Oil and Gas Technology, 7, 100056. 
  46. Luban, Y. V., Luban, S. V., (2017, February). Scientific developments of «Geosynthesis Engineering» to improve M. A. Myslyuk et al. / SOCAR Proceedings Special Issue No. 2 (2023) 041-053 53 drilling efficiency and wells productivity. In: International Conference GeoDrilling II, Poltava , Ukraine. 
  47. Raptanov, A. K., Ruzhenskyi, V. V., Kostiv, B. I., et al. (2021). Analysis of the deep drilling technology in unstable formations at the Semyrenky gas condensate field. SOCAR Proceedings, SI2, 52–64. 
  48. Myslyuk, M. A., Bogoslavets, V. V., Louban, Yu. V., et al. (2015). Research of rheological properties of «Biocar» biopolymer system. Construction of Oil and Gas Wells on Land and Sea, 8, 31–36.

 

Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200879

E-mail: mmyslyuk@ukr.net


P. V. Pyatibratov, M. Zammam

İ. M. Qubkin adına Rusiya Dövlət Neft və Qaz Universiteti (MTU), Moskva, Rusiya

CRM modeli əsasında sulaşdırmanın və xətti proqramlaşdırma probleminin həllinin optimallaşdırılması


Sulaşdırma ilə neft yataqlarının işlənməsinin səmərəliliyinin artırılması üçün bir çox texnologiyalar arasında iqtisadi cəhətdən aşağı səmərəli olanlar arasında filtrasiya axınlarının istiqamətlərinin dəyişməsinə əsaslanan neft hasilatının artırılması üçün hidrodinamik metodlar daxildir. Beləliklə, işlənmənin son mərhələsində sulaşdırmanın səmərəliliyinin artırılmasının əsas vəzifələrindən biri səmərəsiz suvurmanın həcminin azaldılmasıdır. Məqalədə neft hasilatını artırmaq üçün müəyyən bir ümumi suvurma həcmi ilə vurucu quyular arasında vurulan suyun həcminin yenidən yenidən paylanması məsələsi müzakirə olunur. yerdəyişmə Sıxışdırmanın məlum xüsusiyyətləri və CRMP modeli əsasında hesablanmış quyuların əlaqəli təsir əmsallarına əsaslanaraq, vurulma səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi üçün analitik əlaqə təklif olunmuşdur. Optimallaşdırma problemi xətti proqramlaşdırma həlli kimi tərtib edilmişdir. Neft yatağının fraqmentinin nümunəsi, laydakı süzülmə axınlarının istiqamətini dəyişdirərək proqnozlaşdırılan neft hasilatını artırmağa imkan verən vurucu quyuların qəbul etmə qabiliyyətini qiymətləndirmək imkanını göstərmişdir. İşlənmiş alqoritmin tətbiqi nəticəsində ümumi neft hasilatının proqnozlaşdırılan artımı 15 il ərzində 19683 m³ (9.5%) təşkil etmişdir.

Açar sözlər: sulaşdırmanın optimallaşdırılması; həcm-rezistiv model; CRM; xətti proqramlaşdırma; su vurmanın effektivliyi; quyuların qarşılıqlı təsiri əmsalı.

Sulaşdırma ilə neft yataqlarının işlənməsinin səmərəliliyinin artırılması üçün bir çox texnologiyalar arasında iqtisadi cəhətdən aşağı səmərəli olanlar arasında filtrasiya axınlarının istiqamətlərinin dəyişməsinə əsaslanan neft hasilatının artırılması üçün hidrodinamik metodlar daxildir. Beləliklə, işlənmənin son mərhələsində sulaşdırmanın səmərəliliyinin artırılmasının əsas vəzifələrindən biri səmərəsiz suvurmanın həcminin azaldılmasıdır. Məqalədə neft hasilatını artırmaq üçün müəyyən bir ümumi suvurma həcmi ilə vurucu quyular arasında vurulan suyun həcminin yenidən yenidən paylanması məsələsi müzakirə olunur. yerdəyişmə Sıxışdırmanın məlum xüsusiyyətləri və CRMP modeli əsasında hesablanmış quyuların əlaqəli təsir əmsallarına əsaslanaraq, vurulma səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi üçün analitik əlaqə təklif olunmuşdur. Optimallaşdırma problemi xətti proqramlaşdırma həlli kimi tərtib edilmişdir. Neft yatağının fraqmentinin nümunəsi, laydakı süzülmə axınlarının istiqamətini dəyişdirərək proqnozlaşdırılan neft hasilatını artırmağa imkan verən vurucu quyuların qəbul etmə qabiliyyətini qiymətləndirmək imkanını göstərmişdir. İşlənmiş alqoritmin tətbiqi nəticəsində ümumi neft hasilatının proqnozlaşdırılan artımı 15 il ərzində 19683 m³ (9.5%) təşkil etmişdir.

Açar sözlər: sulaşdırmanın optimallaşdırılması; həcm-rezistiv model; CRM; xətti proqramlaşdırma; su vurmanın effektivliyi; quyuların qarşılıqlı təsiri əmsalı.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Ertekin, T., Sun, Q., Zhang, J. (2019). Reservoir simulation: problems and solutions. Society of Petroleum Engineers.
  2. Пятибратов, П. В. (2015). Гидродинамическое моделирование разработки нефтяных месторождений. Москва: РГУ нефти и газа имени И.М. Губкина.
  3. Мищенко, И. Т., Бравичева, Т. Б., Пятибратов, П. В. (2004). Оценка добывных возможностей скважин низкопроницаемых коллекторов. Бурение и нефть, 11, 18–19.
  4. Назарова, Л. Н., Пятибратов, П. В. (2021). Совершенствование технологии заводнения как метод управления разработкой и увеличения нефтеотдачи. Оборудование и технологии для нефтегазового комплекса, 1(121), 46.
  5. Демидов, А. В., Пятибратов, П. В. (2016). Повышение эффективности выработки запасов гидродинамически связанных пластов на основе одновременно-раздельной закачки воды с содержанием взвешенных частиц. Нефть, газ и бизнес, 9, 3.
  6. Иванов, А. Н., Пятибратов, П. В., Аубакиров, А. Р., Дзюбло, А. Д. (2020). Обоснование режимов работы нагнетательных скважин для реализации циклического заводнения. Нефтяное хозяйство, 2, 28-31.
  7. Грищенко, В. А., Циклис, И. М., Мухаметшин, В. Ш., Якупов, Р. Ф. (2021). Методические подходы к повышению эффективности системы заводнения на поздней стадии разработки. SOCAR Procеedings, SI2, 161–171.
  8. Куликов, А. Н. (2019). Разработка и совершенствование методов борьбы с опережающим обводнением нефтяных скважин. Диссертация на соискание ученой степени доктора технических наук. Москва: РГУ нефти и газа имени И.М. Губкина.
  9. Zandvliet, M. J., Bosgra, O. H., Jansen, J. D., et al. (2007). Bang-bang control and singular arcs in reservoir flooding. Journal of Petroleum Science and Engineering, 58(1-2), 186–200.
  10. Asheim, H. (1988, October). Maximization of water sweep efficiency by controlling production and injection rates. SPE-18365-MS. In: European Petroleum Conference, London, United Kingdom. Society of Petroleum Engineers.
  11. Sudaryanto, B., Yortsos, Y. C. (2001, September-October). Optimization of displacements in porous media using rate control. SPE-71509-MS. In: SPE Annual Technical Conference and Exhibition. Society of Petroleum Engineers.
  12. Taware, S., Alhuthali, A.H., Sharma, M. et al. (2016). Optimal rate control under geologic uncertainty: water flood and EOR processes. Optimization and Engineering, 18, 63-86.
  13. Alhuthali, A. H., Datta-Gupta, A., Yuen, B., Fontanilla, J. P. (2010). Field applications of waterflood optimization via optimal rate control with smart wells. SPE Reservoir Evaluation & Engineering, 13(3), 406–422.
  14. Brouwer, D. R., Jansen, J. D., van der Starre, S., et al. (2001, May). Recovery increase through water flooding with smart well technology. SPE-68979-MS. In: SPE European Formation Damage Conference, The Hague, Netherlands. Society of Petroleum Engineers.
  15. Brouwer, D. R., Jansen, J. D. (2002, October). Dynamic optimization of water flooding with smart wells using optimal control theory. SPE-78278-MS. In: European Petroleum Conference, Aberdeen, United Kingdom. Society of Petroleum Engineers.
  16. Lorentzen, R. J., Berg, A. M., Nævdal, G., Vefring, E. H. (2006, April). A new approach for dynamic optimization of water flooding problems. SPE-99690. In: 2006 SPE Intelligent Energy Conference and Exhibition, Amsterdam, The Netherlands. Society of Petroleum Engineers.
  17. Gentil, P. H. (2005). The use of multilinear regression models in patterned waterfloods: physical meaning of the regression coefficients. Master’s Thesis. Texas, USA: University of Texas, Austin.
  18. Yousef, A. A., Lake, L. W., Jensen, J. L. (2006, April). Analysis and interpretation of interwell connectivity from production and injection rate fluctuations using a capacitance model. In: SPE/DOE Symposium on Improved Oil Recovery, Tulsa. Society of Petroleum Engineers.
  19. Пятибратов, П. В., Заммам, М., Туровская, Е. А. (2021). Оптимизация заводнения на основе моделирования линий тока. Оборудование и технологии для нефтегазового комплекса, 4(124), 37-44.
  20. Liang, X., Weber, D. B., Edgar, T. F., et al. (2007). Optimization of oil production based on a capacitance model of production and injection rates. SPE-107713-MS. In: Hydrocarbon Economics and Evaluation Symposium, Dallas, Texas, U.S.A. Society of Petroleum Engineers.
  21. Mandal, D., Ahmad, N. Bt. N. N. New (2007, March). New injection-allocation tool significantly improves the value of water injection in large clastic reservoirs. SPE-105322-MS. In: SPE Middle East Oil and Gas Show and Conference, Manama, Bahrain. Society of Petroleum Engineers.
  22. Weber, D. (2009) The use of capacitance-resistance models to optimize injection allocation and well location in water floods. PhD Thesis. Austin, Texas: The University of Texas at Austin.
  23. Xiong, X., Lee, K. J. (2020). Data-driven modeling to optimize the injection well placement for waterflooding in heterogeneous reservoirs applying artificial neural networks and reducing observation cost. Energy Exploration and Exploitftion, 38(6), 2413–2435.
  24. Пятибратов, П. В., Заммам, М. (2022). Прогнозирование показателей разработки нефтяного месторождения на основе CRM и сравнение с результатами трехмерного гидродинамического моделирования. Нефтепромысловое дело, 5, 16–24.
  25. Sayarpour, M. (2008). Development and application of capacitance-resistive models to water / CO2 floods. PhD Thesis. Austin, Texas: The University of Texas at Austin.
  26. Albertoni, A., Lake, L. W. (2003). Inferring interwell connectivity only from well-rate fluctuations in waterfloods. SPE Reservoir Evaluation and Engineering, 6(1), 6–15.
  27. Аббасов, А. А., Аббасов, Э. М., Исмайлов, Ш. З., Сулейманов, А. А. (2021). Оценка эффективности процесса заводнения нефтяных пластов на основе емкостно-резистивной модели с нелинейным коэффициентом продуктивности. SOCAR Proceedings, 3, 45-53.
  28. Харисов, М. Н., Юнусова, Э. А., Харисова, Э. А., Майский, Р. А. (2018). Алгоритм определения характеристик вытеснения в условиях несовершенства данных. Нефтегазовое дело, 16(6), 20–25.
  29. Казаков, А. А. (1976). Прогнозирование показателей разработки месторождений по характеристикам вытеснения нефти водой. Нефтепромысловое дело, 8, 5–7.
  30. Пятибратов, П. В., Заммам, М. (2022). Оптимизация заводнения на основе метода линий тока и решения задачи линейного программирования. SOCAR Proceedings, SI2, 153–163.
  31. Гарб, Ф. А. (1978). Расчеты динамики падения добычи по данным обводненности добываемой продукции. Инженер-нефтяник, 7, 21–25.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/10.5510/OGP2023SI200890

E-mail: pyatibratov.p@gubkin.ru


E. F. Vəliyev1,2, Ə. D. Şovgenov3, B. R. Mehdiyev4

1«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan; 2Kompozit Materiallar Elmi-Tədqiqat Mərkəzi, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti (UNEC), Bakı, Azərbaycan; 3Halliburton International GmbH, Moskva, Rusiya; 4Halliburton Energy Services, Meksika körfəzi, Luisiana, ABŞ

Yüksək temperaturlu laylarda suyun izolyasiyası üçün silikat əsaslı gel tərkiblərinin qiymətləndirilməsi


Neft-qaz quyularında su hasilatı yatağın işlənməsi baxımından böyük problemlər yaradır. Bu səbəbdən, izafi suyun izolyasiyası operatorlar qarşısında vacib tapşırıq olaraq qalır. Təqdim olunmuş tədqiqatda yüksək temperaturlu quyularda silika əsaslı gel tərkiblərinin suyun izolyasiyası məqsədilə tətbiqi nəzərdən keçirilir. Gel tərkibi kolloid silikadan və aktivləşdirici qismində NaCl-dan ibarətdir ki, bu da öz növbəsində ilkin özlülüyü kiçik olan məhlul yaradır və beləcə layın dərinliklərinə nüfuz edə bilir. Tədqiqat çərçivəsində istifadə olunan üsullar gel əmələ gəlmə vaxrının vizual üsullarla təyini və daha dəqiq ölçmələrə ehtiyac duyulan zaman özlülük testlərindən ibarətdir. Temperaturun, duzun qatılığının, silikanın qatılığının və aktivləşdiricinin qatılığının gel əmələ gəlmə prosesinə təsiri öyrənilmişdir. Yüksək temperatur, yüksək silika və duz qatılığı gel əmələ gəlmə müddətini azaldır. Əlavə olaraq müxtəlif duzlar/ionlar gel əmələ gəlmə vaxtına müxtəlif təsir edir. Əsasən daha böyük yüklü və iri molekullu duzlar gel əmələ gəlmə vaxtında daha kəskin təsir edir. Tədqiqat zamanı, həmçinin, məlum olmuşdur ki, çox yüksək temperaturlarda duz qatılığının cüzi dəyişməsi gel əmələ gəlmə prosesinə şiddətli təsir edir. Bu səbəbdən, təqdim olunmuş gelin laya tətbiqi zamanı yeni texnologiya təklif olunmuşdur. Lay suyu yüksək duzluluğa malik yüksək temperaturlu laylarda silika əsaslı gel tətbiq olunan zaman öncəsində laya aşağı duzluluqlu su vuraraq gelin vaxtından əvvəl yaranmasının qarşısını almaq və beləliklə, iuşin effektivliyini artırmaq mümkündür.

Açar sözlər: suyun izolyasiyası; silika gel; lay modeli; yükəsk temperatur.

Neft-qaz quyularında su hasilatı yatağın işlənməsi baxımından böyük problemlər yaradır. Bu səbəbdən, izafi suyun izolyasiyası operatorlar qarşısında vacib tapşırıq olaraq qalır. Təqdim olunmuş tədqiqatda yüksək temperaturlu quyularda silika əsaslı gel tərkiblərinin suyun izolyasiyası məqsədilə tətbiqi nəzərdən keçirilir. Gel tərkibi kolloid silikadan və aktivləşdirici qismində NaCl-dan ibarətdir ki, bu da öz növbəsində ilkin özlülüyü kiçik olan məhlul yaradır və beləcə layın dərinliklərinə nüfuz edə bilir. Tədqiqat çərçivəsində istifadə olunan üsullar gel əmələ gəlmə vaxrının vizual üsullarla təyini və daha dəqiq ölçmələrə ehtiyac duyulan zaman özlülük testlərindən ibarətdir. Temperaturun, duzun qatılığının, silikanın qatılığının və aktivləşdiricinin qatılığının gel əmələ gəlmə prosesinə təsiri öyrənilmişdir. Yüksək temperatur, yüksək silika və duz qatılığı gel əmələ gəlmə müddətini azaldır. Əlavə olaraq müxtəlif duzlar/ionlar gel əmələ gəlmə vaxtına müxtəlif təsir edir. Əsasən daha böyük yüklü və iri molekullu duzlar gel əmələ gəlmə vaxtında daha kəskin təsir edir. Tədqiqat zamanı, həmçinin, məlum olmuşdur ki, çox yüksək temperaturlarda duz qatılığının cüzi dəyişməsi gel əmələ gəlmə prosesinə şiddətli təsir edir. Bu səbəbdən, təqdim olunmuş gelin laya tətbiqi zamanı yeni texnologiya təklif olunmuşdur. Lay suyu yüksək duzluluğa malik yüksək temperaturlu laylarda silika əsaslı gel tətbiq olunan zaman öncəsində laya aşağı duzluluqlu su vuraraq gelin vaxtından əvvəl yaranmasının qarşısını almaq və beləliklə, iuşin effektivliyini artırmaq mümkündür.

Açar sözlər: suyun izolyasiyası; silika gel; lay modeli; yükəsk temperatur.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Joseph, A., Ajienka, J. A. (2010, July). A review of water shutoff treatment strategies in oil fields. SPE-136969-MS. In: Nigeria Annual International Conference and Exhibition, Tinapa - Calabar, Nigeria. Society of Petroleum Engineers.
  2. Taha, A., Amani, M. (2019). Overview of water shutoff operations in oil and gas wells; chemical and mechanical solutions. ChemEngineering, 3(2), 51.
  3. Salavatov, Т. Sh., Suleimanov, B. A., Nuryaev, A.S. (2000). Selective isolation of hard formation waters influx in producing wells. Oil Industry, 12, 81-83.
  4. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Vishnyakov, V. (2022). Nanocolloids for petroleum engineering: Fundamentals and practices. John Wiley & Sons.
  5. Suleimanov, B. A., Gurbanov, А. Q., Tapdiqov, Sh. Z. (2022). Isolation of water inflow into the well with a thermosetting gel-forming. SOCAR Proceedings, 4, 21-26.
  6. Ibragimov, Kh. M., Qurbanov, A. G., Kazımov, F. K., Akberova, A. F. (2022). Development and laboratory test of the gelling composition for the selective isolation of formation waters. Scientific Petroleum, 2, 40-46.
  7. Ahmad, F. F., Gaibaliyev, G. G. (2022). Stimulation of oil inflow by isolating water inflows in the bottomhole zone. Scientific Petroleum, 2, 23-27.
  8. Qayibova, А. Q., Аbbasov, M. M. (2022). Study of innovative water-insulating composition based on urea-formaldehyde resin. Scientific Petroleum, 2, 35-39.
  9. Veliyev, E. F., Aliyev, A. A. (2021). Innovative technologies as a priority factor of the oil and gas industry development. ANAS Transactions. Earth Sciences, 2, 81-93.
  10. Veliyev, E. F., Aliyev, A. A. (2021, October). Propagation of nano sized CDG deep into porous media.  SPE-207024-MS. In: SPE Annual Caspian Technical Conference. Society of Petroleum Engineers.
  11. Zhdanov, S. A., Amiyan, A. V., Surguchev, L. M., et al. (1996, October). Application of foam for gas and water shut-off: Review of field experience. SPE-36914-MS. In: The European Petroleum Conference, Milan, Italy. Society of Petroleum Engineers.
  12. Veliyev, E. F., Aliyev, A. A. (2022). The application of nanoparticles to stabilise colloidal disperse systems. ANAS Transactions. Earth Sciences, 1, 37-50.
  13. El-Karsani, K. S., Al-Muntasheri, G. A., Hussein, I. A. (2014). Polymer systems for water shutoff and profile modification: a review over the last decade. SPE Journal, 19(01), 135-149.
  14. Hakiki, F., Salam, D. D., Akbari, A., et al. (2015, October). Is epoxy-based polymer suitable for water shut-off application?. SPE-176457-MS. In: SPE/IATMI Asia Pacific Oil & Gas Conference and Exhibition, Nusa Dua, Bali, Indonesia. Society of Petroleum Engineers.
  15. Fulin, Z., Dai Caili, W. Y., Decheng, F., Kai, C. (2006). Comprehension of water shutoff in oil wells and its technical keys. Acta Petrolei Sinica, 27(5), 71.
  16. Sydansk, R. D., Seright, R. S. (2007). When and where relative permeability modification water-shutoff treatments can be successfully applied. SPE Production & Operations, 22(02), 236-247.
  17. Banerjee, R., Ghosh, B., Khilar, K., et al. (2008). Field application of phenol formaldehyde gel in oil reservoir matrix for water shut-off purposes. Energy Sources, Part A, 30(19), 1779-1787.
  18. Raupov, I. R., Milic, J. (2022, May). Improvement of operational efficiency of high water-cut oil wells. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 1021(1), 012077.
  19. Vega, I., Morris, W., Robles, J., et al. (2010, April). Water shut-off polymer systems: Design and efficiency evaluation based on experimental studies. SPE-129940-MS. In: SPE Improved Oil Recovery Symposium. Society of Petroleum Engineers.
  20. Xindi, S. U. N., Baojun, B. A. I. (2017). Comprehensive review of water shutoff methods for horizontal wells. Petroleum Exploration and Development, 44(6), 1022-1029.
  21. Qing, Y., Yefei, W., Wei, Z., et al. (2009). Study and application of gelled foam for in-depth water shutoff in a fractured oil reservoir. Journal of Canadian Petroleum Technology, 48(12), 51-55.
  22. Permana, D., Fakhrizal, F., Nurwibowo, M. P. (2013, October). Selection criteria for successful water shut-off treatment-brown field success story. SPE-165753-MS. In: SPE Asia Pacific Oil and Gas Conference and Exhibition. Society of Petroleum Engineers.
  23. Suleimanov, B. A, Veliyev, E. F., Dyshin, O. A. (2015). Effect of nanoparticles on the compressive strength of polymer gels used for enhanced oil recovery (EOR). Petroleum Science and Technology, 33(10), 1133–1140.
  24. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Naghiyeva, N. V. (2021). Colloidal dispersion gels for in-depth permeability modification. Modern Physics Letters B, 35(1), 2150038.
  25. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Naghiyeva, N. V. (2020). Preformed particle gels for enhanced oil recovery. International Journal of Modern Physics B, 34(28), 2050260.
  26. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F. (2017). Novel polymeric nanogel as diversion agent for enhanced oil recovery. Petroleum Science and Technology, 35(4), 319-326.
  27. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Aliyev A. A. (2020). Colloidal dispersion nanogels for in-situ fluid diversion. Journal of Petroleum Science and Engineering, 193(10), 107411.
  28. Verre, F., Blunt, M., Morrison, A., McGarva, T. (2007, June). Applicability of water shutoff treatment for horizontal wells in heavy-oil reservoirs. SPE-106908-MS. In: The EUROPEC/EAGE Conference and Exhibition, London, U.K. Society of Petroleum Engineers.
  29. Casalini, A., Lima, R. (2017, November). Water shut-off treatments in oilfield by micro and nano technology: A good way to get more oil and less water. SPE-188482-MS. In: The Abu Dhabi International Petroleum Exhibition & Conference, Abu Dhabi, UAE. Society of Petroleum Engineers.
  30. Khoshkar, P. A., Fatemi, M., Ghazanfari, M. H. (2020). Static and dynamic evaluation of the effect of nanomaterials on the performance of a novel synthesized PPG for water shut-off and improved oil recovery in fractured reservoirs. Journal of Petroleum Science and Engineering, 189, 107019.
  31. Sydansk, R. D. (1990). A newly developed chromium (lll) gel technology. SPE Reservoir Engineering, 5(03), 346-352.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200868

E-mail: elchinf.veliyev@socar.az


E. F. Vəliyev1,2, Ə. D. Şovgenov3, B. R. Mehdiyev4

1«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan; 2Kompozit Materiallar Elmi-Tədqiqat Mərkəzi, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti (UNEC), Bakı, Azərbaycan; 3Halliburton International GmbH, Moskva, Rusiya; 4Halliburton Energy Services, Meksika körfəzi, Luisiana, ABŞ

Silika əsaslı gel tərkiblərinin suyun izolyasiyası üçün tətbiqi zamanı layın çirklənməsinin ləğv edilməsi


Tədqiqatda silika gel əsaslı gelin tətbiqi zamanı layın çirklənməsinin ləğvi araşdırılmışdır. Həmçinin, izafi suyun izolyasiyası məqsədilə tətbiq olunan texnologiyalar nəzərdən keçirilmiş və silika əsaslı gel tərkiblərinin əhəmiyyəti vurğulanmışdır. Bundan başqa, silika gel tərkiblərinin ekoloji cəhətdən təmiz olması və yüksək temperaturlu quyularda tətbiq olunma potensialı nəzərdəm keçirilmişdir. Çəki testləri və lay modelində aparılmış testlər vasitəsilə lay şəraitində gel blokunun ləğv olunması tədqiq olunmuşdur. Nəticələr göstərir ki, 1% qatılığa malik NaOH məhlulu gel kütləsini qısa müddətdə özündə həll edir. Kütlə şəklində olduqda gelin həll olunması üçün 10-12 saat kifayət edir. Lakin, lay modelində aparılmış testlərin nəticələri göstərir ki, gel blokunun tam ləğv edilməsi üçün bir neçə dəfə NaOH məhlulunun laya vurulmasına ehtiyac var. Tədqiqatın nəticələri, silika əsaslı gel tərkiblərinin suyun izolyasiyası üçün tətbiqi zamanı işin təşkil olunmasında istifadə oluna bilər.

Açar sözlər: silika gel; izafi suyun izolyasiyası; layın çirklənməsi; lay modeli; gel bloku.

Tədqiqatda silika gel əsaslı gelin tətbiqi zamanı layın çirklənməsinin ləğvi araşdırılmışdır. Həmçinin, izafi suyun izolyasiyası məqsədilə tətbiq olunan texnologiyalar nəzərdən keçirilmiş və silika əsaslı gel tərkiblərinin əhəmiyyəti vurğulanmışdır. Bundan başqa, silika gel tərkiblərinin ekoloji cəhətdən təmiz olması və yüksək temperaturlu quyularda tətbiq olunma potensialı nəzərdəm keçirilmişdir. Çəki testləri və lay modelində aparılmış testlər vasitəsilə lay şəraitində gel blokunun ləğv olunması tədqiq olunmuşdur. Nəticələr göstərir ki, 1% qatılığa malik NaOH məhlulu gel kütləsini qısa müddətdə özündə həll edir. Kütlə şəklində olduqda gelin həll olunması üçün 10-12 saat kifayət edir. Lakin, lay modelində aparılmış testlərin nəticələri göstərir ki, gel blokunun tam ləğv edilməsi üçün bir neçə dəfə NaOH məhlulunun laya vurulmasına ehtiyac var. Tədqiqatın nəticələri, silika əsaslı gel tərkiblərinin suyun izolyasiyası üçün tətbiqi zamanı işin təşkil olunmasında istifadə oluna bilər.

Açar sözlər: silika gel; izafi suyun izolyasiyası; layın çirklənməsi; lay modeli; gel bloku.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Zhu, D., Bai, B., Hou, J. (2017). Polymer gel systems for water management in high-temperature petroleum reservoirs: a chemical review. Energy & Fuels, 31(12), 13063-13087.
  2. Kabir, A. H. (2001, October). Chemical water & gas shutoff technology – An overview. SPE-72119-MS. In: SPE International Improved Oil Recovery Conference in Asia Pacific. Society of Petroleum Engineers.
  3. El-Karsani, K. S., Al-Muntasheri, G. A., Hussein, I. A. (2014). Polymer systems for water shutoff and profile modification: a review over the last decade. SPE Journal, 19(01), 135-149.
  4. Du, J., Wang, Q., Liu, P., et al. (2022). Nanocomposite gels for water shut-off and temporary plugging in the petroleum industry: a review. Petroleum Science and Technology, 1-36.
  5. Vishnyakov, V., Suleimanov, B., Salmanov, A., Zeynalov, E. (2019). Primer on enhanced oil recovery. Gulf Professional Publishing.
  6. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Vishnyakov, V. (2022). Nanocolloids for petroleum engineering: Fundamentals and practices. John Wiley & Sons.
  7. Suleimanov, B. A. (2022). Theory and practice of enhanced oil recovery. Moscow-Izhevsk: ICS.
  8. Suleimanov, B. A., Gurbanov, А. Q., Tapdiqov, Sh. Z. (2022). Isolation of water inflow into the well with a thermosetting gel-forming. SOCAR Proceedings, 4, 21-26.
  9. Suleimanov, B. A., Feyzullayev, Kh. A., Abbasov, E. M. (2019). Numerical simulation of water shut-off performance for heterogeneous composite oil reservoirs. Applied and Computational Mathematics, 18(3), 261-271.
  10. Suleimanov, B. A., Feyzullayev, Kh. A. (2023). Numerical simulation of water shut-off performance for heterogeneous layered oil reservoirs. SOCAR Proceedings, 1, 43-50.
  11. Ibragimov, Kh. M., Qurbanov, A. G., Kazımov, F. K., Akberova, A. F. (2022). Development and laboratory test of the gelling composition for the selective isolation of formation waters. Scientific Petroleum, 2, 40-46.
  12. Ahmad, F. F., Gaibaliyev, G. G. (2022). Stimulation of oil inflow by isolating water inflows in the bottomhole zone. Scientific Petroleum, 2, 23-27.
  13. Qayibova, А. Q., Аbbasov, M. M. (2022). Study of innovative water-insulating composition based on urea-formaldehyde resin. Scientific Petroleum, 2, 35-39.
  14. Suleimanov, B. A., Latifov, Y. A., Ibrahimov, K. M., Guseinova, N. I. (2017). Field testing results of enhanced oil recovery technologies using thermoactive polymer compositions. SOCAR Proceedings, 3, 17-31.
  15. Suleimanov, B. A., Ismailov, F. S., Veliyev, E. F., Dyshin, O. A. (2013). The influence of light metal nanoparticles on the strength of polymer gels used in oil industry. SOCAR Proceedings, 2, 24-28.
  16. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Azizagha, A. A. (2020). Colloidal dispersion nanogels for in-situ fluid diversion. Journal of Petroleum Science and Engineering, 193, 107411.
  17. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Dyshin, O. A. (2015). Effect of nanoparticles on the compressive strength of polymer gels used for enhanced oil recovery (EOR). Petroleum Science and Technology, 33(10), 1133-1140.
  18. Veliyev, E. F. (2020). Review of modern in-situ fluid diversion technologies. SOCAR Proceedings, 2, 50-66.
  19. Veliyev, E. F., Aliyev, A. A. (2021, October). Propagation of nano sized CDG deep into porous media.  SPE-207024-MS. In: SPE Annual Caspian Technical Conference. Society of Petroleum Engineers.
  20. Veliyev, E. F., Aliyev, A. A. (2021). Innovative technologies as a priority factor of the oil and gas industry development. ANAS Transactions. Earth Sciences, 2, 81-93.
  21. Veliyev, E. F., Aliyev, A. A. (2022). The application of nanoparticles to stabilise colloidal disperse systems. ANAS Transactions. Earth Sciences, 1, 37-50.
  22. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Naghiyeva, N. V. (2020). Preformed particle gels for enhanced oil recovery. International Journal of Modern Physics B, 34(28), 2050260.
  23. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Naghiyeva, N. V. (2021). Colloidal dispersion gels for in-depth permeability modification. Modern Physics Letters B, 35(01), 2150038.
  24. Bai, Y., Xiong, C., Wei, F., et al. (2015). Gelation study on a hydrophobically associating polymer/polyethylenimine gel system for water shut-off treatment. Energy & Fuels, 29(2), 447-458.
  25. Kumar, A., Mahto, V., Choubey, A. K. (2020). Synthesis and characterization of cross-linked hydrogels using polyvinyl alcohol and polyvinyl pyrrolidone and their blend for water shut-off treatments. Journal of Molecular Liquids, 301, 112472.
  26. Shehbaz, S. M., Bera, A. (2023). Effects of nanoparticles, polymer and accelerator concentrations, and salinity on gelation behavior of polymer gel systems for water shut-off jobs in oil reservoirs. Petroleum Research, 8(2), 234-243.
  27. Van Auken, M. R. (1922). Process of excluding water from oil and gas wells. U.S. Patent No. 1,421,706.
  28. Kennedy, H. T. (1936). Chemical methods for shutting off water in oil and gas wells. Transactions of the AIME, 118(01), 177-186.
  29. Maagi, M. T., Lupyana, S. D., Jun, G. (2020). Nanotechnology in the petroleum industry: Focus on the use of nanosilica in oil-well cementing applications - A review. Journal of Petroleum Science and Engineering, 193, 107397.
  30. Negi, G. S., Anirbid, S., Sivakumar, P. (2021). Applications of silica and titanium dioxide nanoparticles in enhanced oil recovery: Promises and challenges. Petroleum Research, 6(3), 224-246.
  31. Medina, O. E., Olmos, C., Lopera, S. H., et al. (2019). Nanotechnology applied to thermal enhanced oil recovery processes: A review. Energies, 12(24), 4671.
  32. Liang, J., Sun, H., Seright, R. S. (1992, April). Reduction of oil and water permeabilities using gels. SPE-24195-MS. In: SPE/DOE Enhanced Oil Recovery Symposium, Tulsa, Oklahoma. Society of Petroleum Engineers.
  33. Bauer, S. J., Galbreath, D., Hamilton, J., Mansure, A. J. (2004). Comments on high temperature plugs (No. SAND2004-4142C). Albuquerque, NM (United States): Sandia National Lab. (SNL-NM).
  34. Burns, L. D., McCool, C. S., Willhite, G. P., et al. (2008, April). New generation silicate gel system for casing repairs and water shutoff. SPE-113490-MS. In: The SPE Symposium on Improved Oil Recovery, Tulsa, Oklahoma, USA. Society of Petroleum Engineers.
  35. Panchal, H., Patel, H., Patel, J., Shah, M. (2021). A systematic review on nanotechnology in enhanced oil recovery. Petroleum Research, 6(3), 204-212.
  36. Yousefvand, H., Jafari, A.J.P.M.S. (2015). Enhanced oil recovery using polymer/nanosilica. Procedia Materials Science, 11, 565-570.
  37. Emrani, A. S., Ibrahim, A. F., Nasr-El-Din, H. A. (2017, June). Mobility control using nanoparticle-stabilized CO2 foam as a hydraulic fracturing fluid. In: The SPE Europec featured at 79th EAGE Conference and Exhibition, Paris, France. Society of Petroleum Engineers.
  38. Farid Ibrahim, A., Nasr-El-Din, H. (2018, June). Stability improvement of CO2 foam for enhanced oil recovery applications using nanoparticles and viscoelastic surfactants. SPE-191251-MS. In: SPE Trinidad and Tobago Section Energy Resources Conference, Port of Spain, Trinidad and Tobago. Society of Petroleum Engineers.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200869

E-mail: elchinf.veliyev@socar.az


A. R. Deryayev

Təbii Qaz ETİ, «Türkmənqaz» DK, Aşqabat, Türkmənistan

Türkmənistanın qərb hissəsindəki neft və qaz yataqlarında anomal yüksək lay təzyiqləri olan zonalarının açılması təhlili


Məqalədə Türkmənistanın neft və qaz yataqlarında dərinliyin artması ilə anomal yüksək lay təzyiqinin (AYLT) qradiyentinin dəyişməsi barədə məlumat verilir. Sonradan lay fluidlərinin təzahürü səbəbindən ağır fəsadlara səbəb olur AYLT-nin mənşəyinin təhlili verilmişdir və həmçinin fəsadların hidrodinamik səbəbləri dərindən nəzərdən keçirilir. Fərziyyələr və endogen mülahizələr təhlil edilmişdir, həmçinin geoloji, geokimyəvi və mexaniki proseslərlə bağlı anomal yüksək lay təzyiqlərinin yaranmasının kompleks səbəblərinin qarşılıqlı təsiri təhlil edilmişdir. Təqdim olunan iş lay təzyiqi anomal yüksək olan çox dərin quyuların qazılması zamanı verilən tapşırıqların yerinə yetirilməsi, həmçinin mürəkkəbləşmələrin səbəblərinin yaranmasını proqnozlaşdırmaq və qazma mayesinin sıxlığını tənzimləyərək bu mürəkkəbləşmələrin qarşısını almaq üçün istifadə edilə bilər.

Açar sözlər: neftqaz təzahhürü; təzyiq; qradiyent; yuyucu maye; miqrasiya; deqazasiya.

Məqalədə Türkmənistanın neft və qaz yataqlarında dərinliyin artması ilə anomal yüksək lay təzyiqinin (AYLT) qradiyentinin dəyişməsi barədə məlumat verilir. Sonradan lay fluidlərinin təzahürü səbəbindən ağır fəsadlara səbəb olur AYLT-nin mənşəyinin təhlili verilmişdir və həmçinin fəsadların hidrodinamik səbəbləri dərindən nəzərdən keçirilir. Fərziyyələr və endogen mülahizələr təhlil edilmişdir, həmçinin geoloji, geokimyəvi və mexaniki proseslərlə bağlı anomal yüksək lay təzyiqlərinin yaranmasının kompleks səbəblərinin qarşılıqlı təsiri təhlil edilmişdir. Təqdim olunan iş lay təzyiqi anomal yüksək olan çox dərin quyuların qazılması zamanı verilən tapşırıqların yerinə yetirilməsi, həmçinin mürəkkəbləşmələrin səbəblərinin yaranmasını proqnozlaşdırmaq və qazma mayesinin sıxlığını tənzimləyərək bu mürəkkəbləşmələrin qarşısını almaq üçün istifadə edilə bilər.

Açar sözlər: neftqaz təzahhürü; təzyiq; qradiyent; yuyucu maye; miqrasiya; deqazasiya.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Деряев, А. Р. (2022). Разработка конструкции скважин для многопластовых месторождений с целью одновременной раздельной эксплуатации одной скважиной. SOCAR Proceedings, 1, 94-101.
  2. Гусейнова, Д. Ф. (2022). Диагностирование состояния пластовой системы на основе энтропийного подхода. SOCAR Proceedings, 2, 7-14.
  3. Deryaev, A. R. (2022). Geological and technical analysis for the development of the deposit by the method of dual completion. European Science Review, 5-6, 30-32.
  4. Tiab,, Donaldson, E. C. (2016). Petrophysics. Teory and practice of measuring reservoir rock and fluid transport properties. Gulf Professional Publishing.
  5. Ju, Y., Wu, G., Wang, Y., et al. (2021). 3D numerical model for hydraulic fracture propagation in tight ductile reservoirs, considering multiple influencing factors via the entropy weight method. SPE-205385-PA. SPE Journal, 26(05), 2685-2702.
  6. Сулейманов, А. А. (2014). Непараметрические критерии диагностирования распределения данных в нефтегазодобыче, Нефтепромысловое дело, 9, 47-50.
  7. Stepanov, S. V., Tyrsin, A. N., Ruchkin, A. A., Pospelova, T. A. (2020). Using entropy modeling to analyze the effectiveness of the waterflooding system. Oil Industry, 6, 62-67.
  8. Santos, J. P., Landi, G.T., Paternostro, M. (2017). Wigner entropy production rate. Physical Review Letters, 118, 220601.
  9. Mohamed, A. Y., Lliffe, J. E., Ashcroft, W. A., Whiteman, A. J. (2000). Burial and maturation history of the Heglig field area, Muglad basin, Sudan. Journal Petroleum Geology, 1, 107-128.
  1. Makeen, Y. M., Hakimi, M. H., Abdullah, W. H. (2015). Biological markers and organic matter in the Lower Cretaceous Abu Gabra sediments (Muglad Basin, Sudan): origin, type and palaeoenvironmental conditions. Arabian Journal of Geosciences, 8, 489-506.
  2. Podnebesnykh, A. V., Baryshnikov, A. V., Kuvaldin, A. P., et.al. (2015, October). New approach to the evaluation of the structure of initial reserves in Ozhginskoe gas-oil field. SPE-176666-MS. In: The SPE Russian Petroleum Technology Conference, Moscow, Russia. Society of Petroleum Engineers.
  3. Suleimanov, B. A. (2006). Specific features of heterogenous systems flow. Moscow-Izhevsk: ICS.
  4. Хузина, Л. Б., Шайхутдинова, А. Ф., Кязимов, Э. А. (2023). Квопросуисследованиявибрационногоустройства для предупреждения прихватов при строительстве нефтяных и газовых скважин. Scientific Petroleum, 1, 32-42.
  5. Eyike, A., Ebbing, J. (2015). Lithospheric structure of the West and Central African rift system from regional three – dimensional gravity. South African Journal of Geology, 118, 285-298.
  6. Mohamed, A. E., Mohammed, A. S. (2015). Stratigraphy and tectonic evolution of the oil producing horizons of Muglad Basin, Sudan. Journal of Science & Technology, 9(1), 13-20.
  7. Cheremisin, A., Lompik, V., Spivakova, M., et al. (2022). Creation of a hydrodynamic digital model of a laboratory core experiment of surfactant polymer impact on oil recovery, in order to determine parameters for further full-scale simulation. Energies, 15(9), 3440.
  8. Деряев, А. Р., Гулатаров, Х., Эседулаев, Р., Аманов, М. (2020). Технология бурения наклонно-направленных и горизонтальных скважин и расчеты проектирования. Монография. Ашгабат: Ылым.
  9. Поднебесных, А. В. (2023). Особенности геологического строения рифтовых впадин Судана и связанная с ними нефтегазоносность. SOCAR Proceedings, 1, 7-12.
  10. Fu, H., Yan, Y., Xu, Y., et al. (2018). Experimental study and field application of fiber dynamic diver-sion in west china ultra-deep fractured gas reservoir. In: 52nd U.S. Rock Mechanics Geomechanics Symposium. Seattle, Washington.
  11. Самедзаде, А. А. (2023). Оценка качества коллекторов по некоторым месторождениям Бакинского архипелага. SOCAR Proceedings, 1, 13-18.
  12. Jiang, M., Spikes, K. T. (2016). Rock-physics and seismic-inversion based reservoir characterization of the Haynesville Shale. Journal of Geophysics and Engineering, 13(3), 220–233.
  13. Othman, A. A., Ewida, H. F., Ali Fathi, M. M., Embaby, M. A. (2017). Reservoir characterization applying seismic inversion technique and seismic attributes for Komombo basin. Austin Journal of Earth Science, 3(1), 1020.
  14. Deryaev, A. R. (2023). Opening of formations at abnormally high reservoir pressure, rules for installation and operation of blowout equipment at directional well №707 West Cheleken fields. ISJ Theoretical & Applied Science, 5(121), 1-8.
  15. Исаев, Р. А. (2023). Анализ распределений петрофизических характеристик разрезов и их связи с поглощением при бурении скважин на старых месторождениях с аномально низкими пластовыми давлениями. SOCAR Proceedings, 1, 35-42.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200871

E-mail: annagulyderyayew@gmail.com


P. V. Pyatibratov, A. İ. Ermolayev, S. İ. Yefimov, Y. D. Minixanov, Y. A. Donskoy, Y. A. Orlova

İ.M. Qubkin adına Rusiya Dövlət Neft və Qaz Universiteti (MTU), Moskva, Rusiya

Quyuağzı avadanlığının əsas texnoloji elementlərinin eroziya proseslərinin ədədi modelləşdirilməsindən istifadə edərək mexaniki qarışığı olan qaz axınının icazə verilən maksimal sürətinin müəyyən edilməsinə metodoloji yanaşma


Qaz yataqlarının uzunmüddətli istismarı məhsuldar layın gərginlik-deformasiya vəziyyətinin dəyişməsi, o cümlədən layın dağılması dönməz prosesləri ilə müşayiət olunur. Məhsuldar layın məhv edilməsi quyuağzında mexaniki çirklərin çıxarılmasının, abraziv dağılmasının, metalın deqradasiyasının, boru kəmərlərində qüsurların yaranmasının səbəblərindən biridir. Qarışıqların çıxarılması səbəbindən qüsurların inkişafının ciddi nəticələrinin qarşısını almaq üçün dağıdıcı olmayan nəzarət metodlarından istifadə edərək müxtəlif müayinələr aparılır. Senoman və valanjin laylarını istismar edən quyuların boru kəmərlərinin və quyuağzı avadanlıqlarının həqiqi vəziyyətinə nəzarət etmək ehtiyacı, istismar zamanı mexaniki qarışıqlarının, suyun çıxarılması, həmçinin hidratların, qum tıxaclarının və s. əmələ gəlməsi səbəbindən, texnoloji avadanlıqların əsas elementlərinə əhəmiyyətli zədə və məhv ola bilməsi ilə əlaqədardır, ciddi iqtisadi itkilərə, həmçinin birləşmələrin və düyünlərin qeyri hermetikliyi nəticəsində ətraf mühitə mənfi təsirlərə səbəb ola bilər. Beləliklə, quyudibi zonasının dağılması şəraitində hasilat qaz quyularının etibarlı istismarını təmin etmək üçün qum və maye tıxaclarının əmələ gəlməsi riskini azaldan, həmçinin qarışıqların çıxarılmasının avadanlıqların vəziyyətinə mənfi təsirini minimuma endirən əsaslandırılmış texnoloji iş rejiminin seçilməsi lazımdır.

Açar sözlər: hasilat; qaz quyusu; ədədi modelləşdirmə; quyudibi zonası; texnoloji rejim.

Qaz yataqlarının uzunmüddətli istismarı məhsuldar layın gərginlik-deformasiya vəziyyətinin dəyişməsi, o cümlədən layın dağılması dönməz prosesləri ilə müşayiət olunur. Məhsuldar layın məhv edilməsi quyuağzında mexaniki çirklərin çıxarılmasının, abraziv dağılmasının, metalın deqradasiyasının, boru kəmərlərində qüsurların yaranmasının səbəblərindən biridir. Qarışıqların çıxarılması səbəbindən qüsurların inkişafının ciddi nəticələrinin qarşısını almaq üçün dağıdıcı olmayan nəzarət metodlarından istifadə edərək müxtəlif müayinələr aparılır. Senoman və valanjin laylarını istismar edən quyuların boru kəmərlərinin və quyuağzı avadanlıqlarının həqiqi vəziyyətinə nəzarət etmək ehtiyacı, istismar zamanı mexaniki qarışıqlarının, suyun çıxarılması, həmçinin hidratların, qum tıxaclarının və s. əmələ gəlməsi səbəbindən, texnoloji avadanlıqların əsas elementlərinə əhəmiyyətli zədə və məhv ola bilməsi ilə əlaqədardır, ciddi iqtisadi itkilərə, həmçinin birləşmələrin və düyünlərin qeyri hermetikliyi nəticəsində ətraf mühitə mənfi təsirlərə səbəb ola bilər. Beləliklə, quyudibi zonasının dağılması şəraitində hasilat qaz quyularının etibarlı istismarını təmin etmək üçün qum və maye tıxaclarının əmələ gəlməsi riskini azaldan, həmçinin qarışıqların çıxarılmasının avadanlıqların vəziyyətinə mənfi təsirini minimuma endirən əsaslandırılmış texnoloji iş rejiminin seçilməsi lazımdır.

Açar sözlər: hasilat; qaz quyusu; ədədi modelləşdirmə; quyudibi zonası; texnoloji rejim.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Ермолаев, А. И., Ефимов, С. И., Пятибратов, П. В. и др. (2023). Оценка предельного забойного давления, исключающего разрушение призабойной зоны пласта, на основе геомеханических исследований керна. SOCAR Proceedings, SI1, 61-69.
  2. Hettema, M. H., Andrews, J. S., Blaasmo, M., Papamichos, E. (2006, February). The relative importance of drawdown and depletion in sanding wells: predictive model compared with data from the Statfjord field. SPE-97794-MS. In: SPE International Symposium and Exhibition on Formation Damage Control. Society of Petroleum Engineers.
  3. Петинов, С. В., Сидоренко, В. Г. (2016). Обзор методов дефектоскопии при обследовании трубопроводов. Молодой ученый, 2,194-199.
  4. Pham, S. (2017). Estimation of sand production rate using geomechanical and hydromechanical models. Advances in Materials Science and Engineering, 2017, 2195404.
  5. (2011). ГОСТ Р 51365-2009. Нефтяная и газовая промышленность. Оборудование для бурения и добычи. Оборудование устья скважины и фонтанное устьевое оборудование. Общие технические требования. Москва: Стандартинформ.
  6. Кащеев, В. И. (1978). Процессы в зоне фрикционного контакта металлов. Москва: Машиностроение.
  7. Козырев, С. П. (1971). Гидроабразивный износ металлов при кавитации. Москва: Машиностроение.
  8. Efimov, S. I. (2019) Numerical study of the processes of erosion of the elements of the X-MAS tree and pipeline based on the ANSYS fluent software. In: 6Th Scientific Conference. EAGE Publications BV.
  9. Якимов, С. Б. (2008). Индекс агрессивности выносимых частиц на месторождениях ТНК-ВР в западной Сибири. Нефтепромысловое дело, 9, 33-39.
  10. Войнов, Б. А. (1980). Износостойкие сплавы и покрытия. Москва: Машиностроение.
  11. Клейс, И. Р., Уумыс, X. Г. (1986). Износостойкость элементов измельчителей ударного действия. Москва: Машиностроение.
  12. Остафьев, В. А. (1979). Расчет динамической прочности режущего инструмента. Москва: Машиностроение.
  13. Гриб, В. В. (1982). Решение триботехнических задач численными методами. Москва: Наука.
  14. Kazimov, Sh. P., Ahmed, F. (2015, November). Sand control in the wells of SOCAR oilfields. In: The SPE Annual Caspian Technical Conference & Exhibition, Baku, Azerbaijan. Society of Petroleum Engineers.
  15. Крагельский, И. В., Добычин, М. Н., Камбалов, В. С. (1977). Основы расчетов на трение и износ. Москва: Машиностроение.
  16. Ефимов, С. И. (2021). Совершенствование методов обоснования и расчета предельно допустимых депрессий и дебитов при эксплуатации газовых скважин. Диссертация на соискание ученой степени кандидата технических наук. Москва: РГУ нефти и газа (НИУ) имени И. М. Губкина.
  17. Мараков, Д. А., Адзынова, Ф. А. (2023). Обоснование необходимости проведения анализа эффективности месторождений. SOCAR Proceedings, 2, 46-49.
  18. Гасумов, Р. А., Гасумов, Э. Р. (2021). Исследования технологическоо режима работы газовых скважин с однорядным лифтом по критической скорости восходящего потока. SOCAR Proceedings, 1, 97-103.
  19. Алиев, З. С., Мараков, Д. А., Котлярова, Е. М. и др. (2014.) Теоретические и технологические основы применения горизонтальных скважине для освоения газовых и газоконденсатных месторождений. Москва: Недра.
  20. Ермолаев, А. И., Ефимов, С. И., Миронов, Е. П., Легай, А. А. (2019). Обоснование предельных дебитов газовых скважин сеноманских залежей с целью предотвращения разрушения призабойной зоны и абразивного износа устьевого оборудования. Наука и техника в газовой промышленности, 2(78), 38-45.
  21. (2004). СТО Газпром НТП 1.8-001-2004. Нормы технологического проектирования объектов газодобывающих предприятий и станций подземного хранения газа. Москва: ОАО «Газпром».
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200873

E-mail: minihanov.e@gubkin.ru


B. A. Süleymanov, N. İ. Hüseynova

«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan

Quyuların normal istismar məlumatları əsasında cari lay təzyiqinin paylanmasının operativ qiymətləndirmə üsulu


Məqalədə quyuların normal istismarından əldə edilən məlumatlar əsasında layda cari təzyiqin paylanmasının operativ qiymətləndirilməsi metodu təklif edilmişdir. Metod, məhsuldar layın seçilmiş sahəsində axın və potensial funksiyalarının, süzülmə sürətlərinin cari paylanmasının hesablanması alqoritmə əsaslanır. Metod məhsuldar layda lay təzyiqinin cari paylanmasına nəzarət etməyə, həmçinin lay təzyiqini lazımı səviyyədə saxlamaq üçün laya təsirin effektivliyini qiymətləndirməyə imkan verir. Təklif edilən metod «Neft Daşları» yatağının (X horizont, V blok) nümunəsində məlumatlardan istifadə etməklə hesablanmış və faktiki lay təzyiqinin qiymətlərin müqaisəsi ilə alınan nəticələrin yüksək dəqiqliyini göstərmişdir. Lay təzyiqinin hesablanmış qiymətlərinin quyudibı təzyiqinin ölçülməsinin faktiki qiymətlərinə olan orta nisbi xətası 1%-dən çox deyil və məhsuldar layın tədqiqat aparılan sahəsindəki lay təzyiqinin orta hesablanmış qiyməti ilə üst-üstə düşür.

Açar sözlər: lay; lay təzyiqi; neftvermənin artırılması; məhsuldar horizont; məhsuldar laya zonal təsir; quyu məhsuldarlığı; diaqnostika; filtrasiya; süzülmə; monitorinq; axın xətləri.

Məqalədə quyuların normal istismarından əldə edilən məlumatlar əsasında layda cari təzyiqin paylanmasının operativ qiymətləndirilməsi metodu təklif edilmişdir. Metod, məhsuldar layın seçilmiş sahəsində axın və potensial funksiyalarının, süzülmə sürətlərinin cari paylanmasının hesablanması alqoritmə əsaslanır. Metod məhsuldar layda lay təzyiqinin cari paylanmasına nəzarət etməyə, həmçinin lay təzyiqini lazımı səviyyədə saxlamaq üçün laya təsirin effektivliyini qiymətləndirməyə imkan verir. Təklif edilən metod «Neft Daşları» yatağının (X horizont, V blok) nümunəsində məlumatlardan istifadə etməklə hesablanmış və faktiki lay təzyiqinin qiymətlərin müqaisəsi ilə alınan nəticələrin yüksək dəqiqliyini göstərmişdir. Lay təzyiqinin hesablanmış qiymətlərinin quyudibı təzyiqinin ölçülməsinin faktiki qiymətlərinə olan orta nisbi xətası 1%-dən çox deyil və məhsuldar layın tədqiqat aparılan sahəsindəki lay təzyiqinin orta hesablanmış qiyməti ilə üst-üstə düşür.

Açar sözlər: lay; lay təzyiqi; neftvermənin artırılması; məhsuldar horizont; məhsuldar laya zonal təsir; quyu məhsuldarlığı; diaqnostika; filtrasiya; süzülmə; monitorinq; axın xətləri.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Сулейманов, Б. А., Гусейнова, Н. И. (2023) Визуализация распределения фильтрационных характеристик пластовой жидкости как способ контроля разработки нефтяных залежей. SOCAR Proceedings, SI1, 35-45.
  2. Басниев, К. С., Власов, А. М., Кочина, И. Н., Максимов, В. М. (1986). Подземная гидравлика. Москва: Гостоптехиздат.
  3. Чарный, И. А. (1963). Подземная гидрогазодинамика. Москва: Недра.
  4. Ибрагимов, Х. М., Гусейнова, Н. И., Гаджиев, А. А. (2021). Разработка новых методов контроля над воздействием на продуктивные пласты на примере месторождения «Нефт Дашлары». Scientific Petroleum, 1, 37-42.
  5. Jamalbayov, M. A., Ibrahimov, Kh. M. (2023). New waterflooding efficiency evaluation method (on the example of 9th horizon of the Guneshli field). Scientific Petroleum, 1, 43-47.
  6. Лятифов, Я. А. (2021). Нестационарное воздействие термоактивной полимерной композицией для глубинного выравнивания профиля фильтрации. Scientific Petroleum, 1, 25-30.
  7. Сулейманов, Б. А., Лятифов, Я. А., Ибрагимов, Х. М., Гусейнова, Н. И. (2017). О результатах промысловых испытаний технологии повышения нефтеотдачи пласта на основе применения термоактивной полимерной композиции. SOCAR Proceedings, 3, 17-31.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200876

E-mail: nahide.huseynova@socar.az


N. N. Mixaylov1,2, L. S. Seçina2

¹İ. M. Gubkin adına Rusiya Dövlət Neft və Qaz Universiteti, Moskva, Rusiya;²Rusiya Elmlər Akademiyasının Neft və Qaz Problemləri Institutu, Moskva, Rusiya

Məsaməli fəzanın quruluş xüsusiyyətlərinin islanma qabiliyyətinə təsirinin eksperimental tədqiqi


Məsaməli fəza quruluşunun layların islanma qabiliyyətinə təsirinin nəzəri və təcrübi tədqiqatları aparılmışdır. Süxur tərkibə görə qeyri-bircinsliliyi ilə səciyyələn Krasnoleninskoye yatağının Talinskaya sahəsinin məsaməli fəzasının xüsusi quruluşu süzülmə kanallarının ölçülərində və həndəsəsində qeyribircinsliyə gətirib çıxarır və islanma qabiliyyətinə təsir edir. Neftin qütb komponentlərinin adsorbsiyasının spesifikliyi islanma qabiliyyətinin dəyişməsinə əsaslanır və adsorbsiya olunmuş neftin miqdarına təsir göstərir. 

Açar sözlər: məsaməli fəza quruluşu; adsorbsiya olunmuş flüudlər; islanma qabiliyyəti.

Məsaməli fəza quruluşunun layların islanma qabiliyyətinə təsirinin nəzəri və təcrübi tədqiqatları aparılmışdır. Süxur tərkibə görə qeyri-bircinsliliyi ilə səciyyələn Krasnoleninskoye yatağının Talinskaya sahəsinin məsaməli fəzasının xüsusi quruluşu süzülmə kanallarının ölçülərində və həndəsəsində qeyribircinsliyə gətirib çıxarır və islanma qabiliyyətinə təsir edir. Neftin qütb komponentlərinin adsorbsiyasının spesifikliyi islanma qabiliyyətinin dəyişməsinə əsaslanır və adsorbsiya olunmuş neftin miqdarına təsir göstərir. 

Açar sözlər: məsaməli fəza quruluşu; adsorbsiya olunmuş flüudlər; islanma qabiliyyəti.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Михайлов, Н. Н., Моторова, К. А., Сечина, Л. С. (2019). Смачиваемость нефтегазовых пластовых систем: Учебное пособие. Москва: РГУ нефти и газа (НИУ) имени И.М. Губкина.
  2. Михайлов, Н. Н., Ермилов, О. М., Сечина, Л. С. (2021). Изменение смачиваемости пород-коллекторов при адсорбции асфальтенов на внутрипоровой поверхности. Актуальные проблемы нефти и газа, 1(32), 3-15.
  3. Сулейманов, Б. А. (2022). Теория и практика увеличения нефтеотдачи пластов. Москва-Ижевск: ИКИ.
  4. Михайлов, Н. Н., Гурбатова, И. П., Моторова, К. А., Сечина, Л. С. (2016). Новые представления о смачиваемости коллекторов нефти и газа. Нефтяное хозяйство, 7, 80-85.
  5. Михайлов, Н. Н., Сечина, Л. С., Михайлов, А. Н. (2017). Микроструктурная смачиваемость карбонатных газоконденсатонасыщенных коллекторов. Геология, геофизика и разработка нефтяных и газовых месторождений, 8, 45-51.
  6. Михайлов, Н. Н., Сечина, Л. С. (2021). Микроструктурная смачиваемость нефтегазоконденсатных зон Карачаганакского месторождения. SOCAR Proceedings, SI2, 17-22.
  7. Иванова, М. М., Григорьева, В. А., Лысенко, В. Д. и др. (1996). Особенности разработки месторождения с трудноизвлекаемыми запасами нефти (на примере Талинского месторождения) /обзорная информация, серия: Геология, геофизика и разработка нефтяных месторождений. Москва: ВНИИОЭНГ.
  8. Танкаева, Л. К., Дмитриевский, А. Н., Сечина, Л. С., Приваленко, Н. В. (1983). Способ определения степени гидрофобизации поверхности пор. Авторское свидетельство СССР № 1022005.
  9. Михайлов, Н. Н., Сечина, Л. С. (2022). Влияние гетерогенности минерального состава пород на микроструктурную смачиваемость. Геология, геофизика и разработка нефтяных и газовых месторождений, 11(371), 54-59.
  10. Зубков, М. Ю., Семенов, В. В. (2001). Определение относительных фазовых проницаемостей продуктивных отложений Красноленинского месторождения. Отчет ООО «Сибгеоцентр». Тюмень.
  11. Котяхов, Ф. И. (1977). Физика нефтяных и газовых коллекторов. Москва: Недра.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200881

E-mail: folko200@mail.ru


Nquyen Txe Dak1, Duonq Nqok Xay2, Fan Nqok Çunq3, Li Kvok Çunq3, Nquyen Kvok Danq4

¹Vyetnam Elm və Texnologiya Akademiyası, Mexanika İnstitutu, Xa Noy, Vyetnam; ²Vyetnam Elm və Texnologiya Akademiyası, Elm və Texnologiya Ali Universiteti, Xa Noy, Vyetnam; ³Vyetnam Neft İnstitutu, Xa Noy, Vyetnam; ⁴«Vyetsovpetro» BM, Xa Noy, Vyetnam

Dövri qazliftlə neft hasilatının imitasiya modeli


Dövri qazliftlə (DGL) neft hasilatı və baş verən mexaniki proseslər hər mərhələdə bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə olan bir çox fərqli mərhələ və axınları əhatə edən mürəkkəb bir quruluşa malikdir. Bu, DGL texnologiyası ilə işləyən quyulardan neft hasilatı sisteminin hesablanması və optimallaşdırılmasında çoxsaylı çətinliklərə səbəb olur. Məqalədə DGL üsulu ilə neft hasilatı zamanı yaranan axınların hidrodinamik imitasiya modeli təqdim olunur. Bu günə qədər dərc edilmiş hidrodinamik modelləri təkmilləşdirməklə, xüsusi mədən şəraiti üçün tətbiq olunan dəyişikliklər/düzəlişlər nəzərə alınmaqla bir model işlənib hazırlanmışdır. DGL prosesinin modelləşdirilməsi sistemin hər bir komponenti və DGL prosesinin hər bir mərhələsi üçün kütlə və impulsun qorunması tənlikləri və qapanma tənlikləri sistemlərinin ədədi həlli əsasında həyata keçirilir. Modeldəki adi diferensial tənliklər qeyri-aşkarlı Eyler üsulu ilə həll olunur. İşlənmiş modelləşdirmə proqramı əvvəllər fasiləsiz qazlift üsulu ilə istismar olunan neft quyusu üçün DGL texnologiyasının rasional konstruksiyasının seçilməsində istifadə edilmişdir. DGL sisteminin quraşdırılması və istismara verilməsindən sonra quyunun maye üzrə sutkalıq debiti 91% artıb və ölçmə nəticələri modelləşdirmə nəticələri ilə yaxşı uyğulaşırlar. Alınan nəticələr təklif olunan modelin və işlənmiş modelləşdirmə proqramının tətbiqi mümkünlüyünü aydın şəkildə nümayiş etdirdi. 

Açar sözlər: quyu; dövri qazlift; imitasiya modeli; neft hasilatı.

Dövri qazliftlə (DGL) neft hasilatı və baş verən mexaniki proseslər hər mərhələdə bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə olan bir çox fərqli mərhələ və axınları əhatə edən mürəkkəb bir quruluşa malikdir. Bu, DGL texnologiyası ilə işləyən quyulardan neft hasilatı sisteminin hesablanması və optimallaşdırılmasında çoxsaylı çətinliklərə səbəb olur. Məqalədə DGL üsulu ilə neft hasilatı zamanı yaranan axınların hidrodinamik imitasiya modeli təqdim olunur. Bu günə qədər dərc edilmiş hidrodinamik modelləri təkmilləşdirməklə, xüsusi mədən şəraiti üçün tətbiq olunan dəyişikliklər/düzəlişlər nəzərə alınmaqla bir model işlənib hazırlanmışdır. DGL prosesinin modelləşdirilməsi sistemin hər bir komponenti və DGL prosesinin hər bir mərhələsi üçün kütlə və impulsun qorunması tənlikləri və qapanma tənlikləri sistemlərinin ədədi həlli əsasında həyata keçirilir. Modeldəki adi diferensial tənliklər qeyri-aşkarlı Eyler üsulu ilə həll olunur. İşlənmiş modelləşdirmə proqramı əvvəllər fasiləsiz qazlift üsulu ilə istismar olunan neft quyusu üçün DGL texnologiyasının rasional konstruksiyasının seçilməsində istifadə edilmişdir. DGL sisteminin quraşdırılması və istismara verilməsindən sonra quyunun maye üzrə sutkalıq debiti 91% artıb və ölçmə nəticələri modelləşdirmə nəticələri ilə yaxşı uyğulaşırlar. Alınan nəticələr təklif olunan modelin və işlənmiş modelləşdirmə proqramının tətbiqi mümkünlüyünü aydın şəkildə nümayiş etdirdi. 

Açar sözlər: quyu; dövri qazlift; imitasiya modeli; neft hasilatı.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Guo, B., Liu, X., Tan, X. (2017). Petroleum production engineering. Gulf Professional Publishing.
  2. Clegg, J. D., Bucaram, S. M. Hein Jr, N. W. (1993). Recommendations and comparison for selecting artificial lift methods. Journal of Petroleum Technology, 45(12), 1128-1167.
  3. Takacs, G. (2005). Gas lift manual. PenWell Corporation.
  4. Chacín, J. E. (1994, August). Selection of optimum intermittent gas-lift scheme for gas-lift wells. SPE-27986-MS. In: University of Tulsa Centennial Petroleum Engineering Symposium, Tulsa, Oklahoma. Society of Petroleum Engineers.
  5. Brown, K. E., Jessen, F. W. (1962). Evaluation of port size, surface chokes and fluid fall-back in intermittent gas lift installations. Journal of Petroleum Technology, 14(03), 315-322.
  6. White, G. W., O'Connell, B. T., Davis, R. C., et al. (1963). An analytical concept of the static and dynamic parameters of intermittent gas lift. Journal of Petroleum Technology, 15(03), 301-308.
  7. Brill, J. P. (1967). An analytical description of liquid slug flow in small-diameter conduits. Journal of Petroleum Technology, 19(03), 419-432.
  8. Neely, A. B., Montgomery, J. W., Vogel, J. V. (1974). A field test and analytical study of intermittent gas lift. SPE Journal, 14(05), 502-512.
  9. Schmidt, Z., Doty, D. R., Lukong, P. B., et al. (1984). Hydrodynamic model for intermittent gas lifting of viscous oil. Journal of Petroleum Technology, 36(03), 475-485.
  10. Hai, D. N., Khang, N. T., Thien, N. D. (2007). Intermittent gaslift flows in vertical pipes. Vietnam Journal of Mechanics, 29(03), 321-335.
  11. Ayatollahi, S., Narimani, M., Moshfeghian, M. (2004). Intermittent gas lift in Aghajari oil field, a mathematical study. Journal of Petroleum Science and Engineering, 42(02-04), 245– 255.
  12. Liao, T., Schmidt, Z., Doty, D. R. (1995, April). Investigation of intermittent gas lift by using mechanistic modeling. SPE-29454-MS. In: SPE Production Operations Symposium, Olkahoma, OK, US. Society of Petroleum Engineers.
  13. Santos, O. G., Bordalo, S. N., Alhanati, F. J. S. (2001). Study of the dynamics, optimization and selection of intermittent gas-lift methods — a comprehensive model. Journal of Petroleum Science and Engineering, 32(02-04), 231– 248.
  14. Filho, C. O. C., Bordalo, S. N. (2003, November). A simultaneous and coupled simulation scheme for the conventional intermittent gas lift. COBEM2003-0729. In: 17th International Congress of Mechanical Engineering, Sao Paulo.
  15. Bordalo, S. N., Filho, C. O. C. (2007). Modeling and performance assessment of inverted intermittent gas lift. Thermal Engineering, 6(1), 96-103.
  16. Pestana, T., Bordalo, S. N., Filho, M. A. B. (2013, May). Numerical simulation in the time domain of the intermittent gas-lift and its variants for petroleum wells. SPE-165007-MS. In: SPE Artificial Lift Conference-Americas, Cartagena, Colombia. Society of Petroleum Engineers.
  17. Tasmi, T., Rahmawati, S. D., Sukarno, P., et al. (2015, October). A new-simple-effective analytical approach to determine intermittent gas lift parameters. SPE-176211-MS. In: SPE/IATMI Asia Pacific Oil & Gas Conference and Exhibition, Nusa Dua, Bali, Indonesia. Society of Petroleum Engineers.
  18. Tasmi, T., Silvya, D. R., Pudjo, S., et al. (2016). Mathematical analysis of intermittent gas injection model in oil production. AIP Conference Proceedings, 1716(1), 020007.
  19. Hughmark, G. A. (1973). Film Thickness, entrainment and pressure drop in annular and dispersed flow. AEChE Journal, 19(5), 1062-1064.
  20. Moody, L. F. (1944). Friction factors for pipe flow. Transactions of the ASME, 66(8), 671–684.
  21. API RP 11V2. (2001). Gas-lift valve performance testing. American Petroleum Institute.
  22. Shari, M. A. (2011). Simplified and rapid method for determining flow characteristics of every gas-lift valve (GLV). PhD Thesis. Graduate Faculty, Texas Tech University.
  23. Craft, B. C., Hawkins, M. F., Terry, R. E. (1991). Applied petroleum reservoir engineering, 2nd. Prentice Hall.
  24. Butcher, J. C. (2003). Numerical methods for ordinary differential equations. John Wiley & Sons.

 

Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200882

E-mail: ntduc@imech.vast.vn


D. A. Marakov, F. A. Adzınova

I. M. Qubkin adına Rusiya Dövlət Neft və Qaz Universiteti (MTU), Moskva, Rusiya

Təbii çatlı məhsuldar layları, çatlaqların əsas istiqamətləri, onların intensivliyi və açılması, layların çatlılığının təyin edilmə üsulları


Qaz və qaz kondensat yataqlarının işlənməsi zamanı şaquli quyuların qazılması zamanı çatlı məsaməli kollektorlarda təbii çatların istiqaməti onların məhsuldarlığına təsir göstərmir. Bununla belə, üfüqi quyularla istismar olunan qaz yatağının məhsuldarlığını proqnozlaşdırarkən təbii çatların istiqaməti, intensivliyi və açılması mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Məqalədə yataqların və ya onların hissələrinin üfüqi quyularla çatlaq məsaməli kollektorlarla istismarının modelləşdirilməsi zamanı yaranan problemlərə baxılır. 

Açar sözlər: lay; terrigen; karbonat; çatlılıq; modelləşdirmə; yatağın bir hissəsi; üfüqi quyu.

Qaz və qaz kondensat yataqlarının işlənməsi zamanı şaquli quyuların qazılması zamanı çatlı məsaməli kollektorlarda təbii çatların istiqaməti onların məhsuldarlığına təsir göstərmir. Bununla belə, üfüqi quyularla istismar olunan qaz yatağının məhsuldarlığını proqnozlaşdırarkən təbii çatların istiqaməti, intensivliyi və açılması mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Məqalədə yataqların və ya onların hissələrinin üfüqi quyularla çatlaq məsaməli kollektorlarla istismarının modelləşdirilməsi zamanı yaranan problemlərə baxılır. 

Açar sözlər: lay; terrigen; karbonat; çatlılıq; modelləşdirmə; yatağın bir hissəsi; üfüqi quyu.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Aliyev, A. A. (2023). Oil and gas well cementing for engineers. UK: John Wiley & Sons Ltd.
  2. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Shovgenov, A. D. (2022). Theoretical and practical foundations of well cementing. Moscow-Izhevsk: ICR.
  3. Aliyev, Z. S., Marakov, D. A., Kotlyarova, E. M., et al. (2014). Theoretical and engineering basics of using horizontal wells to produce gas and gas-condensate fields. Moscow: Nedra.
  4. Aliyev, Z. S., Marakov, D. A., Adzynova, F. A. (2022). Justification and selection of starting production rates and pressure drawdowns for the horizontal wells subject to reservoir capacity and flow properties and horizontal wellbore section design. SOCAR Proceedings, 2, 23-27.
  5. Aliyev, Z. S., Marakov, D. A., Adzynova, F. A. (2022). Features of control over the development of gas and gas condensate fields using horizontal wells. SOCAR Proceedings, SI2, 138-143.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200888

E-mail: adzynova.f@gubkin.ru


T. K. Nquyen1, M. Q. Abdullayev2, K. S. Kərimov2

¹«Vyetsovpetro» BM, Vunq Tau, Vyetnam; ²Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti

«Ağ Pələng» yatağının fundamentindən suyun təcridi ilə neft hasilatının artırılmasına dair


Məqalədə neft hasilatının davamlı azalması və ehtiyatın aktiv tükənməsi nəticəsində yaranan layların neftveriminin artırılması (LNA) problemi nəzərdən keçirilir. Quyu məhsulunun sulaşması neft hasilatının azalmasına və çıxarıla bilən ehtiyatın çıxarılma tempinin aşağı düşməsinə səbəb olur. Bu prosesə təsir edən amillər arasında həm məhsuldar qatın özündə sulaşmanın artması, həm də məhsuldar qatdan aşağı laylarda çatların olması, üçüncü təsir üsullarının səmərəsinin azalmasına səbəb olur. Bu vəziyyətdə məhsuldar qatdan aşağıda olan çatlı laylardan suyun məhsuldar qata daxil olması və ya neftin laydan sıxışdırılması üçün laya vurulan suyun müəyyən hissəsinin çatlar vasitəsi ilə səmərəsiz sərf olunması neftvermə əmsalının aşağı düşməsinə səbəb olur. Odur ki, məhsuldar qatın alt hissələrindən çatların qapanması, aparılan işlərin səmərəli olmasını təmin edə bilər. Bu məqsədlə, müəyyən reagentlərdən istifadə edərək sutəcridi işləri üçün tərkibin hazırlanması istiqamətində təcrübələr aparılmışdır. Burada alüminium xlorid və qələvi reagentlər arasında qarşılıqlı təsir mexanizmi öyrənilmiş və onların NAÜ texnologiyalarında optimal nisbəti qiymətləndirilmişdir. Suda həll olmayan çöküntülər alüminium xlorid və qələvi reagentlərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində əmələ gəlir.

Açar sözlər: yataq; neftverimi; reaksiya; qələvi; kimyəvi maddələr; temperature; fundament.

Məqalədə neft hasilatının davamlı azalması və ehtiyatın aktiv tükənməsi nəticəsində yaranan layların neftveriminin artırılması (LNA) problemi nəzərdən keçirilir. Quyu məhsulunun sulaşması neft hasilatının azalmasına və çıxarıla bilən ehtiyatın çıxarılma tempinin aşağı düşməsinə səbəb olur. Bu prosesə təsir edən amillər arasında həm məhsuldar qatın özündə sulaşmanın artması, həm də məhsuldar qatdan aşağı laylarda çatların olması, üçüncü təsir üsullarının səmərəsinin azalmasına səbəb olur. Bu vəziyyətdə məhsuldar qatdan aşağıda olan çatlı laylardan suyun məhsuldar qata daxil olması və ya neftin laydan sıxışdırılması üçün laya vurulan suyun müəyyən hissəsinin çatlar vasitəsi ilə səmərəsiz sərf olunması neftvermə əmsalının aşağı düşməsinə səbəb olur. Odur ki, məhsuldar qatın alt hissələrindən çatların qapanması, aparılan işlərin səmərəli olmasını təmin edə bilər. Bu məqsədlə, müəyyən reagentlərdən istifadə edərək sutəcridi işləri üçün tərkibin hazırlanması istiqamətində təcrübələr aparılmışdır. Burada alüminium xlorid və qələvi reagentlər arasında qarşılıqlı təsir mexanizmi öyrənilmiş və onların NAÜ texnologiyalarında optimal nisbəti qiymətləndirilmişdir. Suda həll olmayan çöküntülər alüminium xlorid və qələvi reagentlərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində əmələ gəlir.

Açar sözlər: yataq; neftverimi; reaksiya; qələvi; kimyəvi maddələr; temperature; fundament.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Kerimov, V., Mustaev, R., Nam Hai Vu. (2021). Origin of hydrocarbons in the Bach Ho field (the Vietnamese shelf). SOCAR Proceedings, 1, 4-13.
  2. Hien, D. H., Hung, L. T., Sang, N. V., et al. (2022). Machine learning approach to optimize waterflooding White Tiger basement oilfield offshore Vietnam. SOCAR Proceedings, SI2, 78-86.
  3. Vishnyakov, V. V., Suleimanov, B. A., Salmanov, A. V., Zeynalov, E. B. (2019). Primer on enhanced oil recovery. Gulf Professional Publishing.
  4. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Vishnyakov, V. V. (2022). Nanocolloids for petroleum engineering: Fundamentals and practices. John Wiley & Sons.
  5. Сулейманов, Б. А. (2022). Теория и практика увеличения нефтеотдачи пластов. Москва-Ижевск: ИКИ.
  6. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Naghiyeva, N. V. (2021). Colloidal dispersion gels for in-depth permeability modification. Modern Physics Letters B, 35(1), 2150038.
  7. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Naghiyeva, N. V. (2020). Preformed particle gels for enhanced oil recovery. International Journal of Modern Physics B, 34(28), 2050260.
  8. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F. (2017.) Novel polymeric nanogel as diversion agent for enhanced oil recovery. Petroleum Science and Technology, 35(4), 319-326.
  9. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Aliyev, A. A. (2020). Colloidal dispersion nanogels for in-situ fluid diversion. Journal of Petroleum Science and Engineering, 193(10), 107411.
  10. Сулейманов, Б. А., Лятифов, Я. А., Ибрагимов, Х. М., Гусейнова, Н. И. (2017). О результатах промысловых испытаний технологии повышения нефтеотдачи пласта на основе применения термоактивной полимерной композиции. SOCAR Proceedings, 3, 17-31.
  11. Лятифов, Я. А. (2021). Нестационарное воздействие термоактивной полимерной композицией для глубинного выравнивания профиля фильтрации. Scientific Petroleum, 1, 25-30.
  12. Suleimanov, B. A., Feyzullayev, Kh. A., Abbasov, E. M. (2019). Numerical simulation of water shut-off performance for heterogeneous composite oil reservoirs. Applied and Computational Mathematics, 18(3), 261-271.
  13. Сулейманов, Б. А., Гурбанов, А. Г., Тапдыгов, Ш. З. (2022). Изоляция водопритока в скважину термоактивной гелеобразующей композицией. SOCAR Proceedings, 4, 21-26.
  14. İbrahimov, X. M., Kazımov. F. K., Əkbərova. A. F. (2022). Lay sularının selektiv təcridi üçün geləmələgətirici kompozisiyanın işlənməsi və laborator tədqiqi. Scientific Petroleum, 2, 40-46.
  15. Ахмад, Ф. Ф., Гайбалыев, Г. Г. (2022). Интенсификации притока нефти путём изоляции притоков воды в призабойной зоне. Scientific Petroleum, 2, 23-27.
  16. Гаибова, А. Г., Аббасов, М. M. (2022). Исследования инновационного водо-изоляционного состава на основе карбамид-формальдегидной смолы. Scientific Petroleum, 2, 23-27.
  17. Mammadova, М. А. (2022). Investigation of fluid dynamics in microfracture channels. Eastern-European Journal of Enterprise Technologies, 4(7), 118.
  18. Сулейманов, Б. А., Рзаева, С. Д., Акберова, А. Ф., Ахмедова, У. T. (2021). Стратегия глубинного выравнивания фронта вытеснения при заводнении нефтяных пластов. SOCAR Proceedings, 4, 33-43.
  19. Галлямов, М. Н., Рахимкулов, Р. Ш. (1978). Повышение эффективности эксплуатации нефтяных скважин на поздней стадии разработки месторождений. Москва: Недра.
  20. Воюцкий, С. С. (1960). Растворы высокомолекулярных соединений. Москва: Химия.
  21. Султанов, С. А. (1974). Контроль за заводнением нефтяных пластов. Москва: Недра.
  22. Габдулин, Р. Г., Кривцов, А. М. (1971). Об условиях обводнения скважин подошвенной водой /в книге: Исследователи – производству. Альметьевск.
  23. Ismayilov, A. C., Məmmədov, N. H., Yusifov, R. Ə. və b. (1998). Layın təcrid olunması üsulu. Аzərbaycan Respublikasının Pаtеnti № 99/001298.
  24. Салаватов, Т. Ш., Абдуллаев, М. Г. (2019). Реагент на нефтяной основе для повышения нефтеотдачи пластов и изоляция водопритоков в нефтяные скважины. Вестник Азербайджанской Инженерной Академии, 11(1), 42-54.
  25. Abdullayev, M. G. (2018). Reagent on oil basis to increase oil recovery and isolation of water breakthrough into oil producing wells. Petroleum & Petrochemical Engineering Journal, 2(5), 1-9.
  26. Hüseynov, V. Q., Useynov, Ə. U., Məmmədov, K. Q. və b. (2003). Quyuya axan lay sularının izolə edilməsi üçün tərkib. Аzərbaycan Respublikasının Pаtеnti № а2003 0087.
  27. Bağırov, M. K., Əfəndiyev, İ. Y., Kazımov, Ş. P. və b. (2002). Neft quyularında lay sularının təcridi üsulu. Аzərbaycan Respublikasının Pаtеnti № а2002 0042.
  28. Блажевич, В. А., Умрихина, Е. Н. (1972). Методы изоляции пластов при бурении и эксплуатации скважин (обзор иностранных патентов). Москва.
  29. Блинов, Г. С., Рошаль, Э. Е. (1968). Селективная изоляция пластов в нефтяных скважинах /в книге: Опыт проведения ремонтно-изоляционных работ в эксплуатационных скважинах. Москва.
  30. Зарубин, Ю. А., Акульшин, А. И., Семкив, Б. Н. (1986). Новые методы ограничения водопритоков в скважины на месторождениях Украины. Москва: ВНИИОЭНГ.
  31. Булгаков, Р. Т., Газизов, А. Ш., Габдуллин, Р. Г., Юсупов, И. Г. (1976). Ограничение притока пластовых вод в нефтяные скважины. Москва: Недра.
  32. Каширин, В. С. (1968). Способы изоляции воды в нефтяных и газовых скважинах (обзор отечественных и иностранных изобретений). Москва: ВНИИОЭНГ.
  33. Абдуллаев, М. Г., Габибуллаева, Ш. А. (2018). О способе изоляции водопритоков к добывающих скважин из трещиноватых пластов. Экоэнергетика, 1, 67-72.
  34. Pujado, P. (1996). UOP pacol dehydrogenation process /in: Handbook of petroleum Refining Processes, Ed. R. Meyers. McGraw-Hill.
  35. Audie, M., Al-Shibli, M. N., Al-Kasimi, L. H., et al. (2006). Novel surfactants for ultralow interfacial tension in a wide range of surfactant concentration and temperature. Journal of Surfactants & Detergents, 9(3), 287-293.
  36. Berger, P., Lee, C. (2006, April). Improved ASP process using organic alkali. SPE-99581-MS. In: SPE/DOE Symposium on Improved Oil Recovery, Tulsa, Oklahoma, USA. Society of Petroleum Engineers.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200892

E-mail: malik.abdullayev.52@mail.ru


E. A. Safarova

Rusiya Elmlər Akademiyasının Neft və Qaz Problemləri İnstitutu, Moskva, Rusiya

Yeraltı qaz anbarında vurulan hidrogen itkisinə səbəb olan elektrokimyəvi təzahürlərin təsirinin qiymətləndirilməsi


Məqalədə elektrik təsirin nəticəsində hidrogenin vurulması zamanı Şchelkovski YQA-nın su anbarının nümunələrində kimyəvi reaksiyaların gedişatının aspektləri müzakirə olunur. Geoloji formasiyalarda artan hidrogen miqdarı oksidləşmə - reduksiya reaksiyalarına yol verə bilər, bunun nəticəsində hidrogen oksidləşməsi və elektron akseptorlarının reduksiyası baş verir (NO3-, Fe3+, SO²- и CO²-).

Açar sözlər: elektrik təsir; hidrogenin vurulması; yeraltı qaz anbarı; Ph; Eh.

Məqalədə elektrik təsirin nəticəsində hidrogenin vurulması zamanı Şchelkovski YQA-nın su anbarının nümunələrində kimyəvi reaksiyaların gedişatının aspektləri müzakirə olunur. Geoloji formasiyalarda artan hidrogen miqdarı oksidləşmə - reduksiya reaksiyalarına yol verə bilər, bunun nəticəsində hidrogen oksidləşməsi və elektron akseptorlarının reduksiyası baş verir (NO3-, Fe3+, SO²- и CO²-).

Açar sözlər: elektrik təsir; hidrogenin vurulması; yeraltı qaz anbarı; Ph; Eh.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. (2020). Underground Sun Storage: Final Report Public 13 - January.
  2. Jáuregui-Haza, U. J., Pardillo-Fontdevila, E., Wilhelm, A. M., Delmas, H. (2004). Solubility of hidrogen and carbon monoxide in water and some organic solvents. Latin American Applied Research, 34, 71-74.
  3. (2014). Новости электрохимии органических соединений (ЭХОС –2014) /тезисы докладов XVIII Всероссийского совещания с международным участием. Тамбов: Изд-во ФГБОУ ВПО «ТГТУ».
  4. Shammazov, I. A., Batyrov, A. M., Sidorkin, D. I., Van Nguyen, T. (2023). Study of the effect of cutting frozen soils on the supports of above-ground trunk pipelines. Applied Sciences, 13, 3139.
  5. Orudzhev, F., Sobola, D., Ramazanov, S., et al. (2023). Piezo-enhanced photocatalytic activity of the electrospun fibrous magnetic PVDF/BiFeO3 membrane. Polymers, 15(1), 246.
  6. Абукова, Л. А., Сафарова, Е. А., Филиппова, Д. С., Лесин, В. И. (2023). Возможные риски коррозийных эффектов на объектах хранения водород-метановых смесей. Научный журнал Российского газового общества, 2(38), 50-54.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200894

E-mail: safarova@ipng.ru


Y. D. Pimenov1, V. Ş. Muxametşin2, R. F. Yakupov2,3, S. Z. Fatixov1, E. M. Almuxametova2, L. M. Zaripova2, R. O. Hüseynov4, A. A. Əliyev5 

¹«Başneft-PETROTEST» MMC, Ufa, Rusiya; ²Ufa Dövlət Neft Texniki Universiteti, Neft və Qaz İnstitutu (Oktyabrskiy ş. filialı), Rusiya; ³«Başneft-Dobıça» MMC, Ufa, Rusiya; ⁴SOCAR, Bakı, Azərbaycan; ⁵SOCAR «Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, Bakı, Azərbaycan

Aşağı keçirici karbonat kollektorlarında lay təzyiqinin monitorinqinin səmərəliliyinin artırılması


Volqa-Ural neftli-qazlı vilayətinin resurs bazasının müasir inkişafı yüksək məhsuldar işlənmə obyektlərinin payının azalması ilə xarakterizə olunur. Aksent aşağı məhsuldar kollektorların istismarına doğru dəyişir. Belə aktivlərin idarə olunmasının səmərəliliyinin artırılması yataqların enerji vəziyyətinin vaxtında monitorinqini və geoloji və texnoloji tədbirlərin əsaslı şəkildə seçilməsini tələb edir. Belə vəziyyətdə, lay təzyiqinin monitorinqinə yanaşma standartdan fərqli olmalıdır, ən effektiv tədqiqat metodlarının birləşməsi lazımdır. Aşağı məhsuldarlıq şəraitində, xüsusi metodlardan istifadə edərək məlumatların sonrakı işlənməsi ilə lay təzyiqinin uzunmüddətli monitorinqinə əsaslanan metodlar özlərini yaxşı sübut etmişdilər. Nəticədə, aşağı məhsuldar karbonat kollektorlarının enerji vəziyyətini monitorinqi üçün müxtəlif metodların birləşməsi fərdi olaraq gələcəkdə işləmənin idarə olunmasına imkan verən effektiv tədqiqat proqramını yaratmağa imkan verir. Təqdim olunan məqalə bu problemlərin həllinə həsr edilmişdir.

Açar sözlər: karbonat kollektoru; keçiricilik; təzyiqin bərpa əyrisi; termomanometrik sistemləri; multiquyulu retrospektiv testi; nəzarət-pyezometrik quyu fondu.

Volqa-Ural neftli-qazlı vilayətinin resurs bazasının müasir inkişafı yüksək məhsuldar işlənmə obyektlərinin payının azalması ilə xarakterizə olunur. Aksent aşağı məhsuldar kollektorların istismarına doğru dəyişir. Belə aktivlərin idarə olunmasının səmərəliliyinin artırılması yataqların enerji vəziyyətinin vaxtında monitorinqini və geoloji və texnoloji tədbirlərin əsaslı şəkildə seçilməsini tələb edir. Belə vəziyyətdə, lay təzyiqinin monitorinqinə yanaşma standartdan fərqli olmalıdır, ən effektiv tədqiqat metodlarının birləşməsi lazımdır. Aşağı məhsuldarlıq şəraitində, xüsusi metodlardan istifadə edərək məlumatların sonrakı işlənməsi ilə lay təzyiqinin uzunmüddətli monitorinqinə əsaslanan metodlar özlərini yaxşı sübut etmişdilər. Nəticədə, aşağı məhsuldar karbonat kollektorlarının enerji vəziyyətini monitorinqi üçün müxtəlif metodların birləşməsi fərdi olaraq gələcəkdə işləmənin idarə olunmasına imkan verən effektiv tədqiqat proqramını yaratmağa imkan verir. Təqdim olunan məqalə bu problemlərin həllinə həsr edilmişdir.

Açar sözlər: karbonat kollektoru; keçiricilik; təzyiqin bərpa əyrisi; termomanometrik sistemləri; multiquyulu retrospektiv testi; nəzarət-pyezometrik quyu fondu.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Муслимов, Р. Х. (2009). Особенности разведки и разработки нефтяных месторождений в условиях рыночной экономики. Казань: ФЭН.
  2. Дмитриевский, А. Н., Еремин, Н. А., Сафарова, Е. А., Столяров, В. Е. (2022). Внедрение комплексных научно-технических программ на поздних стадиях эксплуатации нефтегазовых месторождений. SOCAR Proceedings, 2, 1–8.
  3. Ибатуллин, Р. Р., Гаффаров, Ш. К., Хисаметдинов, М. Р., Минихаиров, Л. И. (2022). Обзор мировых проектов полимерных методов увеличения нефтеотдачи. Нефтяное хозяйство, 7, 32–37.
  4. Кулешова, Л. С., Мухаметшин, В. Ш. (2022). Поиск и обоснование применения инновационных методов добычи углеводородов в осложненных условиях. SOCAR Proceedings, SI1, 71-79.
  5. Мухаметшин, В.В., Кулешова, Л.С. (2022). Повышение эффективности выработки запасов залежей нижнего мела Западной Сибири с использованием методов увеличения нефтеотдачи. SOCAR Proceedings, SI1, 9-18.
  6. Кадыров, Р. Р., Мухаметшин, В. В., Рабаев, Р. У. и др. (2022). Исследование возможности использования растворов пластовых вод в качестве жидкости глушения. SOCAR Proceedings, 4, 55-62.
  7. Аржиловский, А. В., Афонин, Д. Г., Ручкин, А. А. и др. (2022). Экспресс-оценка прироста коэффициента извлечения нефти в результате применения водогазовых методов увеличения нефтеотдачи. Нефтяное хозяйство, 9, 63-67.
  8. Мирошниченко, А. В., Сергейчев, А. В., Коротовских, В. А. и др. (2022). Инновационные технологии разработки низкопроницаемых коллекторов в ПАО «НК «Роснефть». Нефтяное хозяйство, 10, 105–109.
  9. Грищенко, В. А., Циклис, И. М., Мухаметшин, В. Ш., Якупов, Р. Ф. (2021). Методические подходы к повышению эффективности системы заводнения на поздней стадии разработки. SOCAR Proceedings, SI2, 161-171.
  10. Грищенко, В. А., Гареев, Р. Р., Циклис, И. М. и др. (2021). Расширение круга льготируемых объектов, содержащих трудноизвлекаемые запасы нефти. SOCAR Proceedings, SI2, 8-18.
  11. Сулейманов, Б. А. (2022). Теория и практика увеличения нефтеотдачи пластов. Москва-Ижевск: ИКИ.
  12. Бриллиант, Л. С., Завьялов, А. С., Данько, М. Ю. и др. (2019). Интеграция методов машинного обучения и геолого-гидродинамического моделирования при проектировании разработки месторождений. Нефтяное хозяйство, 10, 48-53.
  13. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Naghiyeva, N. V. (2021). Colloidal dispersion gels for in-depth permeability modification. Modern Physics Letters B, 35(1), 2150038.
  14. Хисамиев, Т. Р., Баширов, И. Р., Мухаметшин, В. Ш. и др. (2021). Результаты оптимизации системы разработки и повышения эффективности выработки запасов карбонатных отложений турнейского яруса Четырманского месторождения. SOCAR Proceedings, SI2, 131-142.
  15. Мухаметшин, В. В., Бахтизин, Р. Н., Кулешова, Л. С. и др. (2021). Скрининг и оценка условий эффективного применения методов увеличения нефтеотдачи высокообводненных залежей с трудноизвлекаемыми запасами. SOCAR Proceedings, SI2, 48-56.
  16. Иктисанов, В. А., Смотриков, Н. А., Байгушев, А. В. (2022). Особенности фильтрации в карбонатных отложениях, определенные по данным исследований нагнетательных скважин. Нефтяное хозяйство, 2, 74–78.
  17. Новиков, М. Г., Исламов, А. И., Тахаутдинов, Р. Ш. (2021). Эволюция методов интенсификации добычи в процессе разработки залежей турнейского яруса месторождений компании «Шешмаойл» - от кислотного воздействия до гибридного проппантного гидравлического разрыва пласта. Нефть. Газ. Новации, 3(244), 58-61.
  18. Мухаметшин, В. Ш. (2022). Управление заводнением залежей нефти в карбонатных коллекторах. SOCAR Proceedings, SI 1, 38-44.
  19. Мухаметшин, В. Ш. (2022). Экспресс-оценка коэффициента извлечения нефти при разработке залежей в карбонатных коллекторах на естественных режимах. SOCAR Proceedings, SI1, 27-37.
  20. Конторович, А. Э., Бурштейн, Л. М., Лившиц, В. Р., Рыжкова, С. В. (2019). Главные направления развития нефтяного комплекса России в первой половине XXI века. Вестник Российской академии наук, 89(11), 1095-1104.
  21. Якупов, Р. Ф., Рабаев, Р. У., Мухаметшин, В. В. и др. (2022). Анализ эффективности реализуемой системы разработки, бурения горизонтальных скважин и проведения ГТМ в условиях карбонатных отложений турнейского яруса Знаменского нефтяного месторождения. SOCAR Proceedings, 4, 97-106.
  22. Vishnyakov, V. V., Suleimanov, B. A., Salmanov, A. V., Zeynalov, E. B. (2019). Primer on enhanced oil recovery. Gulf Professional Publishing.
  23. Грищенко, В. А., Рабаев, Р. У., Асылгареев, И. Н. и др. (2021). Методический подход к определению оптимальных геолого-технологических характеристик при планировании ГРП на многопластовых объектах. SOCAR Proceedings, SI2, 182-191.
  24. Агишев, Э. Р., Дубинский, Г. С., Мухаметшин, В. В. и др. (2022) Прогнозирование параметров трещины гидроразрыва пласта на основе исследования геомеханики породы-коллектора. SOCAR Proceedings, 4, 107–116.
  25. Хакимзянов, И. Н., Мухаметшин, В. Ш., Бахтизин, Р. Н., Шешдиров, Р. И. (2021). Определение объемного коэффициента сетки скважин для оценки конечного коэффициента нефтеизвлечения при разработке залежей нефти горизонтальными скважинами. SOCAR Proceedings, 2, 47-53.
  26. Фаттахов, И. Г., Кулешова, Л. С., Бахтизин, Р. Н. и др. (2021). Комплексирование результатов моделирования ГРП при проведении гибридных кислотно-пропантных обработок и при одновременной инициации трещины ГРП в разделенных интервалах. SOCAR Proceedings, SI2, 103-111.
  27. Ardislamova, D., Salimgareeva, E., Gallyamova D. (2015). Integrated approach to modeling naturally fractured carbonate reservoirs. SPE-176639-MS. In: SPE Russian Petroleum Technology Conference. Society of Petroleum Engineering.
  28. Economides, J. M., Nolte, K. I. (2000). Reservoir stimulation. West Sussex, England: John Wiley and Sons.
  29. Suleimanov, B. A., Rzayeva, S. C., Akhmedova, U. T. (2021). Self-gasified biosystems for enhanced oil recovery International Journal of Modern Physics B, 35(27), 2150274.
  30. Якупов, Р. Ф., Хакимзянов, И. Н., Мухаметшин, В. В., Кулешова, Л. С. (2021). Использование гидродинамической модели при создании обратного конуса нефти в условиях водонефтяных зон. SOCAR Proceedings, 2, 54-61.
  31. Мухаметшин, В. Ш., Якупов, Р. Ф., Гимаев, А. Ф., Якупов, М.Р. (2023). Особенности проведения гидродинамических исследований скважин для повышения геологической изученности залежей углеводородного сырья. SOCAR Proceedings, 1, 59-67.
  32. Suleimanov, B. A., Ismailov, F. S., Dyshin, O. A., Veliyev, E. F. (2016). Selection methodology for screening evaluation of EOR methods. Petroleum Science and Technology, 34(10), 961-970.
  33. Бухмастова, С. В., Фахреева, Р. Р., Питюк, Ю. А. и др. (2020). Апробация методов MLR и CRMIP при исследовании взаимовлияния скважин. Нефтяное хозяйство, 8, 58–62.
  34. Tyncherov, K. T., Mukhametshin, V. Sh., Rakhimov, N. R. (2021). Theoretical basis for constructing special codes for a noise-resistant downhole telemetry system. Journal of Physics: Conference Series (IPDME-2020 – International Conference on Innovations, Physical Studies and Digitalization in Mining Engineering), 1753, 012081.
  35. Якупов, Р. Ф., Хакимзянов, И. Н., Мухаметшин, В. В., Кулешова, Л. С. (2021). Использование гидродинамической модели при создании обратного конуса нефти в условиях водонефтяных зон. SOCAR Proceedings, 2, 54-61.
  36. Хакимзянов, И. Н., Мухаметшин, В. Ш., Бахтизин, Р. Н. и др. (2021). Обоснование необходимости учета интерференции между скважинами при разряжении сетки скважин на пашийском горизонте Бавлинского месторождения. SOCAR Proceedings, SI1, 77-87.
  37. Mukhametshin, V. G., Dubinskiy, G. S., Andreev, V. E., et al. (2021). Geological, technological and technical justification for choosing a design solution for drilling wells under different geological conditions. IOP Conference Series: Materials Science and Engineering, 1064, 012061.
  38. Грибенников, О. А. (2016). Прогнозирование процесса вывода скважины на режим при эксплуатации ее установкой электроцентробежного насоса. Диссертация на соискание ученой степени кандидата технических наук. Москва.
  39. Асланян, А. М., Гуляев, Д. Н., Кричевский, В. М. и др. (2019). Анализ межскважинного взаимодействия с помощью мультискважинной деконволюции для повышения эффективности системы поддержания пластового давления. PROНЕФТЬ. Профессионально о нефти. 3, 56-61.
  40. Ипатов, А. И., Кременецкий, М. И. (2012) Долговременный мониторинг промысловых параметров как знаковое направление развития современных ГДИС. Инженерная практика. 9, 4–8.
  41. Велиев, Э. Ф. (2021). Применение смягченной воды для улучшения эффективности мицеллярного заводнения. Scientific Petroleum, 2, 52-56.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200896

E-mail: vsh@of.ugntu.ru


İ. N. Xakimzyanov1, R. V. Vafin1, R. N. Baxtizin2, V. Ş. Muxametşin1, T. R. Vafin1

¹Ufa Dövlət Neft Texniki Universiteti, Neft və Qaz İnstitutu (Oktyabrskiy ş. filialı), Rusiya; ²Ufa Dövlət Neft Texniki Universiteti, Ufa, Rusiya

«Tatneft» İSC-də quyuların çoxdibli tamamlanması texnologiyasının həyata keçirilməsinin əsas mərhələləri və onların təkmilləşdirilməsi yolları


Biznes-plan, işləmə obyektinin xüsusiyyətləri və texnologiyanın mükəmməllik səviyyəsi ilə şərtləşdirilmiş texniki xarakterli problemlərin nəzərdən keçirildiyi quyuların çoxdibli tamamlanması texnologiyasını mənimsəməkdə əsas sənəd kimi qəbul edilir. Texnologiyanın bir elementi kimi, tarazlıq qazıma və NKB - nın çevik kəmərindən (koltubing) istifadə edərək qazıma şəraitində quyuların çoxdibli tamamlanması texnologiyası nəzərdən keçirilir.

Açar sözlər: quyuların çoxdibli tamamlanması; üfüqi sonluqlu quyu; işlənmə obyekti; texniki və iqtisadi effekt; hasilat xüsusiyyətləri; bilik xəritəsi; multidissiplinar komanda.

Biznes-plan, işləmə obyektinin xüsusiyyətləri və texnologiyanın mükəmməllik səviyyəsi ilə şərtləşdirilmiş texniki xarakterli problemlərin nəzərdən keçirildiyi quyuların çoxdibli tamamlanması texnologiyasını mənimsəməkdə əsas sənəd kimi qəbul edilir. Texnologiyanın bir elementi kimi, tarazlıq qazıma və NKB - nın çevik kəmərindən (koltubing) istifadə edərək qazıma şəraitində quyuların çoxdibli tamamlanması texnologiyası nəzərdən keçirilir.

Açar sözlər: quyuların çoxdibli tamamlanması; üfüqi sonluqlu quyu; işlənmə obyekti; texniki və iqtisadi effekt; hasilat xüsusiyyətləri; bilik xəritəsi; multidissiplinar komanda.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Конторович, А. Э., Бурштейн, Л. М., Лившиц, В. Р., Рыжкова, С. В. (2019). Главные направления развития нефтяного комплекса России в первой половине XXI века. Вестник Российской академии наук, 89(11), 1095-1104.
  2. Хисамиев, Т. Р., Баширов, И. Р., Мухаметшин, В. Ш. и др. (2021). Результаты оптимизации системы разработки и повышения эффективности выработки запасов карбонатных отложений турнейского яруса Четырманского месторождения. SOCAR Proceedings, SI2, 131-142.
  3. Тер-Саркисов, Р. М., Максимов, В. М., Басниев, К. С. и др. (2012). Геологическое и гидротермодинамическое моделирование месторождений нефти и газа. Ижевск: Ижевский институт компьютерных исследований.
  4. Грищенко, В. А., Позднякова, Т. В., Мухамадиев, Б. М. и др. (2021). Повышение эффективности разработки залежей нефти в карбонатных коллекторах на примере турнейского яруса. SOCAR Proceedings, SI2, 238-247.
  5. Hou, L., Yu, Zh., Luo, X., et al. (2021). Key geological factors controlling the estimated ultimate recovery of shale oil and gas: A case study of the Eagle Ford shale, Gulf Coast Basin, USA. Petroleum Exploration and Development, 48(3), 762-774.
  6. Хакимзянов, И. Н., Мухаметшин, В. Ш., Бахтизин, Р. Н., Шешдиров, Р. И. (2021). Определение объемного коэффициента сетки скважин для оценки конечного коэффициента нефтеизвлечения при разработке залежей нефти горизонтальными скважинами. SOCAR Proceedings, 2, 47-53.
  7. Vishnyakov, V. V., Suleimanov, B. A., Salmanov, A. V., Zeynalov, E. B. (2019). Primer on enhanced oil recovery. Gulf Professional Publishing.
  8. Ахметов, Р. Т., Маляренко, А. М., Кулешова, Л. С. и др. (2021). Количественная оценка гидравлической извилистости коллекторов нефти и газа Западной Сибири на основе капилляриметрических исследований. SOCAR Proceedings, 2, 77-84.
  9. Ibatullin, R. R., Abdulmazitov, R. G., Yusupov, I. G., et al. (2001, October). Experience of application of horizontal technology in development of oil fields in Uralo-Povolzhsky region of Russia. In: 11th Oil, Gas & Petrochemical Congress & Exhibition (Upstream Oil Industry), Tehran, Iran.
  10. Valeev, A. S., Kotenev, Yu. A., Mukhametshin, V. Sh., Sultanov, Sh. Kh. (2019). Substantiation of the recovery of residual oil from low-productive and heterogeneous formations in Western Siberia by improving the waterflood system using gas and water-gas impacts. IOP Conference Series: Materials Science and Engineering, 560, 012204.
  11. Муслимов, Р. Х. (2014). Нефтеотдача: прошлое, настоящее, будущее (оптимизация добычи, максимизация КИН). Казань: ФЭН.
  12. Мухаметшин, В. В. (2021). Повышение эффективности управления разработкой залежей Западно-Сибирской нефтегазоносной провинции на основе дифференциации и группирования. Геология и геофизика, 62(12), 1672–1685.
  13. Khisamov, R. S., Ibatullin, R. R., Fazlyev, R. T., et al. (2003, June). Horizontal sidetracking in the Romashkinskoye oil field as a means of old well stock recovery. In: A Forum to Discuss Field Work and Reservoir Management, through the use of Multilaterals, Intelligent Completions, and Expandables by Russian and International Oil and Gas Companies.
  14. Мухаметшин, В. Ш., Хакимзянов, И. Н., Бахтизин, Р. Н., Кулешова, Л. С. (2021). Дифференциация и группирование сложнопостроенных залежей нефти в карбонатных коллекторах в решении задач управления разработкой. SOCAR Proceedings, SI1, 88-97.
  15. Мухаметшин, В. Ш., Хакимзянов, И. Н. (2021). Особенности группирования низкопродуктивных залежей нефти в карбонатных коллекторах для рационального использования ресурсов в пределах Урало-Поволжья. Записки Горного института, 252, 896-907.
  16. Хисамов, Р. С., Петров, В. Н., Шешдиров, Р. И., Зиятдинов, А. Г. (2017). 25-летний опыт становления технологии бурения скважин с горизонтальным окончанием в Республике Татарстан. Георесурсы, 19(3), 159-165.
  17. Suleimanov, B. A., Ismailov, F. S., Dyshin, O. A., Veliyev, E. F. (2016). Selection methodology for screening evaluation of EOR methods. Petroleum Science and Technology, 34(10), 961-970.
  18. Грищенко, В. А., Циклис, И. М., Мухаметшин, В. Ш., Якупов, Р. Ф. (2021). Методические подходы к повышению эффективности системы заводнения на поздней стадии разработки. SOCAR Proceedings, SI2, 161-171.
  19. Мухаметшин, В. В., Бахтизин, Р. Н., Кулешова, Л. С. и др. (2021). Скрининг и оценка условий эффективного применения методов увеличения нефтеотдачи высокообводненных залежей с трудноизвлекаемыми запасами. SOCAR Proceedings, SI2, 48-56.
  20. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Naghiyeva, N. V. (2021). Colloidal dispersion gels for in-depth permeability modification. Modern Physics Letters B, 35(1), 2150038.
  21. Грищенко, В. А., Рабаев, Р. У., Асылгареев, И. Н. и др. (2021). Методический подход к определению оптимальных геолого-технологических характеристик при планировании ГРП на многопластовых объектах. SOCAR Proceedings, SI2, 182-191.
  22. Фаттахов, И. Г., Кулешова, Л. С., Бахтизин, Р. Н. и др. (2021). Комплексирование результатов моделирования ГРП при проведении гибридных кислотно-пропантных обработок и при одновременной инициации трещины ГРП в разделенных интервалах. SOCAR Proceedings, SI2, 103-111.
  23. Khakimzyanov, I. N., Nikiforov, A. I., Fazlyev, R. T. (2001). On modeling of horizontal well operation with multicomponent filtration. In: 4th International Conference on Multiphase Flow (ICMF-2001).
  24. Economides, M., Oligney, R., Valko, P. (2002). Unified fracture design: bridging the gap between theory and practice. Alvin, Texas: Orsa Press. 
  25. Мухаметшин, В. В. (2020). Повышение эффективности управления объектами добычи нефти с использованием метода аналогий. SOCAR Proceedings, 4, 42-50.
  26. Грищенко, В. А., Гареев, Р. Р., Циклис, И. М. и др. (2021). Расширение круга льготируемых объектов, содержащих трудноизвлекаемые запасы нефти. SOCAR Proceedings, SI2, 8-18.
  27. Газизов, А. А., Газизов, А. Ш., Богданова, С. А. (2014). Наукоемкие технологии добычи нефти. Казань: Центр инновационных технологий.
  28. Liu, T., Leusheva, E., Morenov, V., et al. (2020). Influence of polymer reagents in the drilling fluids on the efficiency of deviated and horizontal wells drilling. Energies, 13, 4704.
  29. Андреев, А. В., Мухаметшин, В. Ш., Котенёв, Ю. А. (2016). Прогнозирование продуктивности залежей в карбонатных коллекторах с трудноизвлекаемыми запасами. SOCAR Procеedings, 3, 40–45.
  30. Хакимзянов, И. Н. (2012). Опыт эксплуатации скважин с горизонтальным окончанием в Татарстане. Нефтяное хозяйство, 1, 82-84.
  31. Якупов, Р. Ф., Хакимзянов, И. Н., Мухаметшин, В. В., Кулешова, Л. С. (2021). Использование гидродинамической модели при создании обратного конуса нефти в условиях водонефтяных зон. SOCAR Proceedings, 2, 54-61.
  32. Хузин, Р. Р., Андреев, В. Е., Мухаметшин, В. В. и др. (2021). Влияние гидравлического сжатия пласта на фильтрационно-емкостные свойства пластов-коллекторов. Записки Горного института, 251(3), 688-697.
  33. Грищенко, В. А., Асылгареев, И. Н., Бахтизин, Р. Н. и др. (2021). Методический подход к мониторингу эффективности использования ресурсной базы при разработке нефтяных месторождений. SOCAR Proceedings, SI2, 229-237.
  34. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Naghiyeva, N. V. (2020). Preformed particle gels for enhanced oil recovery. International Journal of Modern Physics B, 34(28), 2050260.
  35. Yuanjun, L., Samuel, R. (2018, November). Reservoir ranking map sketching for selection of infill and replacement drilling locations using machine learning technique. SPE-192818-MS. In: Abu Dhabi International Petroleum Exhibition & Conference. Society of Petroleum Engineering.
  36. Хакимзянов, И. Н., Мухаметшин, В. Ш., Бахтизин, Р. Н. и др. (2021). Обоснование необходимости учета интерференции между скважинами при разряжении сетки скважин на пашийском горизонте Бавлинского месторождения. SOCAR Proceedings, SI1, 77-87.
  37. Кулешова, Л. С., Фаттахов, И. Г., Султанов, Ш. Х. и др. (2021). Опыт проведения многозонного кислотного ГРП на месторождении ПАО «Татнефть». SOCAR Proceedings, SI1, 68-76.
  38. Сулейманов, Б. А. (2022). Теория и практика увеличения нефтеотдачи пластов. Москва-Ижевск: ИКИ.
  39. Danner, G. E. (2020, May). Using knowledge graphs to enhance drilling operations. SPE-30881-MS. In: Offshore Technology Conference. Society of Petroleum Engineering.
  40. Batalov, S. A., Andreev, V. E., Lobankov, V. M., Mukhametshin, V. Sh. (2019). Numerical simulation of the oil reservoir with regulated disturbances. Oil recovery stability simulation. Journal of Physics: Conference Series, 1333, 032007.
  41. Хузин, Р. Р., Бахтизин, Р. Н., Андреев, В. Е. , Кулешова, Л. С. и др. (2021). Интенсификация добычи нефти методом гидравлического сжатия пласта. SOCAR Proceedings, SI1, 98-108.
  42. Piantanida, M., Bonamini, E., Caborni, C., et al. (2021, September). Using knowledge graphs to navigate through geological concepts extracted from documents. In: OMC Med Energy Conference and Exhibition, Italy.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200897

E-mail: vsh@of.ugntu.ru


A. V. Çibisov1, Ş. X. Sultanov1, V. Ş. Muxametşin2, E. F. Veliyev3, A. P. Çijov1, R. R. Qazizov1, A. A. Qizzatullina2

¹Ufa Dövlət Neft Texniki Universiteti, Ufa, Rusiya; ²Ufa Dövlət Neft Texniki Universiteti, Neft və Qaz İnstitutu (Oktyabrskiy ş. filialı), Rusiya; ³«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan

Ural-Volqa bölgəsinin tükənmiş yataqları şəraitində karbon qazının vurulmasının həyata keçirilməsinin texnoloji göstəricilərinin proqnozu


Bu məqalədə CO₂-nin tükənmiş yataqlar şəraitində qalıq neftə təsir mexanizminin nəzəri tədqiqatlarının nəticələri təqdim olunur. Qaz-maye qarışıqlarının süzülmə proseslərinin tədqiqi həlli riyazi modelləşdirmədən istifadə etməklə həll olunur. Müəyyən fərziyyələrlə müxtəlif sıxışdırma mexanizmlərini təsvir edən tənliklər əldə edilə bilən, neftin karbon qazı ilə sıxışdırılması prosesinin hidrodinamik modeli təklif olunmuşdur. Bundan əlavə, karbon qazından istifadə edərək layların sulaşdırılması prosesinin hesablanması üsulları nəzərdən keçirilmişdir. Ural-Volqa bölgəsindəki yataqlarından birinin poliqon sahəsinin nümunəsində, layların neft hasilatını artırmaq üçün karbon qazının istifadəsinin proqnozlaşdırılan texnoloji səmərəliliyi hesablanmışdırır. 

Açar sözlər: səmərəliliyin artırılması; modelləşdirmə; neftin sıxışdırılması; vurulma; karbon qazı; neft verimi.

Bu məqalədə CO₂-nin tükənmiş yataqlar şəraitində qalıq neftə təsir mexanizminin nəzəri tədqiqatlarının nəticələri təqdim olunur. Qaz-maye qarışıqlarının süzülmə proseslərinin tədqiqi həlli riyazi modelləşdirmədən istifadə etməklə həll olunur. Müəyyən fərziyyələrlə müxtəlif sıxışdırma mexanizmlərini təsvir edən tənliklər əldə edilə bilən, neftin karbon qazı ilə sıxışdırılması prosesinin hidrodinamik modeli təklif olunmuşdur. Bundan əlavə, karbon qazından istifadə edərək layların sulaşdırılması prosesinin hesablanması üsulları nəzərdən keçirilmişdir. Ural-Volqa bölgəsindəki yataqlarından birinin poliqon sahəsinin nümunəsində, layların neft hasilatını artırmaq üçün karbon qazının istifadəsinin proqnozlaşdırılan texnoloji səmərəliliyi hesablanmışdırır. 

Açar sözlər: səmərəliliyin artırılması; modelləşdirmə; neftin sıxışdırılması; vurulma; karbon qazı; neft verimi.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Муслимов, Р. Х. (2009). Особенности разведки и разработки нефтяных месторождений в условиях рыночной экономики. Казань: ФЭН.
  2. Sun, S. Q., Wan, J. C. (2002). Geological analogs usage rates high in global survey. Oil & Gas Journal, 100(46), 49-50.
  3. Конторович, А. Э., Эдер, Л. В. (2020). Новая парадигма стратегии развития сырьевой базы нефтедобывающей промышленности Российской Федерации. Минеральные ресурсы России. Экономика и управление, 5, 8–17.
  4. Шахвердиев, А. Х., Арефьев, С. В., Давыдов, А. В. (2022). Проблемы трансформации запасов углеводородного сырья в нерентабельную техногенную категорию трудноизвлекаемых. Нефтяное хозяйство, 4, 38-43.
  5. Мухаметшин, В. В. (2020). Повышение эффективности управления объектами добычи нефти с использованием метода аналогий. SOCAR Proceedings, 4, 42-50.
  6. Мухаметшин, В. Ш., Хакимзянов, И. Н. (2021). Особенности группирования низкопродуктивных залежей нефти в карбонатных коллекторах для рационального использования ресурсов в пределах Урало-Поволжья. Записки Горного института, 252, 896-907.
  7. Кудряшов, С. И., Хасанов, М. М., Краснов, В. А. и др. (2007). Шаблоны применения технологий – эффективный способ систематизации знаний. Нефтяное хозяйство, 11, 7-9.
  8. Мирошниченко, А. В., Сергейчев, А. В., Коротовских, В. А. и др. (2022). Инновационные технологии разработки низкопроницаемых коллекторов в ПАО «НК «Роснефть». Нефтяное хозяйство, 10, 105–109.
  9. Мухаметшин, В. В., Андреев, В. Е. (2018). Повышение эффективности оценки результативности технологий, направленных на расширение использования ресурсной базы месторождений с трудноизвлекаемыми запасами. Известия ТПУ. Инжиниринг георесурсов, 329(8), 30–36.
  10. Мухаметшин, В. Ш. (2022). Управление заводнением залежей нефти в карбонатных коллекторах. SOCAR Proceedings, SI1, 38-44.
  11. Economides, J. M., Nolte, K. I. (2000). Reservoir stimulation. West Sussex, England: John Wiley and Sons.
  12. Ибатуллин, Р. Р., Гаффаров, Ш. К., Хисаметдинов, М. Р., Минихаиров, Л. И. (2022). Обзор мировых проектов полимерных методов увеличения нефтеотдачи. Нефтяное хозяйство, 7, 32–37.
  13. Аржиловский, А. В., Афонин, Д. Г., Ручкин, А. А. и др. (2022). Экспресс-оценка прироста коэффициента извлечения нефти в результате применения водогазовых методов увеличения нефтеотдачи. Нефтяное хозяйство, 9, 63-67.
  14. Мухаметшин, В. В., Кулешова, Л. С. (2020). О снижении уровня неопределенности при управлении заводнением залежей с трудноизвлекаемыми запасами. Известия ТПУ. Инжиниринг георесурсов, 331(5), 140–146.
  15. Мухаметшин, В. Ш. (2022). Экспресс-оценка коэффициента извлечения нефти при разработке залежей в карбонатных коллекторах на естественных режимах. SOCAR Proceedings, SI1, 27-37.
  16. Alvarado, V., Reich, E.-M., Yunfeng, Yi, Potsch, K. (2006, June). Integration of a risk management tool and an analytical simulator for assisted decision-making in IOR. SPE-100217-MS. In: SPE Europec/EAGE Annual Conference and Exhibition. Society of Petroleum Engineers.
  17. Гареев, А. Т., Нуров, С. Р., Вагизов, А. М., Сибаев, Т. В. (2018). Комплексные подходы к совершенствованию системы разработки Арланского нефтяного месторождения. Нефтяное хозяйство, 12, 112-116.
  18. Сулейманов, Б. А., Исмайлов, Ф. С., Велиев, Э. Ф., Дышин, О. А. (2013). О влиянии наночастиц на прочность полимерных гелей, применяемых в нефтедобыче. SOCAR Proceedings, 2, 24-28.
  19. Рогачев, М. К., Мухаметшин, В. В., Кулешова, Л. С. (2019). Повышение эффективности использования ресурсной базы жидких углеводородов в юрских отложениях Западной Сибири. Записки Горного института, 240, 711-715. 
  20. Агишев, Э. Р., Дубинский, Г. С., Мухаметшин, В. В. и др. (2022) Прогнозирование параметров трещины гидроразрыва пласта на основе исследования геомеханики породы-коллектора. SOCAR Proceedings, 4, 107–116.
  21. Мухаметшин, В. В., Кулешова, Л. С. (2019). Обоснование систем заводнения низкопродуктивных залежей нефти в условиях ограниченного объема информации. SOCAR Procеedings, 2, 16–22.
  22. Агишев, Э. Р., Бахтизин, Р. Н., Дубинский, Г. С. и др. (2022). Оптимизация разработки многослойных продуктивных пластов изменением параметров заканчивания скважин и их расположения . SOCAR Proceedings, 4, 27-34.
  23. Suleimanov, B. A., Rzayeva, S. C., Akhmedova, U. T. (2021). Self-gasified biosystems for enhanced oil recovery. International Journal of Modern Physics B, 35(27), 2150274.
  24. Vishnyakov, V. V., Suleimanov, B. A., Salmanov, A. V., Zeynalov, E. B. (2019). Primer on enhanced oil recovery. Gulf Professional Publishing.
  25. Мухаметшин, В.В., Андреев, В.Е., Дубинский, Г.С., Султанов, Ш.Х., Ахметов, Р.Т. (2016). Использование принципов системного геолого-технологического прогнозирования при обосновании методов воздействия на пласт. SOCAR Proceedings, 3, 46–51.
  26. Андреев, А.В., Мухаметшин, В.Ш., Котенёв, Ю.А. (2016). Прогнозирование продуктивности залежей в карбонатных коллекторах с трудноизвлекаемыми запасами. SOCAR Procеedings, 3, 40–45.
  27. Suleimanov, B. A., Ismailov, F. S., Dyshin, O. A., Veliyev, E. F. (2016). Selection methodology for screening evaluation of EOR methods. Petroleum Science and Technology, 34(10), 961-970.
  28. Сулейманов, Б. А., Рзаева, С. Дж., Ахмедова, У. Т. (2021). Теоретические и практические основы применения газированных биосистем при интенсификации добычи нефти. SOCAR Proceedings, 3, 36–44.
  29. Велиев, Э. Ф., Аскеров, В. М., Алиев, А. А. (2022). Методы увеличения нефтеотдачи пластов высоковязкой нефти основанные на внутрипластовой модификации ее физико-химических свойств. SOCAR Proceedings, SI2, 144-152.
  30. Велиев, Э. Ф. (2020). О механизмах удерживания полимера пористой средой. SOCAR Procеedings, 3, 126-134.
  31. Якупов, Р. Ф., Рабаев, Р. У., Мухаметшин, В. В. и др. (2022). Анализ эффективности реализуемой системы разработки, бурения горизонтальных скважин и проведения ГТМ в условиях карбонатных отложений турнейского яруса Знаменского нефтяного месторождения. SOCAR Proceedings, 4, 97-106.
  32. Мухаметшин, В. Ш. (1989). Зависимость нефтеизвлечения от плотности сетки скважин при разработке низкопродуктивных карбонатных залежей. Нефтяное хозяйство, 12, 26–29.
  33. Грищенко, В. А., Харисов, М. Н., Рабаев, Р. У. и др. (2022). Решение уравнения материального баланса в условиях неопределенности методом генетической оптимизации. SOCAR Proceedings, 4, 63–69.
  34. Мухаметшин, В. Ш., Хакимзянов, И. Н., Бахтизин, Р. Н., Кулешова, Л. С. (2021). Дифференциация и группирование сложнопостроенных залежей нефти в карбонатных коллекторах в решении задач управления разработкой. SOCAR Proceedings, SI1, 88-97.
  35. Дмитриевский, А. Н., Еремин, Н. А., Сафарова, Е. А., Столяров, В. Е. (2022). Внедрение комплексных научно-технических программ на поздних стадиях эксплуатации нефтегазовых месторождений. SOCAR Proceedings, 2, 1–8.
  36. Минниханов, Р. Н., Маганов, Н. У., Хисамов, Р. С. (2016). О создании научных полигонов по изучению трудноизвлекаемых запасов нефти в Татарстане. Нефтяное хозяйство, 8, 60-63.
  37. Хакимзянов, И. Н., Мухаметшин, В. Ш., Бахтизин, Р. Н. и др. (2021). Обоснование необходимости учета интерференции между скважинами при разряжении сетки скважин на пашийском горизонте Бавлинского месторождения. SOCAR Proceedings, SI1, 77-87.
  38. Сергеев, В. В., Беленкова, Н. Г., Зейгман, Ю. В., Мухаметшин, В. Ш. (2017). Физические свойства эмульсионных систем с содержанием наночастиц SiO2. Нанотехнологии в строительстве, 9(6), 37–64.
  39. Mardashov, D. V., Rogachev, M. K., Zeigman, Yu. V., Mukhametshin, V. V. (2021). Well killing technology before workover operation in complicated conditions. Energies, 14(3), 654.
  40. Batalov, S. A., Andreev, V. E., Lobankov, V. M., Mukhametshin, V. Sh. (2019). Numerical simulation of the oil reservoir with regulated disturbances. Oil recovery stability simulation. Journal of Physics: Conference Series (ITBI 2019 – International Conference «Information Technologies in Business and Industry»), 1333, 032007.
  41. Леви, Б. И., Сурков, Ю. В., Тумасян, А. Б. (1974). Методика расчёта технологических показателей заводнения неоднородных пластов водными растворами ПАВ и карбонизированной водой. Уфа: ОНТИ БашНИПИнефть.
  42. Леви, Б. И., Станкевич, Н. А. (1971). Методика расчёта процесса вытеснения нефти из многослойных пластов оторочкой водорастворимых полимеров. Нефтяное хозяйство, 10, 42–44.
  43. Леви, Б. И., Сурков, Ю. В., Зайдель, Я. М., Щахмаева, А. Г. (1975). Методы математического моделирования на ЭВМ процесса заводнения нефтяных месторождений. Уфа: ОНТИ БашНИПИнефть.
  44. Andreev, V. E., Chizhov, A. P., Chibisov, A. V., Mukhametshin, V. Sh. (2019). Forecasting the use of enhanced oil recovery methods in oilfields of Bashkortostan. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 350, 012025.
  45. Чижов, А. П., Андреев, В. Е., Ямалетдинова, К. Ш. и др. (2020). Системный подход к строительству скважин при реализации газовых методов в условиях продуктивных отложений Башкортостана. Проблемы сбора, подготовки и транспорта нефти и нефтепродуктов, 1(123), 95–103.
  46. Чижов, А. П., Рабаев, Р. У., Андреев, В. Е. и др. (2020). Теоретические особенности повышения эффективности нефтеизвлечения из карбонатных коллекторов Волго-Уральской провинции. SOCAR Proceedings, 4, 9–14.
  47. Andreev, V. E., Chizhov, A. P., Chibisov, A. V., et al. (2020). Forecasting for application of formation stimulation to BV6 formations of Las Eganskoye oil field. Journal of Physics: Conference Series High-Tech and Innovations in Research and Manufacturing (HIRM-2020), 1582, 012003. 
  48. Efimov, E. R., Chizhov, A. P., Chibisov, A. V., et al. (2021). Process modeling of gas displacement of oil on the example of oil fields in Bashkortostan. IOP Conference Series: Materials Science and Engineering, 1064, 012060.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200898

E-mail: vsh@of.ugntu.ru


R. F. Yakupov1,2, V. V. Muxametşin2, E. F. Veliyev3, A. Q. Malov4, L. S. Kuleşova2, R. Y. İqibayev4, A. M. Vaqizov4, L. N. Mamayeva2

¹«Başneft-Dobıça» MMC, Ufa, Rusiya; ²Neft və Qaz İnstitutu, Ufa Dövlət Neft Texniki Universiteti (Oktyabrskiy ş. filialı), Rusiya ; ³«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan; ⁴«RN-BaşNİPİneft» MMC, Ufa, Rusiya

İşləmənin son mərhələsində terrigen kollektorlarında neft yataqlarının işləməsində axın nəzarət qurğuların tətbiqi


Məqalədə Su-Neft zonalarının olması ilə terrigen kollektor şəraitində Muxtar tipli axın nəzarət qurğularının (ANQ) təcrübi istifadəsinin nəticələri təqdim olunur. ANQ ilə mənimsəməyə qərar verərkən tamamlama dizaynının modelləşdirilməsinə konseptual yanaşmalar əks olunmuşdur. Quyuların, o cümlədən üfüqi, vaxtından əvvəl sulaşması problematikası göstərilir. Baxılan yataqların bobrikovsko-radaevskiy horizontunun laylarında ANQ-nın istifadəsinin nəticələrinə əsasən, suda üzən tipli kollektorlarda geniş tətbiq olunmasının müsbət potensialı təsdiqlənmişdir. Tamamlamanın optimal dizaynın sonrakı axtarışın zəruriliyi barədə tövsiyələr əsaslandırılmışdır. Müəlliflər tərəfindən analoji geoloji və fiziki xüsusiyyətləri olan Volqa-Ural neftli qazli vilayətinin yataqlarında, o cümlədən terrigen obyektlər üçün tətbiq olunan qurğuların yüksək praktiki əhəmiyyəti qeyd olunmuşdur.

Açar sözlər: axın nəzarət qurğusu; terrigen kollektoru; üfüqi quyu; sulaşma; konus əmələ gəlməsi; daban suyu; sıxışdırmanın xüsusiyyəti.

Məqalədə Su-Neft zonalarının olması ilə terrigen kollektor şəraitində Muxtar tipli axın nəzarət qurğularının (ANQ) təcrübi istifadəsinin nəticələri təqdim olunur. ANQ ilə mənimsəməyə qərar verərkən tamamlama dizaynının modelləşdirilməsinə konseptual yanaşmalar əks olunmuşdur. Quyuların, o cümlədən üfüqi, vaxtından əvvəl sulaşması problematikası göstərilir. Baxılan yataqların bobrikovsko-radaevskiy horizontunun laylarında ANQ-nın istifadəsinin nəticələrinə əsasən, suda üzən tipli kollektorlarda geniş tətbiq olunmasının müsbət potensialı təsdiqlənmişdir. Tamamlamanın optimal dizaynın sonrakı axtarışın zəruriliyi barədə tövsiyələr əsaslandırılmışdır. Müəlliflər tərəfindən analoji geoloji və fiziki xüsusiyyətləri olan Volqa-Ural neftli qazli vilayətinin yataqlarında, o cümlədən terrigen obyektlər üçün tətbiq olunan qurğuların yüksək praktiki əhəmiyyəti qeyd olunmuşdur.

Açar sözlər: axın nəzarət qurğusu; terrigen kollektoru; üfüqi quyu; sulaşma; konus əmələ gəlməsi; daban suyu; sıxışdırmanın xüsusiyyəti.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Дмитриевский, А. Н., Еремин, Н. А., Сафарова, Е. А., Столяров, В. Е. (2022). Внедрение комплексных научно-технических программ на поздних стадиях эксплуатации нефтегазовых месторождений. SOCAR Proceedings, 2, 1–8.
  2. Муслимов, Р. Х. (2009). Особенности разведки и разработки нефтяных месторождений в условиях рыночной экономики. Казань: ФЭН.
  3. Мухаметшин, В. В. (2021). Повышение эффективности управления разработкой залежей Западно-Сибирской нефтегазоносной провинции на основе дифференциации и группирования. Геология и геофизика, 62(12), 1672–1685.
  4. Сулейманов, Б. А. (2022). Теория и практика увеличения нефтеотдачи пластов. Москва-Ижевск: ИКИ.
  5. Велиев, Э. Ф. (2020). О механизмах удерживания полимера пористой средой. SOCAR Procеedings, 3, 126-134.
  6. Хисамиев, Т. Р., Баширов, И. Р., Мухаметшин, В. Ш. и др. (2021). Результаты оптимизации системы разработки и повышения эффективности выработки запасов карбонатных отложений турнейского яруса Четырманского месторождения. SOCAR Proceedings, SI2, 131-142.
  7. Ахметов, Р. Т., Маляренко, А. М., Кулешова, Л. С. и др. (2021). Количественная оценка гидравлической извилистости коллекторов нефти и газа Западной Сибири на основе капилляриметрических исследований. SOCAR Proceedings, 2, 77-84.
  8. Сулейманов, Б. А., Исмайлов, Ф. С., Велиев, Э. Ф., Дышин, О. А. (2013). О влиянии наночастиц на прочность полимерных гелей, применяемых в нефтедобыче. SOCAR Proceedings, 2, 24-28.
  9. Мухаметшин, В. Ш. (2022). Управление заводнением залежей нефти в карбонатных коллекторах. SOCAR Proceedings, SI1, 38-44.
  10. Агишев, Э. Р., Дубинский, Г. С., Мухаметшин, В. В. и др. (2022) Прогнозирование параметров трещины гидроразрыва пласта на основе исследования геомеханики породы-коллектора. SOCAR Proceedings, 4, 107–116.
  11. Ардисламова, Д. Р.,. Кадырова, К. Р., Сыпченко, С. И. и др. (2019). Использование методов кластеризации при моделировании гидроразрыва пласта. Нефтяное хозяйство, 10, 112–117.
  12. Аржиловский, А. В., Афонин, Д. Г., Ручкин, А. А. и др. (2022). Экспресс-оценка прироста коэффициента извлечения нефти в результате применения водогазовых методов увеличения нефтеотдачи. Нефтяное хозяйство, 9, 63-67.
  13. Рабаев, Р. У., Чибисов, А. В., Котенев, А. Ю. и др. (2021). Математическое моделирование растворения карбонатных коллекторов и прогнозирование эффективности регулируемой солянокислотного воздействия. SOCAR Proceedings, 2, 40-46.
  14. Фаттахов, И. Г., Кулешова, Л. С., Бахтизин, Р. Н. и др. (2021). Комплексирование результатов моделирования ГРП при проведении гибридных кислотно-пропантных обработок и при одновременной инициации трещины ГРП в разделенных интервалах. SOCAR Proceedings, SI2, 103-111.
  15. Бабаев, М. Л., Савченко, И. В., Шкитин, А. А. и др. (2017). Технологии вовлечения в разработку сложнопостроенного объекта АВ11-2 «рябчик» Самотлорского месторождения. Нефтяное хозяйство, 9, 24–29.
  16. Мухаметшин, В. Ш., Хакимзянов, И. Н., Бахтизин, Р. Н., Кулешова, Л. С. (2021). Дифференциация и группирование сложнопостроенных залежей нефти в карбонатных коллекторах в решении задач управления разработкой. SOCAR Proceedings, SI1, 88-97.
  17. Грищенко, В. А., Позднякова, Т. В., Мухамадиев, Б. М. и др. (2021). Повышение эффективности разработки залежей нефти в карбонатных коллекторах на примере турнейского яруса. SOCAR Proceedings, SI2, 238-247.
  18. Бриллиант, Л. С., Завьялов, А. С., Данько, М. Ю. и др. (2019). Интеграция методов машинного обучения и геолого-гидродинамического моделирования при проектировании разработки месторождений. Нефтяное хозяйство, 10, 48-53.
  19. Мирошниченко, А. В., Сергейчев, А. В., Коротовских, В. А. и др. (2022). Инновационные технологии разработки низкопроницаемых коллекторов в ПАО «НК «Роснефть». Нефтяное хозяйство, 10, 105–109.
  20. Грищенко, В. А., Асылгареев, И. Н., Бахтизин, Р. Н. и др. (2021). Методический подход к мониторингу эффективности использования ресурсной базы при разработке нефтяных месторождений. SOCAR Proceedings, SI2, 229-237.
  21. Хакимзянов, И. Н., Мухаметшин, В. Ш., Бахтизин, Р. Н., Шешдиров, Р. И. (2021). Определение объемного коэффициента сетки скважин для оценки конечного коэффициента нефтеизвлечения при разработке залежей нефти горизонтальными скважинами. SOCAR Proceedings, 2, 47-53.
  22. Шахвердиев, А. Х., Арефьев, С. В., Давыдов, А. В. (2022). Проблемы трансформации запасов углеводородного сырья в нерентабельную техногенную категорию трудноизвлекаемых. Нефтяное хозяйство, 4, 38-43.
  23. Грищенко, В. А., Рабаев, Р. У., Асылгареев, И. Н. и др. (2021). Методический подход к определению оптимальных геолого-технологических характеристик при планировании ГРП на многопластовых объектах. SOCAR Proceedings, SI2, 182-191.
  24. Мухаметшин, В. В., Бахтизин, Р. Н., Кулешова, Л. С. и др. (2021). Скрининг и оценка условий эффективного применения методов увеличения нефтеотдачи высокообводненных залежей с трудноизвлекаемыми запасами. SOCAR Proceedings, SI2, 48-56.
  25. Suleimanov, B. A., Ismailov, F. S., Dyshin, O. A., Veliyev, E. F. (2016). Selection methodology for screening evaluation of EOR methods. Petroleum Science and Technology, 34(10), 961-970.
  26. Мухаметшин, В. Ш. (2022). Экспресс-оценка коэффициента извлечения нефти при разработке залежей в карбонатных коллекторах на естественных режимах. SOCAR Proceedings, SI1, 27-37. 
  27. Грищенко, В. А., Гареев, Р. Р., Циклис, И. М. и др. (2021). Расширение круга льготируемых объектов, содержащих трудноизвлекаемые запасы нефти. SOCAR Proceedings, SI2, 8-18.
  28. Шпуров, И. В., Браткова, В. Г., Васильева, В. С. и др. (2021). Обоснование оптимального расстояния между скважинами при разработке коллекторов ачимовской толщи. Нефтяное хозяйство, 11, 80–84.
  29. Грищенко, В. А., Циклис, И. М., Мухаметшин, В. Ш., Якупов, Р. Ф. (2021). Методические подходы к повышению эффективности системы заводнения на поздней стадии разработки. SOCAR Proceedings, SI2, 161-171.
  30. Мухаметшин, В. В., Кулешова, Л. С. (2022). Повышение эффективности выработки запасов залежей нижнего мела Западной Сибири с использованием методов увеличения нефтеотдачи. SOCAR Proceedings, SI1, 9-18.
  31. Велиев, Э. Ф., Аскеров, В. М., Алиев, А. А. (2022). Методы увеличения нефтеотдачи пластов высоковязкой нефти основанные на внутрипластовой модификации ее физико-химических свойств. SOCAR Proceedings, SI2, 144-152.
  32. Кулешова, Л. С., Мухаметшин, В. Ш. (2022). Поиск и обоснование применения инновационных методов добычи углеводородов в осложненных условиях. SOCAR Proceedings, SI1, 71-79.
  33. Якупов, Р. Ф., Рабаев, Р. У., Мухаметшин, В. В. и др. (2022). Анализ эффективности реализуемой системы разработки, бурения горизонтальных скважин и проведения ГТМ в условиях карбонатных отложений турнейского яруса Знаменского нефтяного месторождения. SOCAR Proceedings, 4, 97-106.
  34. Якупов, Р. Ф., Мингулов, Ш. Г. (2016). Особенности выработки водоплавающих залежей терригенной толщи девона Туймазинского месторождения. Нефтепромысловое дело, 1, 20–24.
  35. Якупов, Р. Ф., Мухаметшин, В. Ш., Хакимзянов, И. Н., Трофимов, В. Е. (2019). Оптимизация выработки запасов из водонефтяных зон горизонта D3ps Шкаповского нефтяного месторождения с помощью горизонтальных скважин. Георесурсы, 21(3), 55-61.
  36. Якупов, Р. Ф., Хакимзянов, И. Н., Мухаметшин, В. В., Кулешова, Л. С. (2021). Использование гидродинамической модели при создании обратного конуса нефти в условиях водонефтяных зон. SOCAR Proceedings, 2, 54-61.
  37. Якупов, Р. Ф., Мухаметшин, В. Ш., Зейгман, Ю. В. и др. (2017). Способ разработки контактных зон на примере Туймазинского нефтяного месторождения. Нефтяное хозяйство, 10, 36–40. DOI:
  38. Якупов, Р. Ф. (2017). Особенности выработки запасов нефти в контактных зонах пласта D2ml Туймазинского нефтяного месторождения. Нефтепромысловое дело, 3, 15–21.
  39. Moradi, M., Konopczynski, M., Oguche, K., Ismarullizam, M. I. (2018). Production optimization of heavy oil wells using autonomous inflow control devices. SPE-193718-MS In: SPE International Heavy Oil Conference and Exhibition. Society of Petroleum Engineering.
  40. Zeng, Q. A., Zhiming, W., Xiaoqiu, W., et al. (2014). Novel autonomous inflow control device design: improvements to hybrid ICD. IPTC-17776-MS. In: International Petroleum Technology Conference. Society of Petroleum Engineering.
  41. Fripp, M., Liang, Z., Brandon, L. (2013). The theory of a fluidic diode autonomous inflow control device. SPE-167415-MS. In: SPE Middle East Intelligent Energy Conference and Exhibition, Manama, Bahrain. Society of Petroleum Engineering.
  42. Lyngra, S. A., Hembling, D. E., Al-Otaibi, U. F., et al. (2007). Case stude of the application of slimhole passive inflow-control devices to revive wells with tubular limitations in a mature field. SPE-105624-MS. In: SPE Middle East Oil and Gas Show and Conference, Manama, Bahrain. Society of Petroleum Engineering.
  43. Aakre, H., Britt, H., Bjornar, W., Vidar, M. (2014). Autonomous inflow control valve for heavy and extra-heavy oil. SPE-171141-MS. In: SPE Heavy and Extra Heavy Oil Conference: Latin America. Society of Petroleum Engineering.
  44. Halvorsen, M., Geir, E., Olav Magne, N. (2012). Increased oil production at Troll by autonomous inflow control with RCP valves. SPE-159634-MS. In: SPE Annual Technical Conference and Exhibition, San Antonio, Texas, USA. Society of Petroleum Engineering.
  45. Ахмадеев, Р. Ф., Аюшинов, С. П., Исламов, Р. Р. и др. (2021). Обоснование применения устройств контроля притока для эффективной разработки нефтегазовых залежей. Нефтяное хозяйство, 12, 124–127.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200899

E-mail: vv@of.ugntu.ru


A. S. Trofimçuk1, V. Ş. Muxametşin2, Q. İ. Xabibullin1, L. S. Kuleşova2, D. R. İsxanov1,3, V. A. Qrişenko1,2, R. A. Qilyazetdinov2, Z. N. Saqitova2, V. M. Askerov4

¹«RN-BaşNİPİneft» MMC, Ufa, Rusiya; ²Ufa Dövlət Neft Texniki Universiteti, Neft və Qaz İnstitutu (Oktyabrskiy ş. filialı), Rusiya; ³Ufa Dövlət Neft Texniki Universiteti, Ufa, Rusiya; ⁴SOCAR, «Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, Bakı, Azərbaycan

Üfüqi quyulardan istifadə etməklə aşağı keçiriciliyə malik kollektorların sulaşdırılması


Üfüqi quyuların sulaşdırılması praktikasında ilk dəfə olaraq, qəbul etmə qabiliyyətinə üfüqi quyuların uzunluğunun, mərhələlərin sayının və layın hidravlik yarılması zamanı proppantın vurulmasının təsiri nəzərdən keçirilmişdir. İşdə üfüqi quyuları olan sistemlərdə əhatə əmsalını artırmaq üçün, regional gərginlik istiqamətinə nisbətən uzununa, üfüqi hasilat quyularına və eninə üfüqi vurucu quyularına əsaslanan işlənmə sisteminin yeni konfiqurasiyası təklif olunur. Bu konfiqurasiyanın istifadəsi lay təzyiqinin saxlanılması sisteminin səmərəliliyini artırmaqla yanaşı, LTS sisteminin sərtliyinin qorunması ilə vurucu quyularının bir işləmə elementinə düşən hasilat quyularına nisbətini azaltmaqla quyuların tikintisinə sərf olunan kapital xərclərini də azaldacaqdır.

Açar sözlər: üfüqi vurucu quyusu; avtoLTS çatı; aşağı keçiricilikli kollektor; lay təzyiqinin saxlanılması sistemi; neftvermə əmsalının artması.

Üfüqi quyuların sulaşdırılması praktikasında ilk dəfə olaraq, qəbul etmə qabiliyyətinə üfüqi quyuların uzunluğunun, mərhələlərin sayının və layın hidravlik yarılması zamanı proppantın vurulmasının təsiri nəzərdən keçirilmişdir. İşdə üfüqi quyuları olan sistemlərdə əhatə əmsalını artırmaq üçün, regional gərginlik istiqamətinə nisbətən uzununa, üfüqi hasilat quyularına və eninə üfüqi vurucu quyularına əsaslanan işlənmə sisteminin yeni konfiqurasiyası təklif olunur. Bu konfiqurasiyanın istifadəsi lay təzyiqinin saxlanılması sisteminin səmərəliliyini artırmaqla yanaşı, LTS sisteminin sərtliyinin qorunması ilə vurucu quyularının bir işləmə elementinə düşən hasilat quyularına nisbətini azaltmaqla quyuların tikintisinə sərf olunan kapital xərclərini də azaldacaqdır.

Açar sözlər: üfüqi vurucu quyusu; avtoLTS çatı; aşağı keçiricilikli kollektor; lay təzyiqinin saxlanılması sistemi; neftvermə əmsalının artması.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Шпуров, И. В., Захаренко, В. А., Фурсов, А. Я. (2015). Дифференцированный анализ степени вовлечения и выработанности запасов юрских залежей в пределах Западно-Сибирской НГП. Недропользование XXI век, 1(51), 12-19.
  2. Дмитриевский, А. Н. (2017). Ресурсно-инновационная стратегия развития экономики России. Нефтяное хозяйство, 5, 6-7.
  3. Минниханов, Р. Н., Маганов, Н. У., Хисамов, Р. С. (2016). О создании научных полигонов по изучению трудноизвлекаемых запасов нефти в Татарстане. Нефтяное хозяйство, 8, 60-63.
  4. Мухаметшин, В. В. (2021). Повышение эффективности управления разработкой залежей Западно-Сибирской нефтегазоносной провинции на основе дифференциации и группирования. Геология и геофизика, 62(12), 1672–1685.
  5. Хузин, Р. Р., Бахтизин, Р. Н., Андреев, В. Е. и др. (2021). Интенсификация добычи нефти методом гидравлического сжатия пласта. SOCAR Proceedings, SI1, 98-108.
  6. Колтырин, А. Н. (2016). Повышение эффективности технологии гидроразрыва пласта на карбонатном типе коллектора. Нефтепромысловое дело, 10, 28-31.
  7. Шустер, В. Л., Пунанова, С. А., Самойлова, А. В., Левянт, В. Б. (2011). Проблемы поиска и разведки промышленных скоплений нефти и газа в трещинно-кавернозных массивных породах доюрского комплекса Западной Сибири. Геология нефти и газа, 2, 26-33.
  8. Грищенко, В. А., Позднякова, Т. В., Мухамадиев, Б. М. и др. (2021). Повышение эффективности разработки залежей нефти в карбонатных коллекторах на примере турнейского яруса. SOCAR Proceedings, SI2, 238-247.
  9. Shen, R., Lei, X., Guo, H. K., et al. (2017). The influence of pore structure on water flow in rocks from the Beibu Gulf oil field in China. SOCAR Proceedings, 3, 32–38.
  10. Мухаметшин, В. Ш., Хакимзянов, И. Н. (2021). Особенности группирования низкопродуктивных залежей нефти в карбонатных коллекторах для рационального использования ресурсов в пределах Урало-Поволжья. Записки Горного института, 252, 896-907.
  11. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Naghiyeva, N. V. (2020). Preformed particle gels for enhanced oil recovery. International Journal of Modern Physics B, 34(28), 2050260.
  12. Здольник, С. Е., Некипелов, Ю. В., Гапонов, М. А., Фоломеев, А. Е. (2016). Внедрение новых технологий гидроразрыва пласта на карбонатных объектах месторождений ПАО АНК «Башнефть». Нефтяное хозяйство, 7, 92-95.
  13. Мингулов, И. Ш., Валеев, М. Д., Мухаметшин, В. В., Кулешова, Л. С. (2021). Применение результатов измерения вязкости продукции скважин для диагностики работы насосного оборудования. SOCAR Proceedings, SI2, 152-160.
  14. Мухаметшин, В. Ш. (2022). Управление заводнением залежей нефти в карбонатных коллекторах. SOCAR Proceedings, SI1, 38-44.
  15. Дмитриевский, А. Н., Еремин, Н. А., Сафарова, Е. А., Столяров, В. Е. (2022). Внедрение комплексных научно-технических программ на поздних стадиях эксплуатации нефтегазовых месторождениях. SOCAR Proceedings, 2, 1–8.
  16. Кравченко, М. Н. (2012). Ресурсный потенциал углеводородов нижне-среднеюрских и доюрских глубоко-залегающих горизонтов осадочного чехла северных районов Западно-Сибирской нефтегазоносной провинции. Oil and Gas Geology, 6, 11-19.
  17. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Naghiyeva, N. V. (2021). Colloidal dispersion gels for in-depth permeability modification. Modern Physics Letters B, 35(1), 2150038.
  18. Грищенко, В. А., Асылгареев, И. Н., Бахтизин, Р. Н. и др. (2021). Методический подход к мониторингу эффективности использования ресурсной базы при разработке нефтяных месторождений. SOCAR Proceedings, SI2, 229-237.
  19. Клещев, К. А. (2005). Перспективы развития сырьевой базы нефтегазодобычи в России. Актуальные проблемы геологии нефти и газа: юбилейный сборник научных трудов кафедры геологии РГУ им. И.М. Губкина. Москва: Нефть и газ.
  20. Грищенко, В. А., Циклис, И. М., Мухаметшин, В. Ш., Якупов, Р. Ф. (2021). Методические подходы к повышению эффективности системы заводнения на поздней стадии разработки. SOCAR Proceedings, SI2, 161-171.
  21. Шмаль, Г. И. (2017). Нефтегазовый комплекс в условиях геополитических и экономических вызовов: проблемы и пути решения. Нефтяное хозяйство, 5, 8-11.
  22. Sun, S. Q., Wan, J. C. (2002). Geological analogs usage rates high in global survey. Oil & Gas Journal, 100(46), 49-50.
  23. Тер-Саркисов, Р. М., Максимов, В. М., Басниев, К. С. и др. (2012). Геологическое и гидротермодинамическое моделирование месторождений нефти и газа. Ижевск: Ижевский институт компьютерных исследований.
  24. Агишев, Э. Р., Дубинский, Г. С., Мухаметшин, В. В. и др. (2022) Прогнозирование параметров трещины гидроразрыва пласта на основе исследования геомеханики породы-коллектора. SOCAR Proceedings, 4, 107–116.
  25. Мухаметшин, В. Ш., Хакимзянов, И. Н., Бахтизин, Р. Н., Кулешова, Л. С. (2021). Дифференциация и группирование сложнопостроенных залежей нефти в карбонатных коллекторах в решении задач управления разработкой. SOCAR Proceedings, SI1, 88-97.
  26. Suleimanov, B. A., Rzayeva, S. C., Akberova, A. F., Akhmedova, U. T. (2022). Self-foamed biosystem for deep reservoir conformance control. Petroleum Science and Technology, 40(20), 2450-2467.
  27. Suleimanov, B. A., Azizov, Kh. F. (1995). Specific features of the flow of a gassed liquid in a porous body. Colloid Journal, 57(6), 818-823.
  28. Якупов, Р. Ф., Рабаев, Р. У., Мухаметшин, В. В. и др. (2022). Анализ эффективности реализуемой системы разработки, бурения горизонтальных скважин и проведения ГТМ в условиях карбонатных отложений турнейского яруса Знаменского нефтяного месторождения. SOCAR Proceedings, 4, 97-106.
  29. Грищенко, В. А., Рабаев, Р. У., Асылгареев, И. Н. и др. (2021). Методический подход к определению оптимальных геолого-технологических характеристик при планировании ГРП на многопластовых объектах. SOCAR Proceedings, SI2, 182-191.
  30. Suleimanov, B. A., Ismailov, F. S., Dyshin, O. A., Veliyev, E. F. (2016). Selection methodology for screening evaluation of EOR methods. Petroleum Science and Technology, 34(10), 961-970.
  31. Mardashov, D. V., Rogachev, M. K., Zeigman, Yu. V., Mukhametshin, V. V. (2021). Well Killing Technology before Workover Operation in Complicated Conditions. Energies, 14(3), 654.
  32. Кулешова, Л. С., Мухаметшин, В. Ш. (2022). Поиск и обоснование применения инновационных методов добычи углеводородов в осложненных условиях. SOCAR Proceedings, SI1, 71-79.
  33. Велиев, Э. Ф., Аскеров, В. М., Алиев, А. А. (2022). Методы увеличения нефтеотдачи пластов высоковязкой нефти основанные на внутрипластовой модификации ее физико-химических свойств. SOCAR Proceedings, SI2,144-152.
  34. Мухаметшин, В. В., Бахтизин, Р. Н., Кулешова, Л. С. и др. (2021). Скрининг и оценка условий эффективного применения методов увеличения нефтеотдачи высокообводненных залежей с трудноизвлекаемыми запасами. SOCAR Proceedings, SI2, 48-56.
  35. Yakupov, R. F., Mukhametshin, V. Sh., Tyncherov, K. T. (2018). Filtration model of oil coning in a bottom waterdrive reservoir. Periodico Tche Quimica, 15(30), 725-733.
  36. Муслимов, Р. Х. (2009). Особенности разведки и разработки нефтяных месторождений в условиях рыночной экономики. Казань: ФЭН.
  37. Мухаметшин, В. В., Кулешова, Л. С. (2022). Повышение эффективности выработки запасов залежей нижнего мела Западной Сибири с использованием методов увеличения нефтеотдачи. SOCAR Proceedings, SI1, 9-18.
  38. Мухаметшин, В. Ш. (2022). Экспресс-оценка коэффициента извлечения нефти при разработке залежей в карбонатных коллекторах на естественных режимах. SOCAR Proceedings, SI1, 27-37.
  39. Кудряшов, С. И., Хасанов, М. М., Краснов, В. А. и др. (2007). Шаблоны применения технологий – эффективный способ систематизации знаний. Нефтяное хозяйство, 11, 7-9.
  40. Фаттахов, И. Г., Кулешова, Л. С., Бахтизин, Р. Н. и др. (2021). Комплексирование результатов моделирования ГРП при проведении гибридных кислотно-пропантных обработок и при одновременной инициации трещины ГРП в разделенных интервалах. SOCAR Proceedings, SI2, 103-111.
  41. Хисамиев, Т. Р., Баширов, И. Р., Мухаметшин, В. Ш. и др. (2021). Результаты оптимизации системы разработки и повышения эффективности выработки запасов карбонатных отложений турнейского яруса Четырманского месторождения. SOCAR Proceedings, SI2, 131-142.
  42. Кондратьев, С. А., Жуковский, А. А., Кочнева, Т. С., Малышева, В. Л. (2016). Опыт проведения проппантного гидроразрыва пласта в карбонатных коллекторах месторождений Пермского края. Нефтепромысловое дело, 6, 23-26. 
  43. Байков, В. А., Жданов, Р. М., Муллагалиев, Т. И., Усманов, Т. С. (2011). Выбор оптимальной системы разработки для месторождений с низкопроницаемыми коллекторами. Электронный научный журнал «Нефтегазовое дело», 1, 84-98.
  44. Байков, В. А., Буранов, И. М., Латыпов, И. Д. и др. (2013). Контроль развития техногенных трещин авто-ГРП при ППД на месторождениях ООО «РН-Юганскнефтегаз». Нефтяное хозяйство, 11, 30–33.
  45. Латыпов, И. Д., Борисов, Г. А., Хайдар, А. М. и др. (2011). Переориентация азимута трещины повторного ГРП на месторождениях ООО «РН-Юганскнефтегаз». Нефтяное хозяйство, 6, 34–38.
  46. Сулейманова, М. В., Трофимчук, А. С., Хабибуллин Г. И. (2023). Опыт применения нагнетательных горизонтальных скважин при разработке терригенных коллекторов на месторождениях ООО «РН-Юганскнефтегаз» (ООО «РН-БашНИПИнефть»). Нефтяное хозяйство, 1, 23-27.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200900

E-mail: vsh@of.ugntu.ru


V. A. Qrişenko1,2, L. S. Kuleşova2, Q. İ. Xabibullin1, V. V. Muxametşin3, A. S. Trofimçuk1, L. Z. Samiqullina2, D. P. Çemezov1,3, A. R. Qaripov1, R. O. Quseynov4, A. A. Aliyev5

¹«RN-BaşNİPİneft» MMC, Ufa, Rusiya; ²Ufa Dövlət Neft Texniki Universiteti, Neft və Qaz İnstitutu (Oktyabrskiy ş. filialı), Rusiya; ³Ufa Dövlət Neft Texniki Universiteti, Ufa, Rusiya; ⁴SOCAR, Bakı, Azərbaycan; ⁵SOCAR, «Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, Bakı, Azərbaycan

Aşağı keçiriciliyə malik kollektorların işlənməsinin səmərəliliyini artırmaq üçün quyu şəbəkəsinin sıxlaşdırılması


Tədqiqatın predmeti ehtiyatın optimal hasilat strategiyasını müəyyən etmək üçün aşağı keçiriciliyə malik qeyri-birçins terrigen lay şəraiti üçün quyu şəbəkəsinin sıxlığının təsirini öyrənməkdən ibarətdir. İşdə obyektdə tətbiq olunan müxtəlif işləmə sistemlərinin, həmçinin sıxlaşdırıcı quyuların qazılması nəticəsində baş verən dəyişikliklərin təhlili aparılmışdır. Məlumatların işlənməsi prosesində müxtəlif sahələrdə quyuların istismarı ilə bağlı faktiki məlumatlardan istifadə edilmiş, çıxarılan ehtiyatlar statistik metodlarla qiymətləndirilmiş, hidrodinamik modeldən istifadə edərək reallaşdırılmış sistemlərin səmərəliliyini müəyyənləşdirmək, habelə onların optimallaşdırılması yollarını tapmaq üçün müxtəlif variantlarda hesablamalar aparılmışdır. Müəyyən edilmişdir ki, nəzərdən keçirilən şərtlərə görə quyu sxeminin sıxlaşdırılması layın işlənmə ilə əhatə olunmasının artması hesabına çıxarıla bilən ehtiyatların həcmini artırmağa imkan vermişdir. Baxılan geoloji obyekt çərçivəsində neftçıxarılma əmsalının və quyu şəbəkəsinin sıxlığının funksional asılılığı əldə edilmişdir. Proxy modelləşdirmənin tətbiqi göstərdi ki, hasilatın intensivliyini qorumaq üçün zəruri şərt sulaşdırma sisteminin sərtliyini qorumaqdır. Əldə edilən nəticələri nəzərə alaraq, məqələdə anomal yüksək lay təzyiqi zonaları ilə əlaqəli ehtiyatların işləməyə cəlb edilməsi üçün geoloji potensialı və texnoloji riski nəzərə alaraq, şəbəkənin əlavə lokal sıxılması üçün potensialın qiymətləndirildiyi yanaşma təsvir edilmişdir.

Açar sözlər: yataqların işlənməsi; aşağı keçiriciliyə malik kollektorlar; çətin çıxarıla bilən ehtiyyatlar; sıxlaşdırma; qazıma.

Tədqiqatın predmeti ehtiyatın optimal hasilat strategiyasını müəyyən etmək üçün aşağı keçiriciliyə malik qeyri-birçins terrigen lay şəraiti üçün quyu şəbəkəsinin sıxlığının təsirini öyrənməkdən ibarətdir. İşdə obyektdə tətbiq olunan müxtəlif işləmə sistemlərinin, həmçinin sıxlaşdırıcı quyuların qazılması nəticəsində baş verən dəyişikliklərin təhlili aparılmışdır. Məlumatların işlənməsi prosesində müxtəlif sahələrdə quyuların istismarı ilə bağlı faktiki məlumatlardan istifadə edilmiş, çıxarılan ehtiyatlar statistik metodlarla qiymətləndirilmiş, hidrodinamik modeldən istifadə edərək reallaşdırılmış sistemlərin səmərəliliyini müəyyənləşdirmək, habelə onların optimallaşdırılması yollarını tapmaq üçün müxtəlif variantlarda hesablamalar aparılmışdır. Müəyyən edilmişdir ki, nəzərdən keçirilən şərtlərə görə quyu sxeminin sıxlaşdırılması layın işlənmə ilə əhatə olunmasının artması hesabına çıxarıla bilən ehtiyatların həcmini artırmağa imkan vermişdir. Baxılan geoloji obyekt çərçivəsində neftçıxarılma əmsalının və quyu şəbəkəsinin sıxlığının funksional asılılığı əldə edilmişdir. Proxy modelləşdirmənin tətbiqi göstərdi ki, hasilatın intensivliyini qorumaq üçün zəruri şərt sulaşdırma sisteminin sərtliyini qorumaqdır. Əldə edilən nəticələri nəzərə alaraq, məqələdə anomal yüksək lay təzyiqi zonaları ilə əlaqəli ehtiyatların işləməyə cəlb edilməsi üçün geoloji potensialı və texnoloji riski nəzərə alaraq, şəbəkənin əlavə lokal sıxılması üçün potensialın qiymətləndirildiyi yanaşma təsvir edilmişdir.

Açar sözlər: yataqların işlənməsi; aşağı keçiriciliyə malik kollektorlar; çətin çıxarıla bilən ehtiyyatlar; sıxlaşdırma; qazıma.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Токарев, М. А. (1990). Комплексный геолого-промысловый контроль за текущей нефтеотдачей при вытеснении нефти водой. Москва: Недра.
  2. Муслимов, Р. Х. (2014). Нефтеотдача: прошлое, настоящее, будущее (оптимизация добычи, максимизация КИН). Казань: ФЭН.
  3. Economides, M., Oligney, R., Valko, P. (2002). Unified fracture design: bridging the gap between theory and practice. Alvin, Texas: Orsa Press.
  4. Сулейманов, Б. А. (2022). Теория и практика увеличения нефтеотдачи пластов. Москва-Ижевск: ИКИ.
  5. Мухаметшин, В. В., Бахтизин, Р. Н., Кулешова, Л. С. и др. (2021). Скрининг и оценка условий эффективного применения методов увеличения нефтеотдачи высокообводненных залежей с трудноизвлекаемыми запасами. SOCAR Proceedings, SI2, 48-56.
  6. Сергеев, В. В., Шарапов, Р. Р., Кудымов, А. Ю. и др. (2020). Экспериментальное исследование влияния коллоидных систем с наночастицами на фильтрационные характеристики трещин гидравлического разрыва пласта. Нанотехнологии в строительстве, 12(2), 100–107.
  7. Шпуров, И. В., Захаренко, В. А., Фурсов, А. Я. (2015). Дифференцированный анализ степени вовлечения и выработанности запасов юрских залежей в пределах Западно-Сибирской НГП. Недропользование XXI век, 1(51), 12-19.
  8. Suleimanov, B. A., Ismailov, F. S., Dyshin, O. A., Veliyev, E. F. (2016). Selection methodology for screening evaluation of EOR methods. Petroleum Science and Technology, 34(10), 961-970.
  9. Mardashov, D. V., Rogachev, M. K., Zeigman, Yu. V., Mukhametshin, V.V. (2021). Well killing technology before workover operation in complicated conditions. Energies, 14(3), 654.
  10. Мухаметшин, В. Ш. (1989). Зависимость нефтеизвлечения от плотности сетки скважин при разработке низкопродуктивных карбонатных залежей. Нефтяное хозяйство, 12, 26–29.
  11. Дмитриевский, А. Н., Еремин, Н. А. (2015). Современная НТР и смена парадигмы освоения углеводородных ресурсов. Проблемы экономики и управления нефтегазовым комплексом, 6, 10-16.
  12. Sun, S. Q., Wan, J. C. (2002). Geological analogs usage rates high in global survey. Oil & Gas Journal, 100(46), 49-50.
  13. Якупов, Р. Ф., Рабаев, Р. У., Мухаметшин, В. В. и др. (2022). Анализ эффективности реализуемой системы разработки, бурения горизонтальных скважин и проведения ГТМ в условиях карбонатных отложений турнейского яруса Знаменского нефтяного месторождения. SOCAR Proceedings, 4, 97-106.
  14. Грищенко, В. А., Циклис, И. М., Мухаметшин, В. Ш., Якупов, Р. Ф. (2021). Методические подходы к повышению эффективности системы заводнения на поздней стадии разработки. SOCAR Proceedings, SI2, 161-171.
  15. Хисамутдинов, Н. И., Хасанов, М. М., Ибрагимов, Г. З. и др. (1997). Влияние техногенных факторов на физико-гидродинамические характеристики и технологические процессы добычи нефти. Нефтепромысловое дело, 12, 2-10.
  16. Велиев, Э. Ф., Аскеров, В. М., Алиев, А. А. (2022). Методы увеличения нефтеотдачи пластов высоковязкой нефти основанные на внутрипластовой модификации ее физико-химических свойств. SOCAR Proceedings, SI1, 144-152.
  17. Дмитриевский, А. Н., Еремин, Н. А., Сафарова, Е. А., Столяров, В. Е. (2022). Внедрение комплексных научно-технических программ на поздних стадиях эксплуатации нефтегазовых месторождений. SOCAR Proceedings, 2, 1–8.
  18. Грищенко, В. А., Рабаев, Р. У., Асылгареев, И. Н. и др. (2021). Методический подход к определению оптимальных геолого-технологических характеристик при планировании ГРП на многопластовых объектах. SOCAR Proceedings, SI2, 182-191.
  19. Мухаметшин, В. Ш. (2022). Управление заводнением залежей нефти в карбонатных коллекторах. SOCAR Proceedings, SI1, 38-44.
  20. Грищенко, В. А., Позднякова, Т. В., Мухамадиев, Б. М. и др. (2021). Повышение эффективности разработки залежей нефти в карбонатных коллекторах на примере турнейского яруса. SOCAR Proceedings, SI2, 238-247.
  21. Кулешова, Л. С., Мухаметшин, В. Ш. (2022). Поиск и обоснование применения инновационных методов добычи углеводородов в осложненных условиях. SOCAR Proceedings, SI1, 71-79. 
  22. Лобусев, А. В., Лобусев, М. А., Назарова, Л. Н. (2016). Моделирование разведки и разработки виртуального нефтегазового месторождения. Москва: Недра-Бизнесцентр.
  23. McLachlan, G. J. (2004). Discriminant analysis and statistical pattern recognition. Hoboken, New Jersey: John Wiley & Sons.
  24. Индрупский, И. М., Шупик, Н. В., Закиров, С. Н. (2013). Повышение эффективности поддержания пластового давления на основе опережающего заводнения. Технологии нефти и газа, 3 (86), 49-55.
  25. Мухаметшин, В. В., Кулешова, Л. С. (2022). Повышение эффективности выработки запасов залежей нижнего мела Западной Сибири с использованием методов увеличения нефтеотдачи. SOCAR Proceedings, SI1, 9-18.
  26. Насыбуллин, А. В., Саттаров, Р. З., Владимиров, А. Б. и др. (2015). Статистические исследования влияния геолого-технологических факторов на эффективность работы горизонтальных скважин залежей 302, 303. Оборудование и технологии для нефтегазового комплекса, 6, 12-16.
  27. Мищенко, И. Т., Кондратюк, А. Т. (1996). Особенности разработки нефтяных месторождений с трудноизвлекаемыми запасами. Москва: Недра.
  28. Грищенко, В. А., Гареев, Р. Р., Циклис, И. М. и др. (2021). Расширение круга льготируемых объектов, содержащих трудноизвлекаемые запасы нефти. SOCAR Proceedings, SI2, 8-18.
  29. Хисамиев, Т. Р., Баширов, И. Р., Мухаметшин, В. Ш. и др. (2021). Результаты оптимизации системы разработки и повышения эффективности выработки запасов карбонатных отложений турнейского яруса Четырманского месторождения. SOCAR Proceedings, SI2, 131-142.
  30. Владимиров, И. В., Бакиров, И. И., Лощева, З. А., Хисамутдинов, Н. И. (2017). К вопросу о размещении добывающих и нагнетательных скважин в нефтяных залежах с протяженными зонами разуплотнения коллектора. Нефтепромысловое дело, 7, 5-9.
  31. Грищенко, В. А., Асылгареев, И. Н., Бахтизин, Р. Н. и др. (2021). Методический подход к мониторингу эффективности использования ресурсной базы при разработке нефтяных месторождений. SOCAR Proceedings, SI2, 229-237.
  32. Мухаметшин, В. Ш. (2022). Экспресс-оценка коэффициента извлечения нефти при разработке залежей в карбонатных коллекторах на естественных режимах. SOCAR Proceedings, SI1, 27-37.
  33. Грищенко, В. А., Циклис, И. М., Мухаметшин, В. Ш., Якупов, Р. Ф. (2021). Методические подходы к повышению эффективности системы заводнения на поздней стадии разработки. SOCAR Proceedings, SI2, 161-171.
  34. Сургучев, М. Л., Колганов, В. И., Гавура, А. В. и др. (1987). Извлечение нефти из карбонатных коллекторов. Москва: Недра.
  35. Лысенко, В. Д. (1987). Проектирование разработки нефтяных месторождений. Москва: Недра.
  36. Закиров, С. Н. (2002). Анализ проблемы «плотность сетки скважин – нефтеотдача. Москва: Грааль.
  37. Grishchenko, V. A., Mukhametshin, V. Sh., Rabaev, R. U. (2022) Geological structure features of carbonate formations and their impact on the efficiency of developing hydrocarbon deposits. Energies, 15(23), 9002.
  38. Хакимзянов, И. Н., Мухаметшин, В. Ш., Бахтизин, Р. Н., Шешдиров, Р. И. (2021). Определение объемного коэффициента сетки скважин для оценки конечного коэффициента нефтеизвлечения при разработке залежей нефти горизонтальными скважинами. SOCAR Proceedings, 2, 47-53.
  39. Агишев, Э. Р., Дубинский, Г. С., Мухаметшин, В. В. и др. (2022) Прогнозирование параметров трещины
    гидроразрыва пласта на основе исследования геомеханики породы-коллектора. SOCAR Proceedings, 4, 107-116.
  40. Хатмуллин, И. Ф., Хатмуллина, Е. И., Хамитов, А. Т. и др. (2015). Идентификация слабо выработанных зон на месторождениях с трудноизвлекаемыми запасами. Нефтяное хозяйство, 1, 74-79.
  41. Сергеев, В. Б. (1985). Влияние плотности сетки скважин на нефтеотдачу водонефтяных зон залежей Арланского месторождения. Нефтяное хозяйство, 2, 23-28.
  42. Грищенко, В. А., Якупов, Р. Ф., Мухаметшин, В. Ш. и др. (2021). Локализация и стратегия выработки остаточных запасов нефти пашийского горизонта Туймазинского месторождения на заключительной стадии разработки. Нефтяное хозяйство, 5, 103–107.
  43. Байков, В. А., Буранов, И. М., Латыпов, И. Д. и др. (2013). Контроль развития техногенных трещин авто-ГРП при ППД на месторождениях ООО «РН-Юганскнефтегаз». Нефтяное хозяйство, 11, 30–32.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200901

E-mail: vv@of.ugntu.ru


D. S. Klimov, M. S. Rozman

Rusiya Elmlər Akademiyasının Neft və Qaz Problemləri İnstitutu, Moskva, Rusiya

Neft qaz hasilatının texnoloji proseslərində uçucu kömür külünün səmərəli istifadəsi perspektivləri


Uçucu kömür külünün (ACAA) səmərəli istifadəsi təcili diqqət və dərhal tədbirlər tələb edən qlobal bir ekoloji problemdir. Tədqiqatlar göstərir ki, hər il çox miqdarda CFA əmələ gəlir, lakin tullantıların yalnız 25% istifadə olunur. Bu təhlükəli vəziyyəti aradan qaldırmaq üçün müxtəlif sənaye sahələrində kömür külünün istifadəsinin artırılmasına diqqət yetirmək lazımdır. Kömür külünün tikinti, elektronika, resurs təkrar emalı, çirkab suların təmizlənməsi, kənd təsərrüfatı və digər sahələrdə istifadəsi üçün perspektivli imkanlar gələcək tədqiqat tələb edir. Karbohidrogen xammalının hasil edilməsinin sənaye proseslərində kömür külünün istifadəsi xüsusi maraq doğurur. Külün morfologiyası, səthinin sahəsi, məsaməliyi və kimyəvi tərkibi kimi fiziki, kimyəvi və mineraloji xüsusiyyətləri onu yataqlardakı müxtəlif texnoloji proseslər üçün ideal bir material halına gətirir. Kömür külünün müxtəlif sənaye sahələrində istifadəsinin artması və karbohidrogen xammalının hasil edilməsi üçün sənaye proseslərində istifadəsi tullantılardan istifadə edilməsini əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq və ətraf mühitə mənfi təsirini azaldacaqdır. 

Açar sözlər: uçucu kömür külü; CFA; tullantı; karbohidrogen xammalının hasil edilməsi; polimer gelləri; polimer полимерное sulaşdırılması; neftveriminin artırılması; nano hissəcikləri; köpük tərkibləri; tamponaj tərkibləri.

Uçucu kömür külünün (ACAA) səmərəli istifadəsi təcili diqqət və dərhal tədbirlər tələb edən qlobal bir ekoloji problemdir. Tədqiqatlar göstərir ki, hər il çox miqdarda CFA əmələ gəlir, lakin tullantıların yalnız 25% istifadə olunur. Bu təhlükəli vəziyyəti aradan qaldırmaq üçün müxtəlif sənaye sahələrində kömür külünün istifadəsinin artırılmasına diqqət yetirmək lazımdır. Kömür külünün tikinti, elektronika, resurs təkrar emalı, çirkab suların təmizlənməsi, kənd təsərrüfatı və digər sahələrdə istifadəsi üçün perspektivli imkanlar gələcək tədqiqat tələb edir. Karbohidrogen xammalının hasil edilməsinin sənaye proseslərində kömür külünün istifadəsi xüsusi maraq doğurur. Külün morfologiyası, səthinin sahəsi, məsaməliyi və kimyəvi tərkibi kimi fiziki, kimyəvi və mineraloji xüsusiyyətləri onu yataqlardakı müxtəlif texnoloji proseslər üçün ideal bir material halına gətirir. Kömür külünün müxtəlif sənaye sahələrində istifadəsinin artması və karbohidrogen xammalının hasil edilməsi üçün sənaye proseslərində istifadəsi tullantılardan istifadə edilməsini əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq və ətraf mühitə mənfi təsirini azaldacaqdır. 

Açar sözlər: uçucu kömür külü; CFA; tullantı; karbohidrogen xammalının hasil edilməsi; polimer gelləri; polimer полимерное sulaşdırılması; neftveriminin artırılması; nano hissəcikləri; köpük tərkibləri; tamponaj tərkibləri.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Hower, J. C., Groppo, J. G., Graham, U. M., et al. (2017). Coal-derived unburned carbons in fly ash: A review. International Journal of Coal Geology, 179, 11–27.
  2. Blissett, R. S., Rowson, N. A. (2012). A review of the multi-component utilisation of coal fly ash. Fuel, 97, 1–23.
  3. Wang, C., Xu, G., Gu, X., et al. (2021). High value-added applications of coal fly ash in the form of porous materials: A review. Ceramics International, 47, 22302–22315.
  4. Nsiah-Gyambibi, R., Sokama-Neuyam, Y. A., Boakye, P., et al. (2023). Valorization of coal fly ash (CFA): a multiindustry review. International Journal of Environmental Science and Technology, 20, 12807–12822.
  5. Vishnyakov, V. V., Suleimanov, B. A., Salmanov, A. V., Zeynalov, E. B. (2019). Primer on enhanced oil recovery. Gulf Professional Publishing.
  6. Сулейманов, Б. А. (2022). Теория и практика увеличения нефтеотдачи пластов. Москва-Ижевск: ИКИ. (Suleimanov, B. A. (2022). Theory and practice of enhanced oil recovery. Moscow-Izhevsk: ICS.)
  7. Kutchko, B. G., Kim, A. G. (2006). Fly ash characterization by SEMEDS. Fuel, 85, 2537−2544.
  8. Ghosal, S., Ebert, J. L., Self, S. A. (1995). Chemical composition and size distributions for fly ashes. Fuel Processing Technology, 44, 81–94.
  9. Manz, O. E. (1999). Coal fly ash: a retrospective and future look. Fuel, 78, 133–136.
  10. Bailey, B., Crabtree, M., Tyrie, J., et al. (2000). Water control. Oilfield Review, 12(1), 30–51.
  11. Adewunmi, A. A., Ismail, S., Sultan, A. S., et al. (2017). Performance of fly ash based polymer gels for water reduction in enhanced oil recovery: Gelation kinetics and dynamic rheological studies. Korean Journal of Chemical Engineering, 34, 1638–1650.
  12. Albonico, P., Burrafato, G., Di Lullu, A., Lockhart, T. P. (1993, March). Effective gelation-delaying additives for Cr+3/polymer gels. SPE-25221-MS. In: SPE International Symposium on Oilfield Chemistry. Society of Petroleum Engineers.
  13. Simjoo, M., Koohi, A. D., Vafaie-Sefti, M., Zitha, P. L. J. (2009, May). Water shut-off in a fractured system using a robust polymer gel. SPE-122280-MS. In: SPE European Formation Damage Conference. Society of Petroleum Engineers.
  14. Aalaie, J., Vasheghani-Farahani, E., Rahmatpour, A., Semsarzadeh, M. A. (2008). Effect of montmorillonite on gelation and swelling behaviour of sulfonated polyacrylamide nanocomposite hydrogels in electrolyte solutions. European Polymer Journal, 44, 2024–2031.
  15. Huang, T., Mcelfresh, P. M. (2004). Compositions and methods for water shut-off in subterranean wells. US Patent 2004/0031611 A1.
  16. Patil, P., Kalgaonkar, R. (2012). Environmentally acceptable compositions comprising nanomaterials for plugging and sealing subterranean formations. SPE-154917-MS. In: SPE International Oilfield Nanotechnology Conference and Exhibition. Society of Petroleum Engineers.
  17. Tongwa, P., Nygaard, R., Bai, B. (2013). Evaluation of a nanocomposite hydrogel for water shut-off in enhanced oil recovery applications: design, synthesis, and characterization. Journal of Applied Polymer Science, 128, 787–94.
  18. Zolfaghari, R., Katbab, A. A., Nabavizadeh, J., et al. (2006). Preparation and characterization of nanocomposite hydrogels based on polyacrylamide for enhanced oil recovery applications. Journal of Applied Polymer Science, 100, 2096–2103.
  19. Шахвердиев, А. Х., Мамедов, Б. А., Ибрагимов, Р. Г. и др. (1997). Способ селективной изоляции водопритоков в скважине. Патент РФ № 2083816.
  20. Шахвердиев, А. Х., Мамедов, Б. А., Галеев, Ф. Х. и др. (1997). Гелеобразующий состав для технологических операций в скважине. Патент РФ № 2075591.
  21. Шахвердиев, А. Х., Панахов, Г. М., Сулейманов, Б. А. и др. (1998). Способ изоляции зон поглощения в бурящейся скважине. Патент РФ № 2123107.
  22. Шахвердиев, А. Х., Панахов, Г. М., Шарифуллин, Ф. А. (2002). Способ селективной изоляции высокопроницаемых интервалов пласта в скважине. Патент РФ № 2183727.
  23. Al-Shakry, B., Shiran, B. S., Skauge, T., Skauge, A. (2018, April). Enhanced oil recovery by polymer flooding: optimizing polymer injectivity. SPE-192437-MS. In: SPE Kingdom of Saudi Arabia Annual Technical Symposium and Exhibition. Society of Petroleum Engineers.
  24. Al-Shakry, B., Shaker, S. B., Skauge, T., Skauge, A. (2019, June). Polymer injectivity: influence of permeability in the flow of EOR polymers in porous media. SPE-195495-MS. In: SPE Europec featured at 81st EAGE Conference and Exhibition. Society of Petroleum Engineers.
  25. Seright, R. S. (2017). How much polymer should be injected during a polymer flood? Review of previous and current practices. SPE Journal, 22(01), 1-18.
  26. Koh, H., Lee, V. B., Pope, G. A. (2018). Experimental investigation of the effect of polymers on residual oil saturation. SPE Journal, 23(01), 1-17.
  27. Fakher, S., Ahdaya, M., Imqam, A. (2020). Hydrolyzed polyacrylamide – Fly ash reinforced polymer for chemical enhanced oil recovery: Part 1 – Injectivity experiments. Fuel, 260, 116310.
  28. Fakher, S., Bai, B. A. (2018, June). Newly developed mathematical model to predict hydrolyzed polyacrylamide crosslinked polymer gel plugging efficiency in fractures and high permeability features. SPE-191180-MS. In: SPE Trinidad and Tobago Section Energy Resources Conference. Society of Petroleum Engineers.
  29. Xin, X., Yu, G., Chen, Z., et al. (2018). Effect of polymer degradation on polymer flooding in heterogeneous reservoirs. Polymers, 10(8), 857. 
  30. Luo, W., Xu, S., Torabi, F. (2013, March). Chemical degradation of HPAM by oxidization in produced water: experimental study. SPE-163751-MS. In: SPE Americas E&P Health, Safety, Security and Environmental Conference. Society of Petroleum Engineers.
  31. Seright, R. S., Skjevrak, I. (2014, April). Effect of dissolved iron and oxygen on stability of HPAM polymers. SPE-169030-MS. In : SPE Improved Oil Recovery Symposium. Society of Petroleum Engineers.
  32. Seright, R. S., Seheult, M., Talashek, T. (2009). Injectivity characteristics of EOR polymers. SPE Reservoir Evaluation & Engineering, 12, 783–792.
  33. Ahdaya, M., Imqam, A. (2019). Investigating geopolymer cement performance in presence of water based drilling fluid. Journal of Petroleum Science and Engineering, 176, 934–942.
  34. Salehi, S., Khattak, M. J., Ali, N., Rizvi, H. R. (2016). Development of geopolymer-based cement slurries with enhanced thickening time, compressive and shear bond strength and durability. SPE-178793-MS. In: IADC/SPE Drilling Conference and Exhibition. Society of Petroleum Engineers.
  35. Salehi, S., Ali, N., Khattak, M. J., Rizvi, H. (2016, September). Geopolymer composites as efficient and economical plugging materials in peanuts price oil market. SPE-181426-MS. In: SPE Annual Technical Conference and Exhibition. Society of Petroleum Engineers.
  36. Fukui, K., Kidoguchi, S., Arimitsu, N., et al. (2009). Synthesis of calcium phosphate hydrogel from waste incineration fly ash and its application to fuel cell. Journal of Environmental Management, 90, 2709–2714.
  37. Fukui, K., Arimitsu, N., Jikihara, K., et al. (2009). Performance of fuel cell using calcium phosphate hydrogel membrane prepared from waste incineration fly ash and chicken bone powder. Journal of Hazardous Materials, 168, 1617–1621.
  38. Jiang, L., Liu, P. (2014). Design of magnetic attapulgite/fly ash/poly (acrylic acid) ternary nanocomposite hydrogels and performance evaluation as selective adsorbent for Pb 2+ion. ACS Sustainable Chemistry & Engineering, 2, 1785–1794.
  39. Lotfollahi, M., Farajzadeh, R., Delshad, M., et al. (2016). Mechanistic simulation of polymer injectivity in field tests. SPE Journal, 21(04), 1178–1191.
  40. Pereira, K. A. B., Oliveira, P. F., Mansur, C. R. E. (2020). Behavior of partially hydrolyzed polyacrylamide/polyethyleneimine reinforced with coal fly ash for preformed particle hydrogels. Journal of Applied Polymer Science, 137, 49423.
  41. Rathod, H. J., Mehta, D. P. (2015). A review on pharmaceutical gel. International Journal of Pharmaceutical Sciences, 1(1), 33-47.
  42. Zhang, Z., Wang, L., Wang, J., et al. (2012). Mesoporous silica-coated gold nanorods as a light-mediated multifunctional theranostic platform for cancer treatment. Advanced Materials, 24(11), 1418-1423.
  43. Eftekhari, A. A., Krastev, R., Farajzadeh, R. (2015). Foam stabilized by fly ash nanoparticles for enhancing oil recovery. Industrial & Engineering Chemistry Research, 54, 12482–12491.
  44. Wesson, L. L., Harwell, J. H. (2000). Surfactant adsorption in porous media. Surfactants: fundamentals and applications in the petroleum industry. Cambridge University Press, 121−158.
  45. Li, R. F., Hirasaki, G. J., Miller, C. A., Masalmeh, S. K. (2011). Wettability alteration and foam mobility control in a layered 2-D heterogeneous system. SPE-141462-MS. In: SPE International Symposium on Oilfield Chemistry. Society of Petroleum Engineers.
  46. Lv, Q., Zhou, T., Zhang, X., et al. (2021). Storage of CO2 and coal fly ash using pickering foam for enhanced oil recovery. SPE-204330-MS. In: SPE International Conference on Oilfield Chemistry. Society of Petroleum Engineers.
  47. Шоканов, А. К., Кырыкбаева, А. А., Сулейменов, Б. Т. (2022). Мессбауэровские и рентгенофлуоресцентные исследования проппантов на основе летучей золы. Нефть и газ, 6(132), 74–83.
  48. Шоканов, А. К., Сулейменов, Б. Т., Смихан, Е. А. (2020). Проппанты на основе летучей золы для проведения гидроразрыва пласта. Вестник Университета Шакарима. Серия технические науки, 4(92), 53-57.
  49. Bose, C. C., Fairchild, B., Jones, T., et al. (2015). Application of nanoproppants for fracture conductivity improvement  by reducing fluid loss and packing of micro-fractures. Journal of Natural Gas Science and Engineering, 27, 424–431.
  50. Snellings, R., Mertens, G., Elsen, J. (2012). Supplementary cementitious materials. Reviews in Mineralogy and Geochemistry, 74, 211–278.
  51. Robl, T. L., Oberlink, A. E. (2019). Proppant for use in hydraulic fracturing to stimulate a well. US Patent 10,457,859 B2.
  52. Manchanda, R. (2015). A general poro-elastic model for pad-scale fracturing of horizontal wells. Doctoral Thesis. The University of Texas at Austin.
  53. Ghanbari, E., Dehghanpour, H. (2016). The fate of fracturing water: A field and simulation study. Fuel, 163, 282–294.
  54. Tenenbaum, D. J. (2009). Trash or Treasure?: Putting coal combustion waste to work. Environ Health Perspect, 117(11).
  55. Гончарова, М. А., Матченко, Н. А. (2015). Разработка составов геополимерного бетона для конструкционного материала. Материалы V Международной научно-практической конференции «Научные исследования: от теории к практике», Том 2, 4(5), 15–18.
  56. Дудников, А. Г., Дудникова, М. С., Реджани, А. (2018). Геополимерный бетон и его применение. Строительные материалы, оборудование, технологии XXI века, 1-2, 38–45.
  57. Ван Лам, Т., Булгаков, Б. И., Александрова, О. В. (2021). Возможность использования золы-уноса и золы рисовой шелухи для получения геополимерных бетонов. Материалы V Международной научно-технической конференции «Инновации и моделирование в строительном материаловедении и землеустройстве», Тверь, Россия. 
  58. (2011). Plugging and abandonment of oil and gas wells. Working document of the NPC North American Resource Development Study. Paper № 2-25. Prepared by the Technology Subgroup of the Operations & Environment Task Group. https://www.npc.org/Prudent_Development-Topic_Papers/2-25_Well_Plugging_and_Abandonment_Paper.pdf
  59. Shah, S. N., Jeong, Y. (2003, November). Development of an environmentally friendly and economical process for plugging abandoned wells. In: Proceedings of the 10th Integrated Petroleum Environmental Conference, Houston, TX.
  60. Salehi, S., Ezeakacha, C. P., Khattak, M. J. (2017). Geopolymer cements: how can you plug and abandon a well with new class of cheap efficient sealing materials. SPE-185106-MS. In: SPE Oklahoma City Oil and Gas Symposium.Society of Petroleum Engineers.
  61. (2020). Проект Энергостратегии Российской Федерации на период до 2035 года. Официальный сайт «Министерство Энергетики РФ» https://minenergo.gov.ru/modal/view-pdf/1026/119047/nojs
  62. Сниккарс, П. Н., Золотова, И. Ю., Осокин, В. А. (2020). Утилизация золошлаков ТЭС как новая кросс-отрослевая задача. Энергетическая политика, 7(149), 34–45.
  63. (2021). Проект стратегии развития строительной отрасли Российской Федерации до 2030 года. Официальный сайт «Минстрой России». https://www.minstroyrf.ru/docs/18723/
  64. Reiner, M., Rens, K. (2006). High-volume fly ash concrete: analysis and application. Practice Periodical on Structural Design and Construction, 11(1), 58–64.
  65. Palomo, Á., Jiménez, A. F., Hombrados, C. L., Lleyda, J. L. (2011). Railway sleepers made of alkali activated fly ash concrete. Revista Ingeniería de Construcción, 22(2), 75–80.
  66. Lloyd, N., Rangan, V. (2010). Geopolymer concrete with fly ash. In: Proceedings of the Second International Conference on Sustainable Construction Materials and Technologies, UWM Center for By-Products Utilization.
  67. http://www.finmarket.ru/news/5168737
  68. (2023). Федеральный проект «Чистый воздух» Официальный сайт Минприроды РФ. https://www.mnr.gov.ru/activity/np_ecology/federalnyy-proekt-chistyy-vozdukh/?ysclid=lp9m9svtge151386479
  69. (2020). Проект стратегии долгосрочного развития России с низким уровнем выбросов парниковых газов до 2050 года. Сайт Минэкономразвития России. https://economy.gov.ru/material/news/minekonomrazvitiya_rossii_podgotovilo_proekt_strategii_dolgosrochnogo_razvitiya_rossii_s_nizkim_urovnem_vybrosov_parnikovyh_gazov_do_2050_goda_.html
  70. Шишелова, Т. И., Самусева, М. Н., Шенькман, Б. М. (2008). Использование ЗШО в качестве сорбента для очистки сточных вод. Современные наукоемкие технологии, 5, 20–22.
  71. Котова, О. Б., Шабалин, И. Л., Котова, Е. Л. (2016). Фазовые трансформации в технологиях синтеза и сорбционные свойства цеолитов из угольной золы уноса. Записки горного института, 220, 526–531.
  72. (2018). Об утверждении стратегии развития промышленности по обработке, утилизации и обезвреживанию отходов производства и потребления. Сайт Правительства РФ. http://static.government.ru/media/files/y8PMk QGZLfbY7jhn6QMruaKoferAowzJ.pdf
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200905

E-mail: seydem@mail.ru


A. V. Lekomtsev1, M. İ. Borisov1, Y. A. Rojkova1, V. Kanq2, Çje Li2, A. V. Denqayev3, Y. U. Safiullina4

¹Perm Milli Tədqiqat Politexnik Universiteti, Perm, Rusiya; ²Çin Neft Universiteti (Şərqi Çin), Qingdao, Çin; ³I. M. Qubkin adına Rusiya Dövlət Neft və Qaz Universiteti (MTU), Moskva, Rusiya; ⁴Sankt-Peterburq Mədən Universiteti, Sankt-Peterburq, Rusiya

Maqnit təsirinə əsaslanan separasiyaya praktik yanaşmaların kompleks icmalı


Məqalədə parafin çöküntüləri və neftin yüksək özlülüyü kimi fəsadların qarşısını almaq üçün innovativ üsul olan neftin maqnit emalının analitik icmalı təqdim olunmuşdur. Neftin maqnit emalının elektrospin vəziyyətinin dəyişməsi və ferromaqnit hissəcikləri ilə kompleksləşən radikal asfalten cütlərinin təkamülü ilə əlaqəli olduğu qənaətinə gəlinmişdir. Bu, öz maqnit anlarının artmasına, asfaltenlərin supramolekulyar strukturlarının struktur yenidən qurulmasına və neftin reoloji parametrlərinin dəyişməsinə səbəb olur. Maqnit sahəsinin bu komplekslərə təsiri səbəbindən "zirehli qabığının" məhv edilməsi baş verir, bu da parafin və duz yataqlarının əmələ gəlməsinin qarşısını alır və suyun koagulyasiya proseslərinin sürətlənməsinə səbəb olur. Effektiv maqnit emalının amilləri yüksək miqdarda dəmir birləşmələri, duz ionları olan yağlardır. Maqnit emalının ümumiləşdirilmiş effektiv parametrləri bunlardır: yüksək maqnit induksiya qiymətləri (1 T-ə qədər), impulsların tezliyi 5 ilə 30 Hz arasındadır. Daimi və Dəyişkən maqnit sahəsi olan cihazların əsas üstünlükləri və mənfi cəhətləri təhlil edilmişdir. Neftin maqnit emalı ilə bağlı sənaye və laboratoriya tədqiqatları nəticələrinin icmalı aparılmışdır. Özlülüyün azaldılmasında maksimum səmərəlilik 375%, parafinin çökmə sürətinin azaldılmasında - 87.5%, parafin yataqlarının kütləsinin azaldılmasında - 50%, korroziya dərəcəsinin azaldılmasında - 45% təşkil edir. 

Açar sözlər: xam neftin maqnit emalı; maqnit sahəsinin neftə təsiri; parafin çöküntüləri; yüksək özlülüklü neft, ağır neft.

Məqalədə parafin çöküntüləri və neftin yüksək özlülüyü kimi fəsadların qarşısını almaq üçün innovativ üsul olan neftin maqnit emalının analitik icmalı təqdim olunmuşdur. Neftin maqnit emalının elektrospin vəziyyətinin dəyişməsi və ferromaqnit hissəcikləri ilə kompleksləşən radikal asfalten cütlərinin təkamülü ilə əlaqəli olduğu qənaətinə gəlinmişdir. Bu, öz maqnit anlarının artmasına, asfaltenlərin supramolekulyar strukturlarının struktur yenidən qurulmasına və neftin reoloji parametrlərinin dəyişməsinə səbəb olur. Maqnit sahəsinin bu komplekslərə təsiri səbəbindən "zirehli qabığının" məhv edilməsi baş verir, bu da parafin və duz yataqlarının əmələ gəlməsinin qarşısını alır və suyun koagulyasiya proseslərinin sürətlənməsinə səbəb olur. Effektiv maqnit emalının amilləri yüksək miqdarda dəmir birləşmələri, duz ionları olan yağlardır. Maqnit emalının ümumiləşdirilmiş effektiv parametrləri bunlardır: yüksək maqnit induksiya qiymətləri (1 T-ə qədər), impulsların tezliyi 5 ilə 30 Hz arasındadır. Daimi və Dəyişkən maqnit sahəsi olan cihazların əsas üstünlükləri və mənfi cəhətləri təhlil edilmişdir. Neftin maqnit emalı ilə bağlı sənaye və laboratoriya tədqiqatları nəticələrinin icmalı aparılmışdır. Özlülüyün azaldılmasında maksimum səmərəlilik 375%, parafinin çökmə sürətinin azaldılmasında - 87.5%, parafin yataqlarının kütləsinin azaldılmasında - 50%, korroziya dərəcəsinin azaldılmasında - 45% təşkil edir. 

Açar sözlər: xam neftin maqnit emalı; maqnit sahəsinin neftə təsiri; parafin çöküntüləri; yüksək özlülüklü neft, ağır neft.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Van Loveren, C, Aartman, IH. (2007). The PICO (Patient-Intervention-Comparison-Outcome) question. Ned Tijdschr Tandheelkd, 114(4), 172-8.
  2. Saaiq, M. and Ashraf B. (2017). Modifying «Pico» Question into “Picos” Model for more robust and reproducible presentation of the methodology employed in a scientific study. World Journal of Plactic Surgery, 6(3), 390–392.
  3. Yakutseni, V. P., Petrova, Yu. E., Sukhanov, A. A. (2007). Dynamics of the share of the relative content of hard-torecover oil reserves in the overall balance. Petroleum Geology - Theoretical and Applied Studies, 2, 1-11.
  4. Unger, F. G., Andreeva, L. N. (1995). Book: Fundamental aspects of petroleum chemistry. Nature of resins and asphaltenes. Novosibirsk, Nauka, (1995).
  5. Gutman, I. S. (2015). Features of the new classification of reserves and resources of oil and combustible gases and its comparison with a number of foreign. Nedropolzovanie XXI vek, 7, 48-59
  6. Sharf, I. V., Borzenkova, D. N. (2015). Hard-to-recover oil reserves: concept, classification approaches and stimulation of development. Basic research, 2(16), 3593-3597.
  7. Kurilovich, R. O. (2020). The technology of radial drilling as a method of improved oil recovery. Journal of Economics and Social Sciences.
  8. Anthony, E., Kaushik, P. (2017). Dual parallel simultaneous injection and production sip completion in single wellbore reduces development costs and accelerates production. SPE Middle East Oil & Gas Show and Conference. Society of Petroleum Engineers.
  9. Mojelsky, T. W., IgnasiakŞ, T. M., Frakman, Z. (1992). Structural features of Alberta oil sand bitumen and heavy oil asphaltenes. Energy Fuels, 6(1), 83–96
  10. Hammami, A., Raines, M. A. (1999). Paraffin deposition from crude oils: Comparison of Laboratory Results With Field Data. SPE Journal, 4(1), 9–18.
  11. Reistle, C. E. (1927). Summary of existing information on handling congealing oils and paraffin. Trans. 77(1), 227–252.
  12. Kun, G., Hailong, L., Zhixin, Yu. (2016). In-situ heavy and extra-heavy oil recovery: A review. Journal Fuel, 185-886-902.
  13. Lisovsky, N. N., Khalimov, E. M. (2009). On the classification of hard-to-recover reserves. Bulletin of the Central Committee of Rosnedra, 6-33-35
  14. Krasenkov, S. V. (2018). Hard-to-recover oil reserves and problems of their production.
  15. Jalalnezhad, M. J., Kamali, V. (2016). Development of an intelligent model for wax deposition in oil pipeline. Journal of Petroleum Exploration and Production Technology, 6(1), 129-133.
  16. Lijun, Zh., Yongjie, W., Shoulong, W. (2017). High viscosity-reducing performance oil-soluble viscosity reduction agents containing acrylic acid ester as monomer for heavy oil with high asphaltene content. Journal of Petroleum Science and Engineering, 107-2411-2502.
  17. Hong-Quan, Zh, Sarica, C., Pereyra, Ed. (2012). Review of high-viscosity oil multiphase pipe flow. Energy Fuels, 26(7), 3979–3985.
  18. Nikolaev, A. K., Zaripova, N. A. (2021). Substantiation of analytical dependences for hydraulic calculationof highviscosity oil. Journal of Mining Institute, 252-885-895.
  19. Bashkirtseva, N. Yur. (2014). High-viscosity oils and natural oils. Bulletin of the Technological University, 17(19), 296-299
  20. Shah, A., Fishwick, R., Wood J. (2010). A review of novel techniques for heavy oil and bitumen extraction and upgrading. Energy & Environmental Science, 3-700-714.
  21. Santos, R. G., Loh, W., Bannwart, A. C., Trevisan, O. V. (2014). An overview of heavy oil properties and its recovery and transportation methods. Brazilian Journal Chemical. Enginering, 31(3), 571-590.
  22. Lekomtsev A. V., Ilyushin P. Y., Stepanenko I. B. et al. (2021). Technology of stable water-oil emulsion breaking by magnetic impact. Chemical and Petroleum Engineering, 57(1-2), 98-105.
  23. Zhang, M., Long, X., Tang X., Lekomtsev, A.V., Korobov, G. Y. (2021). Implementation of water treatment processes to optimize the water saving in chemically enhanced oil recovery and hydraulic fracturing methods. Energy Reports, 7(3), 1720-1727.
  24. Zhang, M., Kang, W., Yang, H. et al. (2021). De-emulsification performance and mechanism of β-CD reverse demulsifier for amphiphilic polymer oil in water (O/W) emulsion. Journal of molecular liquids.
  25. Abduraledha, M. M., Aslina, S., Hussain, Luqman, Abdulah, Ch. (2020). Overview on petroleum emulsions, formation, influence and demulsification treatment techniques. Arabian Journal of Chemistry, 13(1), 3403-3428.
  26. Sjöblom, J., Simon, S., Xu Zh. (2015). Model molecules mimicking asphaltenes. Advances in Colloid and Interface Science, 218, 1-16.
  27. Demirbas, A., Alidrisi, H., Balubaid, M. A. (2015). API gravity, sulfur content and desulfurization of crude oil. Petroleum Science and Technology, 33, 93–101.
  28. Gorbachenko, V. S., Demyanenko, N. A. (2016). Consideration of the formation process and investigation of the properties of asphalt-resin-paraffin deposits. Bulletin of the Sukhoi State Technical University, 3(66), 7-23
  29. Ibragimova, N. G., Ishemguzhina, E. I., (2003). Complications in oil production. Monography. 
  30. Raupov, I., Burkhanov, R., Lutfullin, A. (2022). Experience in the application of hydrocarbon optical studies in oil field development. Energies, 15(10), 3626. 
  31. Mansoori, G. A. (2009). Phase behavior in petroleum fluids. In book: Encyclopedia of Life Support Systems (pp.33) Edition: Petroleum Engineering – Downstream section
  32. Demirbas, A., Taylan, Os. (2016). Removing of resins from crude oils. Petroleum and science technology, 34(8), 771-777.
  33. Valinejad, R., Nazar, A. R. S. (2013). An experimental design approach for investigating the effects of operating factors on the wax deposition in pipelines. Fuel, 106, 843-850.
  34. Venkatesan, R., Nagarajan, N., Paso, K., Yi Y., Sastry, A., Fogler, H. (2005). The strength of paraffin gels formed under static and flow conditions. Chemical Engineering Science, 60(13), 3587–3598.
  35. Mayer, A. V., Magomedsherifov, N. I., Valeev, M. D. (2017). Technology for reducing the viscosity of watered oil in field pipelines. Izvestia of Higher Educational institutions ""Oil and gas"", 3, 49-53.
  36. Souza, A. L., Matos, H. A., Geurreiro, L. P. (2019). Preventing and removing wax deposition inside vertical wells: a review. Journal of petroleum exploration and production technology, 9, 2091-2107.
  37. Mardashov, D. V., Bondarenko, A. V., Raupov, I. R. (2022). Technique for calculating technological parameters of non-Newtonian liquids injection into oil well during workover. JOURNAL OF MINING INSTITUTE. Записки Горного института, 258, 881-894.
  38. Yaghi, B. M., Al-Bemani, A. (2002). Heavy crude oil viscosity reduction for pipeline transportation. Energy sources, 24(2), 93-102.
  39. Martinez-Palou, R., Mosqueira, M. L., Zapata-Rendon, B., Mar-Juarez, E., Bernal-Huicochea, C., Clavel-Lopez, J., Aburto, J. (2010). Transportation of heavy and extra-heavy crude oil by pipeline: A review. Journal of Petroleum Science and Engineering, 75(3-4), 274-282.
  40. Binner, E. R., Robinson, J. P., Silvester, S. A. (2014). Investigation into the mechanisms by which microwave heating enhances separation of water-in-oil emulsions. Fuel, 116, 516-521.
  41. Kang, W., Xu B., Wang, Yo., Li Ya., Shan, X., An F., Liu J. (2011). Stability mechanism of W/O crude oil emulsion stabilized by polymer and surfactant. Colloids and Surfaces A: Physicochemical and Engineering Aspects, 384(1-3), 555-560.
  42. Li, Z., Wu H., Yang, M. et al. (2018). Stability mechanism of O/W Pickering emulsions stabilized with regenerated cellulose. Carbohydrate polymers, 181, 224-233.
  43. Kang, W., Guo, L., Fan, H., Meng, L., Li Y. (2012). Flocculation, coalescence and migration of dispersed phase droplets and oil–water separation in heavy oil emulsion. Journal of petroleum and science engineering, 81, 177-181.
  44. Kang, W., Jing, G., Zhang, H., Li, M., Wu Z. (2006). Influence of demulsifier on interfacial film between oil and water. Colloids and Surfaces A Physicochemical and Engineering Aspects, 272(1-2), 27-31.
  45. Li J., Yang X., Yu X. et al. (2009). Rare earth oxide-doped titania nanocomposites with enhanced photocatalytic activity towards the degradation of partially hydrolysis polyacrylamide. Applied Surface Science, 255(6), 3731-3738.
  46. Verbitsky et al. (2020). Optimization of oil production wells flowing mode by ultrasonic and induction systems. Conference: SPE Russian Petroleum Technology Conference. Moscow, Russia
  47. Verbitsky, V. S., et al. (2020). Case of Physical Fields Application to Accelerate Oil Preprocessing. Paper presented at the SPE Russian Petroleum Technology Conference, Virtual.
  48. Loskutova, Yu. V., Yudina, N. V. (2006). Influence of the magnetic field on the structural and rheological properties of oils. Proceedings of the Tomsk Polytechnic University. Georesource engineering, 309(4), 96-100
  49. Stack, L. J., Carney, P. A., Malone, H. B., Wessels, T. K. (2005). Factors influencing the ultrasonic separation of oil-in-water emulsions. Ultrasonics Sonochemistry, 12(3), 153-160.
  50. Rangel-German, E. R., Schembre, J., Sandlberg, C., Kovscek, A. R. (2004). Electrical-heating-assisted recovery for heavy oil. Journal of Petroleum Science and Engineering.2004. 45(3), 213 – 231.
  51. Lekomtsev, A. V., Stepanenko, I. B., Derendyaev, K. A. (2021). Investigation of Ultrasonic Impact Technology for Breaking Stable Water-Oil Emulsions in Phase Inversion Conditions. Chemical and petroleum engineering, 57(1), 3-9.
  52. Taheri-Shakib, J., Shekarifard, A., Naderi, H. (2018). Experimental investigation of comparing electromagnetic and conventional heating effects on the unconventional oil (heavy oil) properties: Based on heating time and upgrading. Fuel, 228, 243-253.
  53. Tiratsoo, J., 1992. Book: Pipeline pigging technology
  54. Turbakov, M. S., Lekomtsev, A. V., Erofeev, A.A. (2011). Determination of paraffin saturation temperature of the Upper Kama oil fields. Neftyanoe khozyaystvo - Oil Industry, 8, 123-125.
  55. Syuzev, A. V., Lekomtsev, A. V., Martyushev, D. A. (2018). Complex method of selecting reagents to delete asphaltenosmolaparinine deposits in mechanized oil-producing wells. Bulletin of the Tomsk Polytechnic University, Geo Assets Engineering, (2018). 329(1), 15-24.
  56. Vyatkin, K. A., Martyushev, D. A., Lekomtsev, A. V. (2015). Technology of cleaning pump-compressor pipes from asphaltene-resin-paraffin deposits with the subsequent disposal. Neftyanoe khozyaystvo - Oil Industry, 3, 36-38.
  57. Khaibullina, K., Korobov, G. Y., Lekomtsev, A. V. (2020). Development of an asphalt-resin-paraffin deposits inhibitor and substantiation of the technological parameters of its injection into the bottom-hole formation zone. Periodico Tche Quimica, 17(34), 769-781.
  58. Martyushev, D. A. (2020). Modeling and prediction of asphaltene-resin-paraffinic substances deposits in oil production wells. Georesursy, 22(4), 86-92.
  59. Tung, N. P., Vuong, N. V., Long, B. Q. (2001). Studying the mechanism of magnetic field influence on paraffin
    crude oil viscosity and wax deposition reductions. Paper presented at the SPE Asia Pacific Oil and Gas Conference and Exhibition. Jakarta, Indonesia.
  60. Roberts, P. M., Adinathan, V., Sharma, M. M. (2000). Ultrasonic Removal of Organic Deposits and Polymer-Induced Formation Damage. SPE Drill & Compl, 15(01), 19–24.
  61. Rogachev, M. K., Aleksandrov, A. N. (2021). Justification of a comprehensive technology for preventing the formation of asphalt-resin-paraffin deposits during the production of highlyparaffinic oil by electric submersible pumps from multiformation deposits. Journal of Mining Institute, 250, 596-605.
  62. Klassen, V. I. (1978). Book: Magnetization of water system. Moscow: Khimiia.
  63. Inyushin, N. V., Kashtanova, L. E., Laptev, A. B. et al. (2000). Book: Magnetic processing of commercial liquids. Ufa. «Reactiv».
  64. Borsutskii, Z. R., Zlobin, A. A., Semenov, V. V., Tulbovich, B. I. (1997). Device for magnetic treatment of liquid. Patent no. 2085507 kl. C02F1/48.
  65. Spiridonov, R. V., Demakhin, S. A., Kivokurtsev, A. Iu. (2003). Magnetic treatment of liquids in oil production. Saratov: Kolledzh.
  66. Vonsovsky, S. V. (1971). Book: Magnetism. Nauka.
  67. Ergin, Yu.V., Yarulin, K.S. (1979). Book: Magnetic properties of oils. Nauka.
  68. Gayazova, G. A., Laptev, A. B., Bugay, D. E. (2005). Magnetic properties of petroleum asphaltenes. Scientific and technical journal «Problems of collection, preparation and transport of oil and petroleum products».
  69. Shaidakov, V. V., Golubev, M. V., Khaziev, N. N. (2004). Physico-chemical impact on the extracted products of oil wells. Oil and gas business.
  70. Golubev, M. V., Golubev, V. F., Fahretdinov, R. R., Imanaeva, R. N. (2001). Sealed oil and water treatment system for the Novodmitrievsky field of NGDU Chernomorneft. Production, collection and preparation of oil in complicated field operation conditions: Collection of scientific works, 106, 131-136
  71. Shaikhulov, A. M., Boychuk, A. A., Dokichev V. A. et al. (2014). The influence of the magnetic field on the demulsification of the water-oil emulsion of the A4 formation of the Kiengopskoye field. Oil and gas business, 12(1), 141-148.
  72. Telin, A. G., Cresteleva, I. V., Borisov, G. K. (2013). On the influence of a low-frequency magnetic field on the demulsification of persistent water-oil emulsions. Oil Gaz Innovations: Journal, 3, 40-44
  73. Golubev, I. A. (2014). Technology of magnetic filtration purification of oil-contaminated wastewater of the fuel and energy complex enterprise. Dissertation. Saint-Petersburg.
  74. Laptev, A. B., Gayazova, G. A., Bugay, D. E. (2005). The influence of a magnetic field on the adsorption capacity of asphaltenes. Problems and methods of ensuring the reliability and safety of oil, petroleum products and gas transport systems: Materials of the VI Congress of Oil and Gas Producers of Russia.
  75. Dushkin, S. S., Evstratov, V. N. (1986). Book: Magnetic water treatment at chemical enterprises. Chemistry.
  76. Zlobin, A. A. (2017). Study of mechanism of oil magnetic activation in order to protect production wells from wax deposition. Perm Journal of Petroleum and Mining Engineering, 16(1), 49-63.
  77. Rozantsev, E. G., Scholle, V. D. (1979). Book: Organic chemistry of free radicals. Chemistry.
  78. Inyushin, N. N., Ishemguzhin E. I., Kashtanova L.E., Laptev A.B., (2000). Book: Apparatuses for magnetic processing of liquids. Ufa, Reactiv. 
  79. Wilson, R. L., Lomax, R. (1972). Magnetic remanence related to slow rotation of ferromagnetic material in alternating magnetic fields. Geophysical Journal International, 30(3), 295–303.
  80. Borodin, V. I., Zinin, A. V., Tarasov, E. N., Crushev, A. D., (2004). Devica for magnetic oil treatment. Patent no. 2235690.
  81. Goluvev, I. A., Golubev, A. V., Laptev, A. B. (2020). Practice of using the magnetic treatment devices to intensify the processes of primary oil treating. Journal of Mining Institute, 245, 554-560.
  82. Khaziev, N. N., Yumashev, E. R., Urazakov, K. R. et al. (2008). Device for magnetic oil treatment. Patent no 73867 U1. C02F 1/48.
  83. Kovalsky, B. I., Malysheva, N. N., Shumovsky, I. A. (2013). Device for magnetic oil treatment. Patent no. 2490214 C1. C02F1/48. 2013
  84. Ivanov-Tsyganov, A. I. (1979). Book: Electrical devices of radio systems. "Higher School".
  85. Chen, X., Hou, L., Li, W., Li, S., Chen, Y. (2018). Molecular dynamics simulation of magnetic field influence on waxy crude oil. Journal of molecular liquids, 249, 1052-1059.
  86. Tao, R., Xu, X. (2006). Reducing the viscosity of crude oil by pulsed electric or magnetic field. Energy fuels. 20(5), 2046-2051.
  87. Tung, N. P., Vinh, N. Q., Phong, N. T. P., Long, B. Q. K., Hung, P. V. (2003). Perspective for using Nd–Fe–B magnets as a tool for the improvement of the production and transportation of Vietnamese crude oil with high paraffin content. Phusica B: Condensed matter, 327(2-4), 443-447.
  88. Romanova, Y. N., Maryutina, T. A., Musina, N. S. et al. (2019). Demulsification of water-in-oil emulsions by exposure to magnetic field. Journal of petroleum science and engineering.
  89. Gonçalves, J. L., Bombard, A. J. F., Soares, D. A. W., Alcantara, G. B. (2010). Reduction of paraffin precipitation and viscosity of brazilian crude oil exposed to magnetic fields. Energy Fuels, 24(5), 3144-3149.
  90. Jiang, C., Guo, L., L Y., Li, S., Tian, Y., Ma, L., Luo, J., (2021). Magnetic field effect on apparent viscosity reducing of different crude oils at low temperature. Colloids and Surfaces A: Physicochemical and Engineering Aspects. 
  91. Homayuni, F., Hamidi, A. A., Vatani, A., Shaygani, A. A., Dana, R. F. (2011). The viscosity reduction of heavy and extra heavy crude oils by a pulsed magnetic field. Petroleum and science technology, 29(23), 2407-2415.
  92. Tao, R., Tang, H., (2014). Reducing viscosity of paraffin base crude oil with electric field for oil production and transportation. Fuel.
  93. Lee, C. S. (2008). Use of Magnetic Field in Paraffin Wax Deposition Control for Surface Facilities. Dissertation. Trohon.
  94. Aman, N. M., (2009). Investigation on the removal of paraffin wax deposition by magnetic field. Dissertation. Trohon.
  95. Khalaf, M. H., Mahsoori, G. A., Yong, C. W. (2019). Magnetic treatment of petroleum and its relation with asphaltene aggregation onset (an atomistic investigation). Journal of Petroleum Science and Engineering.
  96. Shi, W., Jing, J., Wang, Q., Zhang B. (2021). Change in the cold flowability and wax deposition of crude oil by weak magnetic treatment. Petroleum and science technology.
  97. Zhang, W. W., Wang, T. T., Li X., Zhang, S. C. (2013). The effect of magnetic field on the deposition of paraffin wax on the oil pipe. Advanced Materials Research.
  98. Jing, J., Shi, W., Wang, Q., Zhang, B. (2019). Viscosity-reduction mechanism of waxy crude oil in low-intensity magnetic field. Energy Sources Part A Recovery Utilization and Environmental Effects.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200906

E-mail: dengaev.a@gubkin.ru


B. Ə. Süleymanov1, H. F. Abbasov1, R.H. İsmayılov2

1«Neftqazelmitədqiqatlayihə» İnstitutu, SOCAR, Bakı, Azərbaycan; 2Azərbaycan Respublikasının Elm və Təhsil Nazirliyinin akademik M.Nağıyev adına Kataliz və Qeyri-Üzvi Kimya İnstitutu, Bakı, Azərbaycan

T[NI₃(μ₃-PPZA)4CL₂] metal-strinq kompleksi mikrohissəciklərinə malik suspenziyaların termofiziki xassələri


Bu işdə tərkibində qliserolun sulu məhlullarında [Ni₃(μ₃-ppza)4Cl₂] metal strinq kompleksinin (MSK) mikrohissəcikləri olan suspenziyaların termofiziki xassələri tədqiq edilmişdir. Nəticələr göstərir ki, [Ni₃(μ₃-ppza)4Cl₂] və Ni₅(μ₅-pppmda)4Cl₂ monokristallik metal strinq komplekslərinin mikrohissəciklərindən istifadə istilik keçiriciliyinin yüksək artmına və donma temperaturunun azalmasına gətirib çıxarır. Həmçinin, mikro- və nanohissəcikli suspenziyaların istilikkeçiriciliyinin artımının müqayisəli təhlili aparılmışdır. Baza mayesi ilə müqayisədə həcmi konsentrasiya 5% olduqda "Ni₃-su-qliserin" sistemi üçün istilik keçiriciliyinin artımı 72%, "Cu-su-qliserin" sistemi üçün təxminən 53%, "Ni₅-su-qliserin" sistemi üçün - 47% təşkil edir. Tədqiqatda fərz olunur ki, nanoflüidlərlə müqayisədə MSK mikrohissəciklərindən istifadə edərkən istilik keçiriciliyinin yüksək artımına səbəb mikrohissəciklərin baza mayesində yüksək stabilliyidir, bu isə MSK hissəciklərinin üzvi fraqmentləri ilə maye molekulları arasında hidrogen rabitələrin əmələ gəlməsi, mikrohissəciklərin aşağı sıxlığı, və eləcə də hissəciklərdən aqreqatların yaranması ilə bağlıdır. Ni3 metal-strinq kompleksi mikrohissəciklərinə malik suspenziyaların kolloid quruluşu onun termofiziki xassələrinə əhəmiyyətli təsir göstərir.

Açar sözlər: nanoflüid; mikroflüid; metal strinq kompleksi; istilikkeçiriciliyi; suspenziya.

Bu işdə tərkibində qliserolun sulu məhlullarında [Ni₃(μ₃-ppza)4Cl₂] metal strinq kompleksinin (MSK) mikrohissəcikləri olan suspenziyaların termofiziki xassələri tədqiq edilmişdir. Nəticələr göstərir ki, [Ni₃(μ₃-ppza)4Cl₂] və Ni₅(μ₅-pppmda)4Cl₂ monokristallik metal strinq komplekslərinin mikrohissəciklərindən istifadə istilik keçiriciliyinin yüksək artmına və donma temperaturunun azalmasına gətirib çıxarır. Həmçinin, mikro- və nanohissəcikli suspenziyaların istilikkeçiriciliyinin artımının müqayisəli təhlili aparılmışdır. Baza mayesi ilə müqayisədə həcmi konsentrasiya 5% olduqda "Ni₃-su-qliserin" sistemi üçün istilik keçiriciliyinin artımı 72%, "Cu-su-qliserin" sistemi üçün təxminən 53%, "Ni₅-su-qliserin" sistemi üçün - 47% təşkil edir. Tədqiqatda fərz olunur ki, nanoflüidlərlə müqayisədə MSK mikrohissəciklərindən istifadə edərkən istilik keçiriciliyinin yüksək artımına səbəb mikrohissəciklərin baza mayesində yüksək stabilliyidir, bu isə MSK hissəciklərinin üzvi fraqmentləri ilə maye molekulları arasında hidrogen rabitələrin əmələ gəlməsi, mikrohissəciklərin aşağı sıxlığı, və eləcə də hissəciklərdən aqreqatların yaranması ilə bağlıdır. Ni3 metal-strinq kompleksi mikrohissəciklərinə malik suspenziyaların kolloid quruluşu onun termofiziki xassələrinə əhəmiyyətli təsir göstərir.

Açar sözlər: nanoflüid; mikroflüid; metal strinq kompleksi; istilikkeçiriciliyi; suspenziya.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Maxwell, J. C. (1881). A treatise on electricity and magnetism. Oxford: Clarendon Press.
  2. Choi, S. U. S. (1995). Enhancing thermal conductivity of fluids with nanoparticles /in: Siginer, D. A. and Wang, H. P. (Eds.). Developments and applications of non-Newtonian flows. Vol. 231/MD – Vol. 66. New York: ASME.
  3. Das, S. K., Choi, S. U. S., Wenhua, Y., Pradeep, T. (2007). Nanofluids: science and technology. Hoboken, New Jersey: John Wiley & Sons, Inc.
  4. Choi, S. U. S. (2008). Nanofluids: A new field of scientific research and innovative applications. Heat of Transfer Engineering, 29, 429-431.
  5. Solangi, K. H., Kazi, S. N., Luhur, M. R., et al. (2015). A comprehensive review of thermo-physical properties and convective heat transfer to nanofluids. Energy, 89, 1065-1086.
  6. Suleimanov, B. A., Ismayilov, R. H., Abbasov, H. F., et al. (2017). Thermophysical properties of nano- and microfluids with [Ni₅(μ₅-pppmda)4Cl₂] metal string complex particles. Colloids and Surfaces A: Physicochemical and Engineering Aspects, 513, 41-50.
  7. Suleimanov, B. A., Abbasov H. F., Valiyev F. F., et al. (2018). Thermal-conductivity enhancement of microfluids with Ni₃(l₃-ppza)4Cl₂ metal string complex particles. Journal of Heat Transfer, 141(1), 012404.
  8. Сулейманов, Б. А., Аббасов, Х. Ф., Исмаилов, Р. Г. (2023). Термофизические свойства и механизм стабилизации нано- и микрофлюидов с частицами металл-стринг комплекса [Ni₅(μ₅-pppmda)₄CL₂]. SOCAR Proceedings, 2, 30-39.
  9. Jama, M., Singh, T., Gamaleldin, S. M., et al. (2016). Critical review on nanofluids: preparation, characterization, and applications. Journal of Nanomaterials, 2016, 1-22.
  10. Saidur, R., Leong, K. Y., Mohammad, H. A. (2011). A review on applications and challenges of nanofluids. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 15, 1646-1668.
  11. Colangelo, G., Favale, E., Milanese, M., et al. (2017). Cooling of electronic devices: Nanofluids contribution. Applied Thermal Engineering, 127, 421‐435
  12. Suleimanov, B. A., Abbasov, H. F., Ismayilov, R. H. (2022). Enhanced oil recovery with nanofluid injection. Petroleum Science and Technology, 41(18), 1734-1751.
  13. Сулейманов, Б. А., Аббасов, Х. Ф. (2022). Механизм повышения нефтеотдачи пласта нанофлюидами. SOCAR Proceedings, 3, 28-37.
  14. Сулейманов, Б. А., Аббасов, Х. Ф., Лятифов, Я. А., Велиев, Ф. Ф. (2020). Способ разработки морских нефтяных месторождений заводнением. Евразийский патент ЕА035683.
  15. Suleimanov, B. A., Ismailov, F. S., Veliyev E. F. (2011). Nanofluid for enhanced oil recovery. Journal of Petroleum Science and Engineering, 78, 431–437.
  16. Bhogare, R. A., Kothawale, B. S. (2013). A review on applications and challenges of nano-fluids as coolant in automobile radiator. International Journal of Scientific and Research Publications, 3(8).
  17. Rao, Y. (2010). Nanofluids: stability, phase diagram, rheology and applications. Particuology, 8(6), 549-555.
  18. Gakare, A. (2019). A review on nanofluids: preparation and applications nano trends. Journal of Nanotechnology and Its Applications, 21(1), 21-35.
  19. Gbadamosi, A. O., Junin, R., Manan, M. A., et al. (2018). Recent advances and prospects in polymeric nanofluids application for enhanced oil recovery. Journal of Industrial and Engineering Chemistry, 66, 1-19.
  20. Kazemzadeh, Y., Shojaei, S., Riazi, M., Sharifi, M. (2019). Review on application of nanoparticles for EOR purposes: A critical review of the opportunities and challenges. Chinese Journal of Chemical Engineering, 27(2), 237-246.
  21. Keblinski, P., Phillpot, S. R., Choi, S., Eastman, J. A. (2002). Mechanisms of heat flow in suspensions of nano-sized particles (nanofluids). International Jorunal of Heat and Mass Transfer, 45, 855-863
  22. Yu, W., Choi, S. U. S. (2003). The role of interfacial layers in the enhanced thermal conductivity of nanofluids: a renovated Maxwell model. Journal of Nanoparticle Research, 5, 167-171.
  23. Feng, Y., Yu, B., Xu, P., Zou, M. (2007). The effective conductivity of nanofluids based on the nanolayer and the aggregation of nanoparticles. Journal of Physics D: Applied Physics, 3164–3171.
  24. Jang, S. P., Choi, S. U. S. (2004). Role of Brownian motion in the enhanced thermal conductivity of nanofluids. Applied Physics Letters, 84, 4316-4318.
  25. Sundar, L. S., Farooky, Md. H., Sarada, N., Singh, M. K. (2013). Experimental thermal conductivity of ethylene glycol and water mixture based low volume concentration of Al₂O₃ and CuO nanofluids. International Communications in Heat and Mass Transfer, 41, 41‐6.
  26. Colangelo, G., Favale, E., Milanese, M., et al. (2016). Experimental measurements of Al₂O₃ and CuO nanofluids interaction with microwaves. Journal of Energy Engineering 143(2).
  27. Colangelo, G., Favale E., Paola, M., et al. (2016). Thermal conductivity, viscosity and stability of Al₂O₃‐diathermic oil nanofluids for solar energy systems. Energy, 95, 124‐136.
  28. Milanese, M., Iacobazzi, F., Colangelo, G., de Risi, A. (2016). An investigation of layering phenomenon at the liquid‐solid interface in Cu and CuO based nanofluids. International Journal of Heat and Mass Transfer, 103, 564- 571.
  29. Iacobazzi, F., Milanese, M., Colangelo, G., et al. (2016). An explanation of the Al₂O₃ nanofluid thermal conductivity based on the phonon theory of liquid. Energy, 116, 786‐794.
  30. Colangelo, G., Milanese, M., de Risi, A. (2017). Numerical simulation of thermal efficiency of an innovative Al₂O₃ nanofluid solar thermal collector: Influence of nanoparticles concentration. Thermal Science, 21(6), 2769-2779. 
  31. Abbasov, H. F. (2019). Determination of nanolayer thickness and effective thermal conductivity of nanofluids. Journal of Dispersion Science and Technology, 40(4), 594–603.
  32. Abbasov, H. F. (2020). Modeling of anisotropic thermal conductivity of ferrofluids. Journal of Dispersion Science and Technology, 41(7), 1030–106.
  33. Suleimanov, B. A., Abbasov, H. F. (2016). Effect of copper nanoparticle aggregation on the thermal conductivity of nanofluids. Russian Journal of Physical Chemistry A, 90, 420-428.
  34. Tsao, T.-B., Lee, G.-H., Yeh, C.-Y., Peng, S.-M. (2003). Supramolecular assembly of linear trinickel complexes incorporating metalloporphyrins: a novel one-dimensional polymerand oligomer. Dalton Transactions, 8, 1465-1471.
  35. Cl´erac, R., Cotton, F. A., Dunbar, K. R., et al. (1999). Further study of the linear trinickel (ii) complex of dipyridylamide. Inorganic Chemistry, 38, 2655-2657.
  36. Ismayilov, R. H., Wang, W.-Z., Lee, G.-H., et al. (2007). New versatile ligand family, pyrazine-modulatedoligo-α-pyridylamino ligands, from coordination polymer to extended metal atom chains. Dalton Transactions, 27, 2898-2907.
  37. Bupesh Raja, V. K., Unnikrishnan, R., Purushothaman, R. (2015). Application of nanofluids as coolant in automobile radiator – An overview. Applied Mechanics and Materials, 766-767, 337-342.
  38. Nagasaka, Y., Nagashima, A. (1981). Absolute measurement of the thermal conductivity of electrically conducting liquids by the transient hot-wire method. Journal of Physics E: Scientific Instruments, 14, 1435-1440.
  39. Hong, S. W., Kang, Y. T., Kleinstreuer, C., Koo, J. (2011). Impact analysis of natural convection on thermal conductivity measurements of nanofluids using the transient hot-wire method. International Journal of Heat and Mass Transfer, 54, 3448-3456.
  40. Efremov, I. F., Usyarov, O. G. (1976). The long-range interaction between colloid and other particles and the formation of periodic colloid structures. Russian Chemical Reviews, 45, 435-453.
  41. Chen, I. W. P., Fu, M. D., Tseng, W. H., et al. (2006). Conductance and stochastic switching of ligand-supported linear chains of metal atoms. Angewandte Chemie International Edition, 45, 5814-5818.
  42. Abbasov, H. F. (2022). A new model for the relative viscosity of aqueous electrolyte solutions. Chemical Physics Letters, 800, 139670.
  43. Zafarani-Moattar, M. T., Majdan-Cegincara, R. (2013). Investigation on stability and rheological properties of nanofluid of ZnO nanoparticles dispersed in poly(ethylene glycol). Fluid Phase Equilibria, 354, 102-108.
  44. Tseng, W. J., Lin, K.-C. (2003). Rheology and colloidal structure of aqueous TiO2 nanoparticle suspensions. Mater ials Science and Engineering A, 355, 186-192.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200907

E-mail: baghir.suleymanov@socar.az


V. P. Telkov1, V. A. Peres Ledesma2

1I. M. Qubkin adına Rusiya Dövlət Neft və Qaz Universiteti (MTU), Moskva, Rusiya; 2PDVSA, Venesuela

Petrovictoria BM (Venesuela) C2N blokunun cari lay şəraiti üçün neftvermə üsullarının strukturlaşdırılması və ilkin seçimi


Dünyanın ən böyük karbohidrogen ehtiyatları - ağır neft ehtiyatlarıdır, bununla belə, Venesuelada ağır neft ehtiyatları ilkin neft ehtiyatlarının 87% - ni təşkil edir; 297.7 mlrd bareldən 258.3 mlrd bareldir. Bu cür laylardan ilkin neft hasilatı, lay neftinin yüksək özlülüyü və aşağı hərəkətliliyi səbəbindən yalnız 5 ilə 10% arasında olan yüksək hasilat əmsalı əldə etməyə imkan vermir. İşin əsas məqsədi Venesuelanın Petrovictoria BM Carabobo 2 North blokunun cari lay şəraiti üçün iyerarxiyanı müəyyən etmək və onun köməyi ilə neftvermə üsullarının ilkin seçilməsidir. Venesuelada neftvermənin artırılması üsullarının (NAÜ) potensial tətbiqi üçün obyektlərdən birinin (Orinoco kəməri, Carabobo 2 Şimal Bloku) yaradılmış geoloji modeli üçün perspektivli neftvermə üsullarının seçilməsi metodologiyası tətbiq olunma meyarlarından istifadə etməklə formalaşdırılıb. Qeyri-səlis çoxluq nəzəriyyəsinə əsaslanaraq, obyekt üçün NAÜ təklif olunur və qiymətləndirilir.

Açar sözlər: ağır neft; neftvermənin artırılması üsulları (NAÜ); NAÜ seçimi (skrinninq) МУН; Orinoco neft kəməri. 

Dünyanın ən böyük karbohidrogen ehtiyatları - ağır neft ehtiyatlarıdır, bununla belə, Venesuelada ağır neft ehtiyatları ilkin neft ehtiyatlarının 87% - ni təşkil edir; 297.7 mlrd bareldən 258.3 mlrd bareldir. Bu cür laylardan ilkin neft hasilatı, lay neftinin yüksək özlülüyü və aşağı hərəkətliliyi səbəbindən yalnız 5 ilə 10% arasında olan yüksək hasilat əmsalı əldə etməyə imkan vermir. İşin əsas məqsədi Venesuelanın Petrovictoria BM Carabobo 2 North blokunun cari lay şəraiti üçün iyerarxiyanı müəyyən etmək və onun köməyi ilə neftvermə üsullarının ilkin seçilməsidir. Venesuelada neftvermənin artırılması üsullarının (NAÜ) potensial tətbiqi üçün obyektlərdən birinin (Orinoco kəməri, Carabobo 2 Şimal Bloku) yaradılmış geoloji modeli üçün perspektivli neftvermə üsullarının seçilməsi metodologiyası tətbiq olunma meyarlarından istifadə etməklə formalaşdırılıb. Qeyri-səlis çoxluq nəzəriyyəsinə əsaslanaraq, obyekt üçün NAÜ təklif olunur və qiymətləndirilir.

Açar sözlər: ağır neft; neftvermənin artırılması üsulları (NAÜ); NAÜ seçimi (skrinninq) МУН; Orinoco neft kəməri. 

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Yazdani, A., Maini, B. B. (2008). Modeling of the VAPEX process in a very large physical model. Energy & Fuels, 22, 535–544.
  2. Аньшин, В. М., Демкин, И. В., Царьков, И. Н., Никонов, И. М. (2008). Применение теории нечётких множеств к задаче формирования портфеля проектов. Проблемы анализа риска, 5(3), 8-21.
  3. Butler, R. M., Mokrys, I. J. (1991). A new process (VAPEX) for recovering heavy oils using hot water and hydrocarbon vapour. Journal of Canadian Petroleum Technology, 30, 97–106.
  4. Delamaide, E., Bazin, B., Rousseau, D. (2014). Chemical EOR for heavy oil: the Canadian experience. Journal of Petroleum Technology, 68(03), 81–82.
  5. Delamaide, E. (2017, April). Comparison of steam and polymer injection for the recovery of heavy oil. In: SPE Western Regional Meeting held in Bakersfield, California. Society of Petroleum Engineers.
  6. Delamaide, E. (2017). Using horizontal wells for chemical EOR: Field cases. Georesursy, 3, 166-175.
  7. Gates, I. D. (2005, July). Design of the injection strategy in expanding-solvent steam-assisted gravity drainage. In: Second CDEN International conference on design education, innovation, and practice Kananaskis, Alberta, Canada.
  8. Гиматудинов, Ш. К. (1983). Справочное руководство по проектированию разработки и эксплуатаций нефтяных месторождений. Разработка нефтяных месторождений. Москва: Недра.
  9. Guerillot, D. R. (1998, June). EOR screening with an expert system. SPE-17791-MS. In: Petroleum Computer Conference, San Jose, California, USA. Society of Petroleum Engineers.
  10. Хадавимогаддам, Ф., Мостаджеран, М., Мищенко, И. Т., Телков, В. П. (2019). Оценка полимерного заводнения в коллекторе тяжелой нефти с использованием искусственной нейронной сети. Газовая промышленность, 12, 34-38.
  11. Henson, R., Todd, A., Corbett, P. (2002, April). Geologically based screening criteria for improved oil recovery projects. SPE-75148-MS. In: SPE/DOE Improved Oil Recovery Symposium, Tulsa. Society of Petroleum Engineers.
  12. Иванов, Е. Н., Кононов, Ю. М. (2012). Выбор методов увеличения нефтеотдачи на основе аналитической оценки геолого-физической информации. Известия ТПУ, 321(1), 149-154.
  13. Конышева, Л. К., Назаров, Д. М. (2011). Основы теории нечетких множеств. Санкт-Петербург: Питер.
  14. Кузнецова, А. Н. (2018). Обоснование технологии заводнения низкопроницаемых полимиктовых коллекторов с использованием поверхностно-активных веществ. Диссертация на соискание ученой степени кандидата технических наук. Санкт-Петербург.
  15. Manrique, E., Ranson, A., Alvarado, V. (2003, September). Perspectives of CO2 injection in Venezuela. In: Annual Workshop and Symposium for the IEA Collaborative Project on Enhanced Oil Recovery, Regina, Canada.
  16. Назарова, Л. Н. (2011). Разработка нефтегазовых месторождений с трудноизвлекаемыми запасами. Москва: РГУ нефти и газа имени И.М. Губкина.
  17. Nghiem, L. X., Kohse, B. F., Sammon, P. S. (2001). Compositional simulation of the VAPEX process. Journal Canadian of Petroleum Technology, 40(8), 54–61.
  18. Palmgren, C., Renard, G. (1995, May). Screening criteria for the application of steam injection and horizontal wells. In: European Symposium on Improved Oil Recovery, Vienna, Austria.
  19. Saboorian-Jooybari, H., Dejam, M., Chen, Z. (2015, June). Half-century of heavy oil polymer flooding from laboratory core floods to pilot tests and field applications. SPE-174402-MS. In: SPE Canada Heavy Oil Technical Conference. Society of Petroleum Engineers.
  20. Saleh, L. D., Wei, M., Bai, B. (2014). Data analysis and updated screening criteria for polymer flooding based on oilfield data. SPE Reservoir Evaluation & Engineering, 17(01), 15–25.
  21. Schramm, L. L., Marangoni, G. (1999). En surfactant: Fundamentals and applications in the petroleum industry. Washington, DC: American Chemical Society.
  22. Spinler, E., Baldwin, B. (1999). En surfactants: Fundamentals and applications in the petroleum industry. Washington, DC: American Chemical Society.
  23. Taber, J. J., Martin, F. D., Seright, R. S. (1997). EOR screening criteria revisited – Part 1: Introduction to screening criteria and enhanced recovery field projects. SPE Reservoir Engineering, 12(03), 189–198.
  24. Taber, J. J., Martin, F. D. (1983, October). Technical screening guides for the enhanced recovery of oil. SPE-12069-MS. In: 58th Annual Technical Conference an Exhibition, San Francisco, California. Society of Petroleum Engineers.
  25. Telkov, V. P. (2016). A new vision of polymer flooding as method of high-viscous oil displacement. In: X International Scientific and Technical Conference «GEOPETROL 2016», Krakow, Institute of Oil and Gas.
  26. Телков, В. П., Мостаджеран, М. Г. (20118). Оценка критериев применения полимерного заводнения для вытеснения тяжелых, высоковязких нефтей Ирана. Экспозиция Нефть Газ, 4(64), 52-55.
  27. Thomas, S. (2008). Enhanced oil recovery - an overview. Oil & Gas Science and Technology - Revue d’IFP Energies Nouvelles, 63(1), 9-19.
  28. Якубов, М. Р., Романов, Г. В. (2012). Теория и практика скважинных технологий добычи сверхвязких нефтей и природных битумов с использованием растворителей. Актуальные проблемы нефти и газа, 2, 4-16.
  29. Золотухин, А. Б., Пятибратов, П. В., Назарова, Л. Н. и др. (2016). Оценка применимости методов увеличения нефтеотдачи. Труды РГУ нефти и газа имени И.М. Губкина, 2(283), 58-70.
  30. Золотухин, А. Б., Еремин, Н. А., Назарова, Л. Н., Черников, О. А. (1991). Теория нечетких множеств в выборе методов воздействия на нефтяные пласты. Нефтяное хозяйство, 3, 21-23.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200909

E-mail: telkov_viktor@mail.ru


A. V. Penzin1, K. V. Moiseyev1,2, V. V. Şaydakov1, R. N. Baxtizin1,3

1Ufa Dövlət Neft Texniki Universiteti, Ufa, Rusiya; 2REA UFTM, R. R. Mavlyutov adına Mexanika İnstitutu, Ufa, Rusiya; 3Başqırdıstan Respublikası Elmlər Akademiyası, Ufa, Rusiya

Polimer armirləşdirici boru kəmərinin gərginlik-deformasiya vəziyyətinin ədədi təhlili


Məqələdə, kapilyar sistemin tərkibinə daxil olan kiçik diametrli polimer armirləşdirici boru kəmərinin neft quyularına kimyəvi reagentlərin verilməsinin gərgin-deformasiyaya uğramış vəziyyəti araşdırılıb. Boru kəməri daxili təzyiqlə yüklənir və bir ucu sərt tıxanmada bərkidilir. Riyazi modelin tənliklərini həll etmək üçün ədədi modelləşdirmə mühitində sonlu elementlər metodu COMSOL Multiphysics tətbiq olunmuşdur. Ədədi təcrübələr əsasında polimer və polad məftil hörgüsündə ekvivalent gərginliklər müəyyən edilmişdir. Maksimum ekvivalent gərginliklərin sahəsi möhürdən 15 mm məsafədə yerləşir. Tıxanmadan 15 mm məsafədə yerləşən maksimum ekvivalent gərginliklər sahəsi müəyyən edilmişdir. Aşılması polimerdə plastik deformasiyanın artmasına və boru kəmərinin germetikliyinin itirilməsinə səbəb olan daxili təzyiqin limit qiyməti 23 MPa müəyyən edilmişdir.

Açar sözlər: polimer armirləşdirici boru kəməri; təzyiq; germetikliyinin itirilməsi; ekvivalent gərginliyi; deformasiya; model.

Məqələdə, kapilyar sistemin tərkibinə daxil olan kiçik diametrli polimer armirləşdirici boru kəmərinin neft quyularına kimyəvi reagentlərin verilməsinin gərgin-deformasiyaya uğramış vəziyyəti araşdırılıb. Boru kəməri daxili təzyiqlə yüklənir və bir ucu sərt tıxanmada bərkidilir. Riyazi modelin tənliklərini həll etmək üçün ədədi modelləşdirmə mühitində sonlu elementlər metodu COMSOL Multiphysics tətbiq olunmuşdur. Ədədi təcrübələr əsasında polimer və polad məftil hörgüsündə ekvivalent gərginliklər müəyyən edilmişdir. Maksimum ekvivalent gərginliklərin sahəsi möhürdən 15 mm məsafədə yerləşir. Tıxanmadan 15 mm məsafədə yerləşən maksimum ekvivalent gərginliklər sahəsi müəyyən edilmişdir. Aşılması polimerdə plastik deformasiyanın artmasına və boru kəmərinin germetikliyinin itirilməsinə səbəb olan daxili təzyiqin limit qiyməti 23 MPa müəyyən edilmişdir.

Açar sözlər: polimer armirləşdirici boru kəməri; təzyiq; germetikliyinin itirilməsi; ekvivalent gərginliyi; deformasiya; model.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Исмаилов, О. Д., Шабанова, З. А., Велиев, Ф. Г. (2018). Анализ причин развития осложнений на нефтегазопромысловых объектах. Нефтепереработка и нефтехимия, 7, 46-51.
  2. Malcolm, A. K. (2014). Production chemicals for the oil and gas industry. London, NewYork: CRC Press.
  3. Джаббарова, К. Ш. (2021). Оценка возможностей применения наноструктурированного состава для предотвращения солеотложений в технологических процессах добычи нефти. SOCAR Proccedings, 4, 67-71.
  4. Mammedov, K. A., Hamidova, N. S., Aliyev, T. S. (2019). Development of a new multifunctional inhibitor for the protection of oilfield equipment. Chemical and Petroleum Engineering, 55(3), 340-346.
  5. Ismayilov, R. H., Abbasov, H. F., Wang, W. Z., et al. (2017). Synthesis, crystal structure and properties of a pyrimidine modulated tripyridyldiamino ligand and its complexes. Polyhedron, 122, 203–209
  6. Ismayilov, R. H., Valiyev, F. F., Tagiyev, D. B., et al. (2018). Linear pentanuclear nickel (II) and tetranuclear copper(II) complexes with pyrazine-modulated tripyridyldiamine ligand: Synthesis, structure and properties. Inorganica Chimica Acta, 483, 386-391.
  7. Ismayilov, R. H., Valiyev, F. F., Wang, W. Z., et al. (2018). Double-stranded helicates of Ni(II), Co(II), Fe(II) and Zn(II) with oligo-αnaphthyridylamino ligand: Synthesis, structure and properties. Polyhedron, 144, 75-81.
  8. Ismayilov, R. H., Valiyev, F. F., Israfilov, N. V., et al. (2020). Long chain defective metal string complex with modulated oligo-α-pyridylamino ligand: Synthesis, crystal structure and properties. Journal of Molecular Structure, 1200, 126998.
  9. Ismayilov, R. H., Valiyev, F. F., Israfilov, N. V., et al. (2019). Defective octanuclear nickel complex with pyrazine and naphthyridine modulated n2 (pyrazin-2-yl)-n7-(2-(pyrazin-2-ylamino)-1.8-naphthyridin-7-yl)-1.8-naphthyridine-2.7-diamine ligand. Chemical Problems, 2(17), 185-192.
  10. Ismayilov, R. H., Fatullayeva, P. A. (2021). Metal complexes with dihydrazone of malonic acid dihydrazine. Scientific Petroleum, 1, 58-62.
  11. Шайдаков, В. В., Чернова, К. В., Пензин А. В. (2018). Современные химические методы насосного дозирования в нефтедобыче. Москва: Инфра-Инженерия.
  12. Sousa, A. L, Matos, H. A., Guerreiro, L. P. (2019). Preventing and removing wax deposition vertical wells: a review. Petroleum Exploration and Production Technology, 9, 2091-2107.
  13. Bremner, B., Murphy, L. M., Affinito, R. J., et al. (2010, February). The first through-tubing capillary string installation in the UK sector of the North Sea. SPE-130672-MS. In: SPE/ICoTA Coiled Tubing and Well Intervention Conference and Exhibition, The Woodlands, Texas, USA. Society of Petroleum Engineers.
  14. Шайдаков, В. В., Чернова, К. В, Пензин, А. В. (2018). Полимерные армированные трубопроводы в современных гидравлических системах. Москва: Инфра-Инженерия.
  15. Коновалов, А. В., Семенцов, А. А., Мальцев, А. П. (2003). Грузонесущий геофизический кабель. Патент РФ 35034.
  16. Мухамадеев, И. Р., Аристов, Б. В., Анисимов, А. А. и др. (2019). Капиллярный трубопровод для подачи химических реагентов в скважину. Патент РФ 149458.
  17. Гарифуллин, И. Ш. (2008). Применение специальных погружных капиллярных устройств для предупреждения осложнений. Территория «Нефтегаз», 8, 34-40.
  18. Людвиницкая, А. Р. (2008). Совершенствование дозировочной системы подачи химических реагентов в скважину с использованием металлополимерных трубопроводов. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата технических наук. Уфа: УГНТУ.
  19. Shaydakov, V. V., Chernova, K. V., Penzin, A. V. (2018). Estimation of strength parameters of small-bore metalpolimer pipers. IOP Conference Series: Materials and Engineeing, 327, 4-7.
  20. Moiseev, K. V., Volkova, E. V., Urmancheev, S. F. (203). Effect of convection on polymerase chain reaction in a closed cell. Procedia IUTAM, 8, 172-175.
  21. Kuleshov, V. S., Moiseev, K. V., Khizbullina, S. F., et al. (2018). Convective flows of anomalous thermoviscous fluid. Mathematical Models and Computer Simulations, 10(4), 529-537.
  22. Kuleshov, V. S., Moiseev, K. V., Urmancheev, S. F. (2019). Isolated convection modes for the anomalous thermoviscous liquid in a plane cell. Fluid Dynamics, 54, 983–990.
  23. Moiseev, K. V., Kuleshov, V. S., Bakhtizin, R. N. (2020). Free convective of a linear heterogeneous liquid in a square cavity at side heating. SOCAR Proceedings, 4, 108-116.
  24. Moiseev, K. V., Popenov, A. I., Bakhtizin, R. N. (2021). Express method for the testing of tribotechnical properties of lubricants. SOCAR Proceedings, SI2, 65-69.
  25. Garafutdinov, R. R., Chemeris, D. A, Sakhabutdinova, A. R., et al. (2022). Convective polymerase chain reaction in standard microtubes. Analytical Biochemistry, 641, 114565.
  26. Варданян, Г. С., Андреев, В. И., Атаров, Н. М. и др. (2023). Сопротивление материалов с основами теории упругости и пластичности. Москва: НИЦ ИНФРА-М.
  27. Шайдаков, В. В., Пезин, А. В. Мухутдинов, Д. Х. и др. (2009). Устройство для соединения ниппеля с полимерным армированным гибким рукавом. Патент РФ 93491.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200895

E-mail: ramil_bahtizin@mail.ru


R. М. Zaripov1, R. N. Baxtizin2, R. B. Masalimov2

1REA UFTM, R. R. Mavlyutov adına Mexanika İnstitutu, Ufa, Rusiya; 2Ufa Dövlət Neft Texniki Universiteti, Ufa, Rusiya

Sualtı dəniz qaz kəmərinin gərginlik-deformasiya vəziyyəti və suyun üzərinə qalxmasının qarşısını almaq üçün nəzərdə tutulmuş kompensator-dayaqların quraşdırılması


Qısa məlumatda Kars dənizində çəkilmiş Bovanenkovo-Uxta qaz kəmərinin sualtı keçidində boruların suyun üzürinə qalxması haqqında məlumatlar və beton örtüklü boruların konstruksiya xüsusiyyətləri təsvir edilmişdir. Dəniz qaz kəmərinin sualtı keçidinin gərginlik-deformasiya vəziyyəti (GDV) probleminin tərtibində o, şərti olaraq, orta və son hissələrə bölünür. Orta hissədə boru tamamilə sulaşmış və üzərindən qruntun yuyulması nəticəsində acıqda qalmışdır. Kompensator-dayaqlarının quraşdırılmış son yeraltı hissələrdə boru açıq deyil, boru kəmərinin tikintisi zamanı torpaqla örtülmüş xəndəkdə qalır. Məsələ yerdəyişmələrdə
sonlu elementlər üsulu ilə həll edilmişdir. Qaz kəməri hissəsinin GDV-nin hesablamaları qrunt bünövrəsinin qeyri-bərabər çökməsi, istismar parametrlərinin müxtəlif qiymətləri və müxtəlif konstruksiyalı kompensatordayaqlarının quraşdırılması nəzərə alınmaqla aparılmışdır. Ədədi eksperiment nəticəsində, əməliyyat parametrlərinin kritik qiymətləri tapılmış və müxtəlif konstruksiyalı kompensator-dayaqlarının effektiv
işləməsi aşkar edilmişdir. 

Açar sözlər: qaz kəməri; beton örtüklü boru; qrunt; əyilmə; çökəklik; gərginlik; təzyiq; qüvvə; üzərə çıxma; kompensator-dayaq.

Qısa məlumatda Kars dənizində çəkilmiş Bovanenkovo-Uxta qaz kəmərinin sualtı keçidində boruların suyun üzürinə qalxması haqqında məlumatlar və beton örtüklü boruların konstruksiya xüsusiyyətləri təsvir edilmişdir. Dəniz qaz kəmərinin sualtı keçidinin gərginlik-deformasiya vəziyyəti (GDV) probleminin tərtibində o, şərti olaraq, orta və son hissələrə bölünür. Orta hissədə boru tamamilə sulaşmış və üzərindən qruntun yuyulması nəticəsində acıqda qalmışdır. Kompensator-dayaqlarının quraşdırılmış son yeraltı hissələrdə boru açıq deyil, boru kəmərinin tikintisi zamanı torpaqla örtülmüş xəndəkdə qalır. Məsələ yerdəyişmələrdə
sonlu elementlər üsulu ilə həll edilmişdir. Qaz kəməri hissəsinin GDV-nin hesablamaları qrunt bünövrəsinin qeyri-bərabər çökməsi, istismar parametrlərinin müxtəlif qiymətləri və müxtəlif konstruksiyalı kompensatordayaqlarının quraşdırılması nəzərə alınmaqla aparılmışdır. Ədədi eksperiment nəticəsində, əməliyyat parametrlərinin kritik qiymətləri tapılmış və müxtəlif konstruksiyalı kompensator-dayaqlarının effektiv
işləməsi aşkar edilmişdir. 

Açar sözlər: qaz kəməri; beton örtüklü boru; qrunt; əyilmə; çökəklik; gərginlik; təzyiq; qüvvə; üzərə çıxma; kompensator-dayaq.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Лаптева, Т. И., Мансуров, М. Н. (2018). Разработка методов, обеспечивающих работоспособность морских газопроводов в условиях арктического шельфа. Сборник научных трудов экспертно-инжиниринговой компании «ЭКСИКОМ» «Надежность и безопасность эксплуатации линейной части магистральных газонефтепроводов». Москва: РГУ нефти и газа.
  2. Лаптева, Т. И. (2018). Повышение безопасной эксплуатации морских трубопроводов в сложных инженерно-геологических условиях арктического шельфа. Нефть. Газ. Новации, 5, 63-65.
  3. Лаптева, Т. И. (2018). Эксплуатационная надежность морских трубопроводов в сложных инженерно-геологических условиях континентального шельфа России. Безопасность труда в промышленности, 1, 30-34.
  4. Лаптева, Т. И., Мансуров, М. Н., Шабарчина, М. В., Копаева, Л. А. (2018). Морские трубопроводы в транзитной зоне арктического шельфа. Обеспечение работоспособности. Oil & Gas Journal Russia, 9, 78-84.
  5. Лаптева, Т. И. (2019). Разработка методов обеспечения работоспособности морских нефтегазопроводов в сложных инженерно-геологических условиях арктического шельфа: Автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора технических наук. Москва: ООО «Газпром ВНИИГАЗ».
  6. Огородов, С. А. (2011). Роль морских льдов в динамике рельефа береговой зоны. Москва: МГУ.
  7. Шестов, А. С., Марченко, А. В., Огородов, С. А. (2011). Математическое моделирование воздействия ледяных образований на дно Байдарацкой губы Карского моря. Труды ЦНИИ им. акад. А. Н. Крылова, 5, 63(347), 105-118.
  8. Новиков, А. И., Лаптева, Т. И., Копаева, Л. А., Бохан, А. (2017). Морские трубопроводы в транзитной зоне. Методы защиты от ледово-экзарационных воздействий. Offshоre Russia, 4(18), 62-67.
  9. Зарипов, Р. Ф., Коробков, Г. Е. (2018). Защита арктических трубопроводов. Neftegaz.RU, 12(84), 28-33.
  10. Зарипов, Р. М., Коробков, Г. Е. (2023). Численное моделирование напряженно-деформированного состояния подводного морского газопровода с учетом разжижения грунта и параметров эксплуатации. Известия РАН. Механика твердого тела, 4, 152-166.
  11. Зарипов, Р. М., Масалимов, Р. Б. (2023). Использование компенсаторов в подводном участке морского газопровода для предотвращения его всплытия. Известия ТПУ. Инжиниринг георесурсов, 334(2), 196-205.
  12. Ильгамов, М. А. (2022). Модель всплытия подводного трубопровода. Доклады АН. Физика. Технические науки, 504, 12–16.
  13. Шаммазов, А. М., Зарипов, Р. М., Чичелов, В. А. и др. (2006). Расчет и обеспечение прочности трубопроводов в сложных инженерно-геологических условиях. Численное моделирование напряженно-деформированного состояния и устойчивости трубопроводов. Москва: «Интер».
  14. Коробков, Г. Е., Зарипов, Р. М., Шамазов, И. А. (2009). Численное моделирование напряженно-деформированного состояния и устойчивости трубопроводов и резервуаров в осложненных условиях эксплуатации. Санкт-Петербург: Недра.
  15. Айнбиндер, А. Б., Камерштейн, А. Г. (1982). Расчет магистральных трубопроводов на прочность и устойчивость. Справочное пособие. Москва: Недра.
  16. Зарипов, Р. М., Бахтизин, Р.Н., Масалимов, Р. Б. (2023). Исследование влияния изменения грунтовых условий и параметров эксплуатации подводного участка морского нефтепровода на его возможное всплытие. Нефтяное хозяйство, 6, 83-87.
  17. Болотин, В. В., Новичков, Ю. Н. (1980). Механика многослойных конструкций. Москва: Машиностроение.
  18. НД 020301-005. (2017). Правила классификации и постройки морских подводных трубопроводов. Санкт-Петербург: Российский морской регистр судоходства.
  19. Шаммазов, А. М., Зарипов, Р. М., Чичелов, В. А. и др. (2006). Расчет и обеспечение прочности трубопроводов в сложных инженерно-геологических условиях. Т.2. Оценка и обеспечение прочности трубопроводов. Москва: «Интер».
  20. Бахтизин, Р. Н., Зарипов, Р. М., Коробков, Г. Е., Масалимов, Р. Б. (2018). Расчетное обоснование установки компенсаторов-упоров в карстовой зоне на потенциально опасном участке газопровода. Газовая промышленность, 3(765), 72-77.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200903

E-mail: rail.zaripov@gmail.com


E. A. Muravyova, L. R. Xasanova

Ufa Dövlət Neft Texniki Universitetinin Kimya Texnologiyaları və Mühəndisliyi İnstitutu, Ufa, Rusiya

Adsorbsiya prosesinin adaptiv idarə olunması üçün qeyri-səlis tənzimləyicinin işlənməsi


Məqalədə aktivləşdirilmiş karbon adsorbsiyasının texnoloji prosesinin parametrlərinin adaptiv idarə olunması üçün qeyri-səlis bir tənzimləyicinin işlənməsi təqdim edilir. Hazırlanmış idarəetmə sisteminin əsas vəzifəsi ağıllı texnologiyalardan istifadə etməklə adsorbsiya prosesinin idarə edilməsinin səmərəliliyini artırmaqdır. Qeyd etmək lazımdır ki, qeyri-səlis tənzimləyicilərin dizaynı üçün metodoloji əsas qeyri-səlis məntiq anlayışıdır. Ayrıca, adaptiv idarəetmə sistemi üçün qeyri-səlis tənzimləyicilərin inkişafı üçün texnoloji prosesin parametrləri arasındakı çoxsaylı əlaqələri nəzərə alaraq adsorberdə udma prosesinin gedişatı üçün bir model qurulmuşdur. İdarəetmə obyektinin konseptual modeli texnoloji rejimin parametrləri ilə xarici narahat amillər arasındakı daxili əlaqələri nəzərə alaraq hazırlanmışdır. Yəni qeyri-səlis adaptiv idarəetmə, proses idarəetmə alqoritmini dəyişdirərək adsorbsiya prosesinin texnoloji parametrlərindəki dəyişikliklərə uyğunlaşmağa imkan verir. Qeyri-səlis tənzimləyicilərdən istifadə etməklə adsorbsiya prosesinin texnoloji parametrlərinin adaptiv idarə olunması üçün istifadənin məqsədəuyğunluğu əsaslandırılmışdır. Qeyri-səlis tənzimləyicilər əsasında adaptiv idarəetmə sisteminin inkişafı adsorbsiya prosesinin idarəetmə modelinin qurulduğu və nəticələrin əldə edildiyi və təhlil edildiyi «MatLab» proqramından istifadə etməklə həyata keçirilmişdir. Beləliklə, qeyri-səlis tənzimləyicilər kritik vəziyyətləri qiymətləndirir və məntiqi qaydalara əsasən adsorbsiya prosesinin parametrlərini tənzimləyirlər.

Açar sözlər: adsorbsiya; aktivləşdirilmiş karbon; etanol; qeyri-səlis tənzimləyici; Sistem idarəetməsi; texnoloji parametrlər; adaptiv idarəetmə; qeyri-səlis məntiq.

Məqalədə aktivləşdirilmiş karbon adsorbsiyasının texnoloji prosesinin parametrlərinin adaptiv idarə olunması üçün qeyri-səlis bir tənzimləyicinin işlənməsi təqdim edilir. Hazırlanmış idarəetmə sisteminin əsas vəzifəsi ağıllı texnologiyalardan istifadə etməklə adsorbsiya prosesinin idarə edilməsinin səmərəliliyini artırmaqdır. Qeyd etmək lazımdır ki, qeyri-səlis tənzimləyicilərin dizaynı üçün metodoloji əsas qeyri-səlis məntiq anlayışıdır. Ayrıca, adaptiv idarəetmə sistemi üçün qeyri-səlis tənzimləyicilərin inkişafı üçün texnoloji prosesin parametrləri arasındakı çoxsaylı əlaqələri nəzərə alaraq adsorberdə udma prosesinin gedişatı üçün bir model qurulmuşdur. İdarəetmə obyektinin konseptual modeli texnoloji rejimin parametrləri ilə xarici narahat amillər arasındakı daxili əlaqələri nəzərə alaraq hazırlanmışdır. Yəni qeyri-səlis adaptiv idarəetmə, proses idarəetmə alqoritmini dəyişdirərək adsorbsiya prosesinin texnoloji parametrlərindəki dəyişikliklərə uyğunlaşmağa imkan verir. Qeyri-səlis tənzimləyicilərdən istifadə etməklə adsorbsiya prosesinin texnoloji parametrlərinin adaptiv idarə olunması üçün istifadənin məqsədəuyğunluğu əsaslandırılmışdır. Qeyri-səlis tənzimləyicilər əsasında adaptiv idarəetmə sisteminin inkişafı adsorbsiya prosesinin idarəetmə modelinin qurulduğu və nəticələrin əldə edildiyi və təhlil edildiyi «MatLab» proqramından istifadə etməklə həyata keçirilmişdir. Beləliklə, qeyri-səlis tənzimləyicilər kritik vəziyyətləri qiymətləndirir və məntiqi qaydalara əsasən adsorbsiya prosesinin parametrlərini tənzimləyirlər.

Açar sözlər: adsorbsiya; aktivləşdirilmiş karbon; etanol; qeyri-səlis tənzimləyici; Sistem idarəetməsi; texnoloji parametrlər; adaptiv idarəetmə; qeyri-səlis məntiq.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Muravyova, E. A., Sharipov, M. I. (2018). Method of optimal parameters control in three-phase separator using fuzzy controller. In: International Conference on Actual Issues of Mechanical Engineering (AIME). Novosibirsk.
  2. Зингель, Т. Г. (2003). Системы управления химико-технологическими процессами. Красноярск: СГТУ.
  3. Ларионова, Н. И., Елизаров, В. В. (2013). Автоматизация процессов абсорбции и адсорбции. Нижнекамск: КНИТУ.
  4. Дудников, Е. Г., Казаков, А. В., Софиева, Ю. Н. и др. (1987). Автоматическое управление в химической промышленности. Москва: Химия.
  5. Медведев, В. С., Потемкин, В. Г. (2012). Нейронные сети в MATLAB. Москва: Диалог-МИФИ.
  6. Муравьева, Е. А., Абдрафикова, Ф. Ф., Газизова, Г. И. (2020). Разработка нечеткого регулятора для управления бродильными чанами в Unity PRO. Химия. Экология. Урбанистика, 4, 335-338.
  7. Абдрафикова, Ф. Ф., Муравьева, Е. А. (2019). Система управления процессом сбраживания в бродильных чанах на основе нечеткого регулятора. Материалы IX Международной молодежной научно-практической конференции «Математическое моделирование процессов и систем». Башкирский государственный университет, Стерлитамакский филиал.
  8. Муравьева, Е. А., Григорьева, Т. В., Салихова, Д. Р. (2019). Система управления электролизером на основе нечеткого регулятора. Нефтегазовое дело, 5, 239-273.
  9. Муравьева, Е. А., Еникеева, Э. Р., Абдрафикова, Ф. Ф. (2019). Система управления технологическим процессом бродильного отделения на основе нечеткого регулятора. Нефтегазовое дело, 6, 238-275.
  10. Муравьева, Е. А., Шокуров, С. А. (2019). Использование нечеткого регулятора для прогнозирования состояния объекта управления. Системная инженерия и информационные технологии, 2(2), 42-50.
  11. Гельперин, Н. И. (1981). Основные процессы и аппараты химической технологии. Москва: Химия.
  12. Шувалов, В. В., Огаджанов, Г. А., Голубятников, В. А. (1991). Автоматизация производственных процессов в химической промышленности. Москва: Химия.
  13. Полоцкий, Л. М., Лапшенков, Г. И. (1982). Автоматизация химических производств Москва: Химия.
  14. Хайкин, С. (2018). Нейронные сети: полный курс. Москва: Диалектика/Вильямс.
  15. Muravyova, E. A., Popkov, V. V. (2019). Development and research of a dynamic flow laboratory bench model. In: 7th Scientific Conference on Information Technologies for Intelligent Decision Making Support (ITIDS). Ufa.
  16. Muravyova, E. A., Gabitov, R. F. (2018). Economic features to optimize the catalyst calcinations process. In: 2018 International Scientific Multi-Conference on Industrial Engineering and Modern Technologies FarEastCon. Vladivostok.
  17. Muravyova, E. A., Sharipov, M. I., Gabitov, R. F. (2018). SCADA - system based on multidimensional precise logic controller for the control of a cement kiln. In: 2018 International Scientific Multi-Conference on Industrial Engineering and Modern Technologies (FarEastCon). Vladivostok.
  18. Muravyova, E. A., Uspenskaya, N. N. (2018) Development of a neural network for a boiler unit generating water vapour control. Optical Memory and Neural Networks, 27, 297-307.
  19. Wang, Y., Zou, H., Tao, J., Zhang, R. (2017). Predictive fuzzy PID control for temperature model of a heating furnace. In: 2017 36th Chinese Control Conference (CCC).
  20. Lu, Y. (2018). Adaptive-fuzzy control compensation design for direct adaptive fuzzy control. IEEE Transactions on Fuzzy Systems, 26(6), 3222-3231.
  21. Al-Mahturi, A., Santoso, F., Garratt, M. A., et al. (2019). An intelligent control of an inverted pendulum based on an adaptive interval Type-2 fuzzy inference system. In: 2019 IEEE International Conference on Fuzzy Systems (FUZZ-IEEE).
  22. Hesamian, G., Akbari, M. G., Yaghoobpoor, R. (2019). Quality control process based on fuzzy random variables. IEEE Transactions on Fuzzy Systems, 27(4), 671 - 685.
  23. Cui, D., Zhu, H., Liu, H. (2018). Adaptive fuzzy control for a class of uncertain chaotic systems based on proportional-integral sliding mode control approach. In: 2018 Chinese Control And Decision Conference (CCDC).
  24. Wu, X., Wu, J., Li, D. (2018). Designation and simulation of environment laboratory temperature control system based on adaptive fuzzy PID. In: 2018 IEEE 3rd Advanced Information Technology, Electronic and Automation Control Conference (IAEAC).
  25. Dai, B., Chen, R., Chen, R. C. (2017). Temperature control with fuzzy neural network. In: 2017 IEEE 8th International Conference on Awareness Science and Technology (iCAST).
  26. Reshetilo, I., Sokolov, P. V., Karuna, E. N. (2019). Fuzzy adaptive controller for electromechanical system. In: 2019 III International Conference on Control in Technical Systems (CTS).
  27. Siqi, Y., Zhiqiang, L., Feng, Z., Juncan, L. (2019). Design and research on supersonic film pressure control system based on fuzzy PID control. In: 2019 Chinese Control And Decision Conference (CCDC).
  28. Liu, Z., Dong, X., Xie, W., et al. (2019). Adaptive fuzzy control for pure-feedback nonlinear systems with nonaffine functions being semibounded and indifferentiable. IEEE Transactions on Fuzzy Systems, 26(2), 395 - 408.
  29. Lin, Y. C., Lin, T. C., Chen, Y. C., Kuo, I. C. (2017). Adaptive tracking control for nonlinear systems by an adaptive model-based FNNs sliding mode control scheme. In: 2017 IEEE 14th International Conference on Networking, Sensing and Control (ICNSC).
  30. Li, T., Zhu, H. (2019). Research of fuzzy logic control simulation of ethylene production. In: 2019 Chinese Control And Decision Conference (CCDC).
  31. Popescu, M. (2018). Comparative study of PID and fuzzy level control using Delta V distributed system. In: 2018 10th International Conference on Electronics, Computers and Artificial Intelligence (ECAI).
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200878

E-mail: muraveva_ea@mail.ru


Q. S.Süleymanov1, T. A. Yadigarov2, C. K. Quliyev3 

1Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti, Bakı, Azərbaycan; 2Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi, Bakı, Azərbaycan; ³SOCAR Turkey Enerji A.Ş., Bakı, Azərbaycan

Azərbaycan Respublikasının neft sənayesində əsas fondlardan istifadənin səmərəliyinin qiymətləndirilməsi


Məqalədə Azərbaycan Respublikasının neft hasilatında əsas fondlardan istifadənin səmərəliliyi SOCARIın 2008-2022-ci illəri əhatə edən statistik göstəriciləri əsasında təhlil edilərək qiymətləndirilmişdir. Burada, SOCAR-ın satışdan əldə olunan gəliri, satışların ümumi maya dyəri, ümumi mənfəət və xüsusi kapitalının həcmi həcmi təhlil edilmişdir. SOCAR-ın xüsusi kapitalndan istifadənin səmərəliliyi, xüsusi kapitalın rentabellik səviyəsi, eləcə də xüsusi kapitalın dövriyyə surəti tədqiq olunan dövr üzrə qiymətləndirilmişdir. Məqalədə, həmçinin Eviews-12 tətbiqi proqram paketi əsasında SOCAR-ın istehsal olunmuş məhsuların satışından əldə olunan gəlirlə, əsas kapitala yönəldilmiş investisiya və xüsusi kapital arasındakı asılılığın korrelyasiya-reqresiya analizi aparılaraq qiymətləndirilmişdir. 

Açar sözlər: xüsusi kapital; rentabellik səviyyəsi; dövriyyə surəti; səmərəlilik; proqram paketi; korrelyasiya; reqressiya; model; adekvatlıq; heteroksedastiklik; avtokorrelyasiya.

Məqalədə Azərbaycan Respublikasının neft hasilatında əsas fondlardan istifadənin səmərəliliyi SOCARIın 2008-2022-ci illəri əhatə edən statistik göstəriciləri əsasında təhlil edilərək qiymətləndirilmişdir. Burada, SOCAR-ın satışdan əldə olunan gəliri, satışların ümumi maya dyəri, ümumi mənfəət və xüsusi kapitalının həcmi həcmi təhlil edilmişdir. SOCAR-ın xüsusi kapitalndan istifadənin səmərəliliyi, xüsusi kapitalın rentabellik səviyəsi, eləcə də xüsusi kapitalın dövriyyə surəti tədqiq olunan dövr üzrə qiymətləndirilmişdir. Məqalədə, həmçinin Eviews-12 tətbiqi proqram paketi əsasında SOCAR-ın istehsal olunmuş məhsuların satışından əldə olunan gəlirlə, əsas kapitala yönəldilmiş investisiya və xüsusi kapital arasındakı asılılığın korrelyasiya-reqresiya analizi aparılaraq qiymətləndirilmişdir. 

Açar sözlər: xüsusi kapital; rentabellik səviyyəsi; dövriyyə surəti; səmərəlilik; proqram paketi; korrelyasiya; reqressiya; model; adekvatlıq; heteroksedastiklik; avtokorrelyasiya.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Салахов, А. B., Мехтиев, В. Г. (2016). Бухгалтерский учет. Баку: Элм.
  2. Годовые отчеты SOCAR. https://socar.az/az/page/illik-hesabatlar
  3. Аббасов, И. А. (2013). Аудит. Баку: Элм
  4. Финансовые отчеты SOCAR. https://socar.az/az/page/maliyye-hesabatlari
  5. www.azstat.orq
  6. Ядигаров, Т. А. (2019). Решение задач исследования операций и эконометрических задач в пакетах программ MS Excel и Eviews: теория и практика. Баку: Европа.
  7. Ядигаров, Т. А. (2020). Таможенная статистика и современные информационные технологии. Баку: Европа
  8. Ядигаров,Т. А. (2021). Эконометрическая оценка ассоциативной деятельности Азербайджанской Республики со странами мира. Материалы 68-ой Международной научной конференции по экономическому и социальному развитию, Авейру, Португалия.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200904

E-mail: suleymanovqs@gmail.com


A. N. Dmitriyevskiy, N. A. Yeremin, V. E. Stolyarov, A. D. Çernikov

Rusiya Elmlər Akademiyasının Neft və Qaz Problemləri İnstitutu, Moskva, Rusiya

Neft və qaz istehsalının rəqəmsallaşdırılması: problemlər, çagırışlar və risklər


Məqalədə neft və qaz istehsalının rəqəmsallaşdırılması problemləri, çağırışları və riskləri müzakirə olunur. Neft-qaz iqtisadiyyatındakı müasir çağırışlar innovativ neft-qaz texnologiyalarının tətbiqinin intensivləşdirilməsi, rəqəmsal quyuların və yataqların inşası, böyük geoməlumatların toplanması və ötürülməsinin geniş miqyaslı optikləşdirilməsi, habelə rutin neft-qaz əməliyyatlarının robotlaşdırılması
ilə yüksək texnoloji cavablar tələb edir. Texnologiyanın üstünlüklərini nəzərə alaraq, fiber-optik texnologiyaların istifadəsi ilə neft və qaz quyularının rəqəmsallaşdırılması layihəsinin həyata keçirilməsi tövsiyə olunur. Bu texnologiya, məhdud maliyyə mənbələri ilə istismar zamanı bərpa olunan qaz və neft hasilatı ehtiyatlarının ən azı 10% artmasını təmin etməyə, quyuların dayanma müddətini ilkin səviyyədən təxminən 50% azaltmağa və əməliyyat xərclərini 10-25% azaldmağa imkan verən ağıllı quyular və yataqlar yaradacaqdır.

Açar sözlər: avtomatlaşdırma; hasilat; modelləşdirmə; tənzimləmə; transformasiya; innovasiya; intellektual texnologiya; rəqəmsal iqtisadiyyat; rəqəmsal platforma.

Məqalədə neft və qaz istehsalının rəqəmsallaşdırılması problemləri, çağırışları və riskləri müzakirə olunur. Neft-qaz iqtisadiyyatındakı müasir çağırışlar innovativ neft-qaz texnologiyalarının tətbiqinin intensivləşdirilməsi, rəqəmsal quyuların və yataqların inşası, böyük geoməlumatların toplanması və ötürülməsinin geniş miqyaslı optikləşdirilməsi, habelə rutin neft-qaz əməliyyatlarının robotlaşdırılması
ilə yüksək texnoloji cavablar tələb edir. Texnologiyanın üstünlüklərini nəzərə alaraq, fiber-optik texnologiyaların istifadəsi ilə neft və qaz quyularının rəqəmsallaşdırılması layihəsinin həyata keçirilməsi tövsiyə olunur. Bu texnologiya, məhdud maliyyə mənbələri ilə istismar zamanı bərpa olunan qaz və neft hasilatı ehtiyatlarının ən azı 10% artmasını təmin etməyə, quyuların dayanma müddətini ilkin səviyyədən təxminən 50% azaltmağa və əməliyyat xərclərini 10-25% azaldmağa imkan verən ağıllı quyular və yataqlar yaradacaqdır.

Açar sözlər: avtomatlaşdırma; hasilat; modelləşdirmə; tənzimləmə; transformasiya; innovasiya; intellektual texnologiya; rəqəmsal iqtisadiyyat; rəqəmsal platforma.

Ədəbiyyat siyahısı

  1. Sanabria-Z, J., Castillo-Martínez, I. M., González-Pérez, L. I., Ramírez-Montoya, M. S. (2023). Complex thinking through a Transition Design-guided Ideathon: testing an AI platform on the topic of sharing economy. Frontiers in Education, 8, 118673.
  2. Karnauhov, A., Kozhubaev, Yu., Ilin, A., Ivanov, V. (2023). Controlling of the digital transformation oil and gas industry. E3S Web Conferences, 431, 05031.
  3. Дмитриевский, А. Н., Еремин, Н. А., Столяров, В. Е., Черников, А. Д. (2023). Развитие цифровой газовой экосистемы на основе комплексной научно-технической программы полного инновационного цикла. Известия ТГУ. Науки о Земле, 1, 173-189.
  4. Malozyomov, B. V., Martyushev, N. V., Kukartsev, V. V., et al. (2023). Overview of methods for enhanced oil recovery from conventional and unconventional reservoirs. Energies, 16(13), 4907.
  5. Yang, H., Li, Z., Zhang, M., et al. (2023). A novel active amphiphilic polymer for enhancing heavy oil recovery: Synthesis, characterization and mechanism. Journal of Molecular Liquids, 391(A), 123210.
  6. Vishnyakov, V. V., Suleimanov, B. A., Salmanov, A. V., Zeynalov, E. B. (2019). Primer on enhanced oil recovery. Gulf Professional Publishing.
  7. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Vishnyakov, V. V. (2022). Nanocolloids for petroleum engineering: Fundamentals and practices. John Wiley & Sons.
  8. Сулейманов, Б. А. (2022). Теория и практика увеличения нефтеотдачи пластов. Москва-Ижевск: ИКИ.
  9. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F., Naghiyeva, N. V. (2020). Preformed particle gels for enhanced oil recovery. International Journal of Modern Physics B, 34(28), 2050260.
  10. Suleimanov, B. A., Veliyev, E. F. (2017). Novel polymeric nanogel as diversion agent for enhanced oil recovery. Petroleum Science and Technology, 35(4), 319-326.
  11. Suleimanov, B. A., Rzayeva, S. C., Akhmedova, U. T. (2021). Self-gasified biosystems for enhanced oil recovery. International Journal of Modern Physics B, 35(27), 2150274.
  12. Suleimanov, B. A., Latifov, Y. A., Veliyev, E. F., Harry Frampton. (2018). Comparative analysis of the EOR mechanisms by using low salinity and low hardness alkaline water. Journal of Petroleum Science and Engineering, 162, 35-43.
  13. Лятифов, Я. А. (2021). Нестационарное воздействие термоактивной полимерной композицией для глубинного выравнивания профиля фильтрации. Scientific Petroleum, 1, 25-30.
  14. Велиев, Э. Ф. (2021). Применение смягченной воды для улучшения эффективности мицеллярного заводнения. Scientific Petroleum, 2, 52-56.
  15. Sidorov, D. (2023). Preface to «Model predictive control and optimization for cyber-physical systems». Mathematics, 11(4), 1004. 
  16. Еремин, Н. А. (2023). Эволюция цифровой нефтегазовой экосистемы от суперкомпьютинга к метакомпьютингу. Известия ТГУ. Науки о Земле, 1, 190-201.
  17. Waqar, A., Othman, I., Shafiq, N., Mansoor, M. S. (2023). Applications of AI in oil and gas projects towards sustainable development: a systematic literature review. Artificial Intelligence Review, 56(11), 12771–12798.
  18. Дмитриевский, А. Н., Еремин, Н. А., Сафарова, Е. А., Столяров, В. Е. (2022). Внедрение комплексных научнотехнических программ на поздних стадиях эксплуатации нефтегазовых месторождениях. SOCAR Proceedings, SI2, 1-8.
  19. Denisova, N. S., Zainullina, V. R., Kaipov, A. A., et al. (2023). Development of intelligent well management systems based on neural network algorithms. Management of Education, 3(61), 247–57.
  20. Дмитриевский, А. Н., Еремин, Н. А., Столяров, В. Е. (2021). Актуальные вопросы и индикаторы цифровой трансформации нефтегазодобычи на заключительной стадии эксплуатации месторождений. SOCAR Proceedings, SI2, 1-13.
  21. Li, J., Guo, Y., Fu, Z., et al. (2023). An intelligent energy management information system with machine learning algorithms in oil and gas industry. Wireless Communications and Mobile Computing, 3385453.
  22. Еремин, Н. А., Столяров, В. Е. (2020). О цифровизации процессов газодобычи на поздних стадиях разработки. SOCAR Proceedings, 1, 59-69.
  23. Li, H., Tan, Q., Deng, J., et al. (2023). A comprehensive prediction method for pore pressure in abnormally highpressure blocks based on machine learning. Processes, 11(9), 2603.
  24. Дмитриевский, А. Н., Еремин, Н. А., Сафарова, Е. А. и др. (2020). Качественный анализ геоданных временного ряда для предупреждения осложнений и аварийных ситуаций при бурении нефтяных и газовых скважин. SOCAR Proceedings, 3, 31-37.
  25. Abdelaal, A., Elkatatny, S., Abdulraheem, A. (2021). Data-driven modeling approach for pore pressure gradient prediction while drilling from drilling parameters. ACS Omega, 6(21), 13807–13816.
Ardını oxu Qısa mətni oxu

DOI: 10.5510/OGP2023SI200880

E-mail: ermn@mail.ru